opgave 1Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen, die te maken hebben met de verwoesting
van steden, staan in willekeurige volgorde:
1 Colonia, de hoofdstad van de Romeinse provincie Germania Secunda,
werd verwoest door Germanen.
2 De Griekse dichter Homerus beweerde dat de stad Troje verwoest
werd door een leger dat onder leiding stond van Agamemnon, de
koning van de Griekse stadsstaat Mycene.
3 De stad Geyne, waarvan de verdediging verzwakt was door financieel
wanbeleid van de bisschop van Utrecht, werd verwoest toen de graaf
van Holland het Sticht Utrecht veroverde.
4 Legers die de islam verspreidden in Noord-Afrika verwoestten de stad
Leptis Magna, waarna de ruïnes verdwenen onder het woestijnzand.
5 Op bevel van keizer Karel V werd de stad Terwaan volledig afgebrand,
de wegen erheen opgebroken en de velden eromheen met zout
doorploegd.
6 Spaanse legers brandden de stad Coevorden tot de grond af omdat de
stad zich aan de kant van de Nederlandse opstandelingen had
geschaard.
12pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 3De middeleeuwen
In 795 bepaalde de Frankische koning Karel de Grote (747-814) dat op de
koninklijke domeinen in zijn rijk ambachtslieden aanwezig moesten zijn,
zoals smeden, schildenmakers, schoenmakers, leerlooiers, timmerlui,
vissers, bakkers, en mensen die bier, cider en perenwijn konden
bereiden.
Je concludeert dat deze bepaling het mogelijk maakte dat Karel de Grote
en zijn hofhouding bij elk domein in zijn rijk kon verblijven.
44pOndersteun deze bewering door uit te leggen:
− waardoor de economische verandering na de val van het
West-Romeinse Rijk deze bepaling noodzakelijk maakte, en
− met een politiek argument dat Karel de Grote als vorst in die tijd
voortdurend moest rondreizen.
In 1339 sloten de hertog van Brabant en de graaf van Vlaanderen het
Eeuwigdurend Verbond, een verdrag met veertien Brabantse en Vlaamse
steden. Hierin werd onder andere vastgelegd dat:
1 er een gemeenschappelijke munt kwam en een commissie die erop
toezag dat de waarde van de munt constant bleef. De steden leverden
zes vertegenwoordigers, de landsheren ieder twee.
2 er een speciale rechtbank kwam om onderlinge conflicten op te
lossen. De zes grootste steden leverden elk één vertegenwoordiger,
de landsheren ieder twee.
52pBeredeneer welke politieke ontwikkeling in de late middeleeuwen je kunt
aantonen met van dit verdrag, waarbij je je antwoord ondersteunt met een
kenmerkend aspect.
opgave 4Vroegmoderne tijd
Het Eeuwigdurend Verbond uit 1339 (zie vraag 5) werd vanaf 1576
verschillende keren gedrukt in de Noordelijke Nederlanden.
62pGeef een politieke verklaring voor deze hernieuwde belangstelling.
In 1517 werd aan de Universiteit van Leuven het Collegium Trilingue
(Drietalencollege) opgericht. Aan dit Collegium Trilingue werden in gratis
en vrij toegankelijke lessen drie talen (Hebreeuws, Grieks en Latijn)
onderwezen waarmee teksten van de Bijbel konden worden gelezen.
De oprichting van het Collegium Trilingue past bij de vroegmoderne tijd.
73pToon dit aan door:
− aan te geven waardoor dit college kon bijdragen aan de reformatie, en
− twee andere kenmerkende aspecten uit de zestiende eeuw te noemen
waarmee je de oprichting van het Collegium Trilingue kunt verklaren.
Een gegeven:
Lakenkoopman Evert Thijsz zei tijdens een gesprek in Amsterdam onder
andere dat Willem van Oranje het recht had zich Hollandse steden toe te
eigenen en dat de Beeldenstorm 'Gods wil' was geweest. Na dit gesprek
werd Evert opgepakt en in opdracht van het Amsterdamse stadsbestuur
veroordeeld tot een boete van 300 gulden en een verbanning uit de stad
voor drie jaar.
Je concludeert dat de veroordeling van Thijsz moet hebben
plaatsgevonden voor de Alteratie van Amsterdam.
82pLeg deze conclusie uit.
Gebruik bron 2.
Er worden door historici verschillende jaartallen genoemd voor de
vervaardiging van deze prent, maar een aantal denkt dat de prent is
gemaakt na 1579.
93pOndersteun de interpretatie dat de prent na 1579 is gemaakt door:
− aan te geven welke politieke verandering in 1579 plaatsvindt in de
Nederlanden, en
− uit te leggen welke boodschap met deze prent wordt verspreid, waarbij
je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 3.
Enkele Nederlandse gewesten bieden Leicester aan om landvoogd te
worden namens de Engelse koningin. Leicester gaat in op het aanbod,
maar Elisabeth I keurt dit af en eist dat hij de functie weer neerlegt.
