opgave 1Door de tijd heen
De volgende vorstinnen staan in willekeurige volgorde:
1 De Berberse koningin Dihya streed in Numidië tegen de islamitische
legers die kort na de dood van de profeet Mohammed hun religie in
Noord-Afrika wilden verspreiden.
2 De Keltische koningin Boudica voerde Britse stammen aan in een
opstand tegen de Romeinen.
3 Farao Hatsjepsoet breidde het internationale handelsnetwerk van
Egypte uit om de aanvoer van grondstoffen naar de vroeg-stedelijke
gemeenschap Thebe te garanderen.
4 Hertogin Johanna van Brabant moest toezeggingen doen aan de
burgers in haar hertogdom, waardoor Brabantse steden meer
zelfstandigheid kregen.
5 Keizerin Meisho van Japan liet bij haar paleis een tuin aanleggen met
grasvelden en grachten, onder invloed van de Hollandse stijl van
tuinaanleg die kort tevoren via de VOC in haar land bekend was
geworden.
6 Samen met haar echtgenoot, de Spaanse koning Philips II, vervolgde
de Engelse koningin Maria Tudor de protestanten in Engeland.
12pZet deze vorstinnen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.
Twee gegevens over de waardering voor koningin Boudica (zie vraag 1):
1 Verhalen over Boudica waren tijdens de regeringsperiode van de
Engelse koningin Elizabeth I (1533-1603) een populair onderwerp voor
toneelstukken.
2 Toen in 1843 kunstenaars werden opgeroepen om een voorstel in te
dienen voor fresco's voor op het parlementsgebouw van Groot-
Brittannië, zonden vijf kunstenaars een voorstel in met een afbeelding
van Boudica.
22pGeef voor beide periodes een verklaring voor de waardering voor
Boudica, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een kenmerkend
aspect van die tijd.
opgave 3De middeleeuwen
De Normandiërs veroverden in 1066 Engeland, waarna hun aanvoerder,
Willem de Veroveraar, Engelse landerijen toewees aan Normandische
edelen die mee hadden gestreden. De Normandiërs introduceerden
daarna de primogenituur, de bepaling dat de oudste zoon alles erfde,
terwijl eventuele dochters en jongere zonen werden uitgesloten van de
erfenis.
Volgens historici ondersteunde de introductie van de primogenituur de
invoering van het feodale stelsel.
43pOndersteun deze redenering door:
− aan te tonen dat Willem de Veroveraar het feodale stelsel invoerde in
Engeland en
− uit te leggen op welke wijze de primogenituur het functioneren van dit
stelsel ondersteunde.
Een anekdote:
Vanaf 1252 verleende gravin Margaretha II van Vlaanderen privileges aan
kooplieden uit Duitsland, Frankrijk en Spanje. De kooplieden mochten
zich in de stad Brugge vestigen, betaalden minder tol, mochten huizen in
de stad kopen en tegen gunstige voorwaarden kelders en pakhuizen
huren. De poorters van Brugge verzetten zich aanvankelijk tegen haar
besluit die privileges te verlenen.
53pLicht deze anekdote toe door:
− aan te geven welke economische verandering Margaretha in Brugge
bevorderde met het verlenen van de privileges en
− te beredeneren welk economisch en welk politiek bezwaar de poorters
van Brugge hadden tegen het verlenen van de privileges.
Gebruik bron 2.
Geestelijken als Van Heisterbach zijn positief over de mulieres religiosae,
maar streven ernaar deze vrouwen in begijnhoven te laten wonen.
63pVerklaar dit streven door:
− met bron aan te geven welke bijdrage de mulieres religiosae volgens
Van Heisterbach kunnen leveren aan het religieuze leven van
stedelingen en
− zonder bron uit te leggen welke ontwikkeling in de geloofsbeleving van
stedelingen de geestelijkheid onder controle wil houden door de
mulieres religiosae in begijnhoven te laten wonen.
Twee gegevens over pauselijke bullen (brieven):
1 In 1455 gaf paus Nicolaas V met de bul Romanus Pontifex de
Portugese koning Alfonso toestemming om in de landen onder de
Sahara (in Afrika) “over te gaan tot invasie en de opsporing, de
gevangenneming en onderwerping van alle Saracenen (moslims) en
heidenen en alle vijanden van het christelijke geloof (…) en hen aan
eeuwige slavernij te onderwerpen”.
2 In 1493 schreef paus Alexander VI in de bul Inter Caetera dat een
christelijke natie niet het recht had een land in te nemen dat al eerder
door een andere christelijke natie was veroverd.
73pGeef aan, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een verschillend
kenmerkend aspect:
− welke ontwikkeling, die plaatsvond tijdens de middeleeuwen, paus
Nicolaas V ondersteunde met zijn bul Romanus Pontifex en
− op welke ontwikkeling in de zestiende eeuw paus Alexander VI vooruit
liep met de bul Inter Caetera en ten slotte
− welke ontwikkeling in de vroegmoderne tijd werd gerechtvaardigd met
de bul Romanus Pontifex.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
opgave 4Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 3.