104pLicht de gebeurtenissen in de winter 1585-1586 toe door:
− zonder bron aan te geven welk politiek probleem de gewesten met het
aanbod aan Leicester wilden oplossen, en
− uit te leggen dat je de beschrijving van Leicester van de reacties op
zijn bezoek minder betrouwbaar vindt vanwege zijn positie, en
− zonder bron met een politieke reden de afwijzing van Elisabeth I te
verklaren.
Gebruik bron 4.
Dit schilderij is in 1967 opgenomen in een Franse tentoonstelling over
La vie en Hollande au XVIIème siècle (het leven in Holland in de
zeventiende eeuw), omdat de samenstellers van de tentoonstelling vinden
dat een schilderij van een straattafereel goed past bij de culturele bloei
van de Republiek in de zeventiende eeuw.
112pLeg uit welke redenering de tentoonstellingsmakers hebben gevolgd.
Gebruik bron 5.
Marat ondersteunt met dit artikel de verandering in de staatsrechtelijke
positie van de koning die zich in Frankrijk voltrekt na 1789.
122pLeg uit welke verandering dit is.
Gebruik bron 6.
Je concludeert dat Paul François Roos met de vergelijking in zijn gedicht
een eenzijdig beeld weergeeft van slavernij.
133pOndersteun deze conclusie door:
− uit te leggen welk eenzijdig beeld Roos weergeeft van slavernij, en
− aan te geven welk verlicht argument abolitionisten tegen de
vergelijking van Roos zullen inbrengen.
opgave 5Moderne tijd
In 1826 besloot koning Willem I dat er een 'Algemene Geschiedenis der
Nederlanden' geschreven moest worden die betrekking had op alle delen
van zijn koninkrijk.
143pLicht het besluit van Willem I toe door:
− uit te leggen welk politiek doel Willem I wilde bereiken met het laten
schrijven van 'De Algemene Geschiedenis der Nederlanden', en
− met een gebeurtenis uit 1830 aan te tonen dat Willem I zijn doel niet
bereikte.
In 1847 publiceerde de Franse historicus Jules Michelet het eerste deel
van een zevendelige reeks over het verloop van de Franse Revolutie.
Drie uitgangspunten hierin waren:
1 Michelet wilde het gebruik van 'mondelinge geschiedenis' bevorderen:
het interviewen van mensen om meer te weten te komen over hun
leven en de gebeurtenissen die zij meegemaakt hadden.
2 Michelet benadrukte dat geschiedenis zich vooral zou moeten richten
op het volk en niet alleen op de leiders of zijn instellingen.
3 Michelet vond dat het de taak van een historicus was om de
geschiedenis zo te beschrijven dat het tot de verbeelding van de lezer
sprak.
Deze uitgangspunten van Michelet maken de betrouwbaarheid van zijn
reeks als bron voor de geschiedenis van de Franse Revolutie zowel groter
als kleiner.
152pToon dit aan door:
− voor een uitgangspunt duidelijk te maken dat dit de betrouwbaarheid
van zijn reeks vergroot, en
− voor een ander uitgangspunt duidelijk te maken dat dit de
betrouwbaarheid van zijn reeks verkleint.
Gebruik bron 7.
Volgens historici is de Naval Defence Bill een reactie op zowel de
buitenlandse politiek van Bismarck als de bestaande rivaliteit tussen
Europese grootmachten.
163pOndersteun deze visie door:
− met de bron uit te leggen dat de buitenlandse politiek van Bismarck
bijdraagt aan de Naval Defence Bill, en
− zonder bron aan te geven op welke bestaande rivaliteit tussen
Europese grootmachten de Naval Defence Bill een reactie is.
Gebruik bron 8.
Lord Curzon verdedigt het Britse modern imperialisme.
173pLicht dit toe door:
− met telkens een verschillend fragment aan te tonen dat Lord Curzon
het Britse modern imperialisme ondersteunt met een
politiek-maatschappelijk en met een ethisch argument, en
− daarna met een kenmerkend aspect uit de eerste helft van de
twintigste eeuw te verklaren dat Lord Curzon het Britse modern
imperialisme verdedigt.
Let op: je mag elk fragment maar één keer gebruiken.
De volgende zes gebeurtenissen uit het leven van de Duitse generaal
Heinz Wilhelm Guderian (1888-1954) staan in willekeurige volgorde:
1 Adolf Hitler, de net aangestelde rijkskanselier van Duitsland, was
onder de indruk van de voorstellen van Guderian voor het ontwikkelen
van een pantserdivisie.
2 Guderian bevond zich in Berlijn op het moment dat de voorlopige
regering in Duitsland de republiek uitriep.
3 Guderian viel met een Duitse pantserdivisie Polen binnen.
4 Guderian waarschuwde Hitler dat door het bevel legereenheden te
verplaatsen, de laatste buffer tussen Berlijn en de Russische troepen
verdwenen zou zijn.
5 Na de slag bij Stalingrad werd Guderian aangesteld als inspecteur van
de pantsertroepen voor het geplande zomeroffensief aan het
Oostfront.
6 Tijdens de slag bij de Marne vocht Guderian mee aan het front.
182pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 9.
Tegenstanders van de Republiek van Weimar gebruiken vaak toespraken
van de Duitse regering in hun propagandacampagnes tegen de
Republiek. Deze toespraak gebruiken ze echter nooit.