De stad Antwerpen neemt vanaf 1585 een belangrijke plaats in als
onderwerp van propaganda tijdens de periode van de Opstand.
82pGeef aan welke propagandaboodschap over Antwerpen hier wordt
afgebeeld, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de
bron.
Gebruik bron 4.
Henry Stubbe krijgt 200 pond van de Engelse koning voor zijn pamflet.
93pVerklaar dat de koning voor dit pamflet betaalt door:
− aan te geven op welk kenmerk van het bestuur van de Republiek
Stubbe kritiek geeft en
− uit te leggen welke boodschap de Engelse koning juist in 1672 met het
pamflet aan zijn onderdanen wil overbrengen.
Gebruik bron 5.
Een bewering:
Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais wil verlichte denkbeelden
verspreiden.
103pOndersteun deze bewering door:
− met de bron uit te leggen welk verlicht denkbeeld wordt verwoord in dit
toneelstuk en
− zonder bron te verklaren waardoor een toneelstuk geschikt is voor de
verspreiding van nieuwe denkbeelden.
Een anekdote:
De componist Mozart maakte van Figaro (zie bron 5) een opera. Hij
veranderde de kritiek van het originele toneelstuk in kritiek op
herendiensten. Voor keizer Jozef II was dit een voorwaarde om de
uitvoering van Figaro goed te keuren.
112pToon aan, telkens met een verwijzing naar deze anekdote, dat Jozef II
zowel een verlichte als een absolute vorst was.
Twee gegevens over de veroordeling van Olympe de Gouges:
1 In 1793 werd Olympe de Gouges ter dood veroordeeld na de
publicatie van een pamflet waarin ze schreef dat de bevolking zou
moeten kunnen kiezen welke staatsvorm Frankrijk zou moeten krijgen:
een constitutionele monarchie of een republiek.
2 Een anonieme ooggetuige gaf kritiek op haar veroordeling, waarbij hij
zei dat Olympe de Gouges gratie moest krijgen vanwege haar bijdrage
aan de revolutie.
123pLicht beide gegevens toe door:
− uit te leggen dat de inhoud van het pamflet voor de jakobijnen reden
was Olympe de Gouges ter dood te veroordelen en
− met een ander voorbeeld van het werk van Olympe de Gouges de
mening van de ooggetuige dat zij had bijgedragen aan de revolutie te
ondersteunen.
opgave 5Moderne tijd
In het verdrag van Nanjing, dat Groot-Brittannië en China in 1842 sloten,
stond: "Het is noodzakelijk en wenselijk dat Britse onderdanen een haven
hebben waar zij naar behoefte hun schepen kunnen onderhouden als dat
nodig is. Zijne Majesteit de keizer van China zal daarvoor het eiland
Hongkong afstaan aan Hare Majesteit de Koningin van Groot-Brittannië."
Een bewering:
Het Verdrag van Nanjing was een gevolg van de politieke situatie in China
en van het toenemende Britse imperialisme.
134pLeg beide delen van de bewering uit, waarbij je je antwoord telkens
ondersteunt met een andere verwijzing naar het verdrag.
Gebruik bron 6.
De standpunten van Mina Kruseman worden door feministen in de tweede
helft van de negentiende eeuw deels bekritiseerd en deels nagestreefd.
144pLeg uit, telkens met een verwijzing naar het betreffende standpunt:
− welke kritiek een deel van die feministen heeft op het eerste standpunt
en
− waardoor het tweede standpunt wel werd nagestreefd door die
feministen.
Mina Kruseman (zie vraag 14) had een relatie met Frits Hoffman en kreeg
met hem twee kinderen, zonder met hem in het huwelijk te treden. Ze
verdiende haar inkomen door het houden van toespraken en
voordrachten.
152pLeg uit welk negentiende-eeuws ideaal voor veel vrouwen de reden was
Mina Kruseman af te wijzen als rolmodel.
De volgende zes gebeurtenissen uit de geschiedenis van China staan in
willekeurige volgorde:
1 De Bokseropstand brak uit.
2 De modernisering van landbouw en industrie naar het voorbeeld van
de Sovjet-Unie ging van start.
3 De Vier Moderniseringen werden ingevoerd.
4 De Volksrepubliek kreeg een eigen vertegenwoordiging in de
Verenigde Naties.
5 De 4 Meibeweging ontstond.
6 Op en rond het plein van de Hemelse Vrede eisten demonstranten
liberaliseringen.
162pZet deze zes gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 7 en de gebeurtenissen van vraag 16.
De vijf fragmenten van bron 7 horen bij gebeurtenissen van vraag 16.
172pMaak de juiste combinaties van bronfragment en gebeurtenis door achter
elke letter van het bronfragment het cijfer van de gebeurtenis die erbij
past te noteren. Noteer alleen letters en cijfers.
Let op: er blijft één gebeurtenis over.
Een anekdote:
Nadat in 1937 een voorstel was gedaan om alleen kiesrecht te verlenen
aan Europese vrouwen in de Nederlandse kolonie Nederlands-Indië, zei
mevrouw Hoogersteger-Camman van de Vereniging voor
Vrouwenkiesrecht: "Wij zijn ervan overtuigd dat inheemse vrouwen er
volledig achter staan om op dit moment actief kiesrecht toe te kennen aan
die groep die tegen minder problemen aanloopt, namelijk de Europese
vrouwen."
De discussie over vrouwenkiesrecht versterkte mogelijk het streven naar
onafhankelijkheid in Nederland-Indië.
182pLeg dit verband uit met deze anekdote.
Gebruik bron 8.
Stel: je doet onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog in Duitsland en je
wilt deze bron gebruiken voor twee onderzoeksonderwerpen:
1 De bereidheid van de Duitse bevolking om hun land te verdedigen.
2 Het voeren van een totale oorlog in Duitsland.
Je concludeert dat de bron minder betrouwbare informatie bevat voor het
eerste onderzoeksonderwerp en meer betrouwbare informatie voor het
tweede onderzoeksonderwerp.
194pLeg beide conclusies uit, telkens met een andere verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 9.
Twee gegevens over het stripboek Kuifje in Congo:
1 In 1946, terwijl Congo nog steeds een Belgische kolonie is, verandert
Hergé in een nieuwe uitgave van het boek de les (zie bron) in een
rekenles waarin Kuifje zegt: “We beginnen met een simpele som: wie
kan me vertellen hoeveel 2+2 is?”
2 In 2011 vindt er een rechtszaak plaats in België over de vraag of de
verkoop van Kuifje in Congo moet worden verboden wegens de
inhoud.
202pGeef een verklaring voor de verandering van de les die Kuifje geeft aan
de Congolese kinderen en voor het plaatsvinden van de rechtszaak,
waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een verschillend
kenmerkend aspect.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
In 1952 tekende Adenauer het 'Verdrag van Luxemburg', waarbij
overeengekomen werd dat:
1 de Joodse staat Israël meer dan drie miljard mark kreeg; een betaling
die bekend werd onder de naam Wiedergutmachung (‘het weer
goedmaken’).
2 Israël het grootste gedeelte van de drie miljard mark moest besteden
aan de aanschaf van West-Duitse goederen zoals schepen en treinen.
Adenauer wilde de positie van de BRD in West-Europa verstevigen.
212pToon voor elk van beide afspraken aan op welke wijze deze moest
bijdragen aan het verstevigen van de positie van de BRD in West-Europa.
Gebruik bron 10.
Stel: je doet onderzoek naar de opstand in 1953 in de DDR. Je wilt deze
beschrijving van Semjonov als bron gebruiken, maar je twijfelt aan de
betrouwbaarheid ervan.
224pLicht je twijfel toe door telkens met een verwijzing naar de bron:
− aan te tonen dat Semjonov een communistische visie heeft op de
oorzaak van de opstand en
− aan te tonen dat de beschreven instructies uit Moskou passen bij een
totalitair regime en
− uit te leggen dat je twijfelt aan de betrouwbaarheid van de beschrijving
van zijn eigen rol die Semjonov geeft in zijn memoires uit 1990.
Gebruik bron 11.
De behandeling van de Russische adviseurs zoals die uit de bron blijkt,
heeft bedoelde en onbedoelde gevolgen voor China.
233pToon dit aan door:
− uit te leggen welk politiek gevolg door de regering van Mao wordt
nagestreefd met de beschreven behandeling van de Russische
adviseurs en
− aan te geven welk Chinees economisch beleid in die tijd hieronder
heeft geleden.
Gebruik bron 12.
Een van de effecten van de Culturele Revolutie is het ontstaan van een
persoonscultus rondom Mao.
242pLeg uit dat de boodschap van deze poster hieraan bijdraagt.
Gebruik bron 13.
Een conclusie:
Uit deze bron blijkt dat de emancipatie van vrouwen een proces is.
254pOndersteun deze conclusie door, telkens met een andere verwijzing naar
de bron, uit te leggen welke continuïteit en welke verandering in de positie
van de vrouw vanaf de jaren 1950 plaatsvinden.
In 2002 vond een interview plaats met Inge Viett, een voormalig lid van de
Rote Armee Fraktion, een groep die voortkwam uit de Baader-Meinhoff
Gruppe. Twee uitspraken uit het interview waren:
1 Over haar jeugd op het West-Duitse platteland in de jaren 1950 zei
Viett: "De mensen groetten elkaar nog met 'Heil Hitler'. Over de
Tweede Wereldoorlog werd noch thuis, noch op school gesproken."
2 Over de toestemming die ze van de regering van de DDR kreeg om
zich in de jaren 1980 in Oost-Duitsland te vestigen zei Viett: "Er was
een basisovereenkomst: we hadden een gemeenschappelijke vijand."
262pToon voor elk van beide uitspraken van Viett aan dat deze paste bij een
motief voor het verzet dat de Baader-Meinhof Gruppe pleegde.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