192pLeg uit welk kritiekpunt van de tegenstanders van de Republiek van
Weimar met deze toespraak kan worden weerlegd.
Gebruik de fragmenten uit bron 10.
Hieronder staan zes gebeurtenissen uit de geschiedenis van Duitsland
1930-1939 in chronologische volgorde:
a verkiezingszege van de NSDAP na de Beurskrach
b benoeming van Hitler tot rijkskanselier
c de Rijksdagbrand
d aanname van de Machtigingswet
e instelling van de Rijkscultuurkamer
f conferentie van München
De fragmenten uit het dagboek van Bella Fromm passen bij deze
gebeurtenissen.
202pZet bij elk fragment de juiste gebeurtenis. Noteer alleen de nummers en
de daarbij passende letters.
Let op: er blijft één gebeurtenis over.
Op 14 november 1935 vaardigde de Duitse regering een decreet uit dat
onderscheid maakte tussen Joden en Mischlinge (Duitsers met één of
twee Joodse grootouders). Om vast te stellen of iemands grootouders
'volbloed' Joods waren, raadpleegden 'familieonderzoekers' de registers
van synagogen, die daarin de namen hadden opgenomen van de
gelovigen.
213pLicht deze aanpak toe door:
− uit te leggen dat het maken van onderscheid tussen Joden en
Mischlinge van belang werd door het invoeren van de Neurenberger
wetten, en
− aan te geven bij welk uitgangspunt van de nationaalsocialistische
ideologie de aanpak om het onderzoek te baseren op de namen van
gelovigen in de registers van synagogen, niet paste.
Gebruik bron 11.
Stel: je wilt een boek schrijven over het proces van dekolonisatie in
Nederlands-Indië na de Tweede Wereldoorlog.
Je hebt twee hoofdstukken:
1 De oorzaken van het dekolonisatieproces in Nederlands-Indië
2 De houding van Nederlanders tegenover het streven naar
dekolonisatie in Nederlands-Indië
222pLeg uit voor welk hoofdstuk het dagboekfragment de meest bruikbare
informatie bevat.
In 1950 gaf president Truman een veto af op de McCarran International
Security Act, een wet die Amerikaanse communistische organisaties
verplichtte om zich te registreren. Het Congres van de Verenigde Staten
hief dit veto op, waarna de wet werd ingevoerd.
233pLicht het opheffen van het veto door het Congres toe door:
− aan te geven dat het Congres hiermee de politiek van senator
McCarthy steunde, en
− uit te leggen dat het uitroepen van de Volksrepubliek China door Mao
Zedong in 1949 bijdroeg aan het politieke klimaat waardoor McCarthy
zijn invloed in het Congres kon vergroten.
Gebruik bron 12.
Nixon spreekt over zijn twijfel of de Amerikanen moeten ingrijpen in
buitenlandse conflicten zoals in Burundi. Hij verwijst hierbij naar de
binnenlands-politieke verhoudingen in de Verenigde Staten en naar de
vooroorlogse geschiedenis van Europa.
243pLicht dit toe door:
− uit te leggen dat de binnenlands-politieke verhoudingen voor Nixon
een reden vormen om niet in te grijpen, waarbij je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− aan te geven aan welke historische gebeurtenis Nixon een argument
ontleent dat de Verenigde Staten wel moeten ingrijpen in buitenlandse
conflicten zoals in Burundi.
Gebruik bron 13.
De Verenigde Staten en de Sovjet-Unie sluiten in mei 1971 een
deelakkoord waarin wordt afgesproken om het aantal raketten voor
defensief gebruik te verminderen. Het akkoord gaat niet over raketten
voor offensief gebruik.
Lurie geeft in deze prent een mening weer over dit akkoord.
253pLicht deze mening toe door:
− aan te tonen dat Lurie de Salt-gesprekken noodzakelijk acht, waarbij
je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− te beredeneren welke kritiek Lurie weergeeft op het akkoord van mei
1971.
Gebruik bron 14.
Dit advies is alleen bedoeld voor Gorbatsjov en wordt tot het einde van de
Koude Oorlog geheimgehouden.
263pGeef hiervoor een verklaring door:
− aan te geven welke waarschuwing Shakhnazarov geeft over de
toekomst van het Oostblok, en
− aan te geven bij welk buitenlands-politiek beleid van Gorbatsjov dit
advies aansluit, en
− een binnenlands politieke reden te geven voor het geheimhouden van
dit advies.
Een anekdote:
De ANWB (een Nederlandse organisatie voor verkeer en toerisme) bood
in maart 1985 in hun tijdschrift Kampioen een cursus Frans aan, met
lessen over onder andere: het verkeer (onderweg, de autoroute, benzine
tanken); de camping; het hotel; boodschappen doen; het restaurant;
bezoek aan musea.
De ANWB speelde in op een groeiende behoefte aan dit soort
taalcursussen in Nederland.
272pLeg uit waardoor er in Nederland steeds meer behoefte ontstond aan
taalcursussen zoals deze, waarbij je je antwoord ondersteunt met een
kenmerkend aspect.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
