opgave 1Opgave 1 Vrijheidsbeeld
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Vrijheid is een belangrijke waarde in moderne
samenlevingen. De Vlaamse historicus De Dijn schreef
een boek over de verandering van de betekenis van
vrijheid door de tijd heen.
De discussie over de betekenis van vrijheid komt terug in
de geschiedenis van het Vrijheidsbeeld (New York,
1886).
Gebruik regel 1 tot en met 23 van tekst 1.
In tekst 1 beschrijft De Dijn de oorspronkelijke
boodschap van het Vrijheidsbeeld.
12pLeg uit dat in deze oorspronkelijke boodschap een ideologie te herkennen
is. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept ideologie en
informatie uit tekst 1.
Gebruik regel 1 tot en met 23 van tekst 1.
De opvattingen van de 19e-eeuwse liberalen kunnen worden vergeleken
met de uitgangspunten van de liberale hoofdstroming in de Nederlandse
politiek.
22p− Geef een overeenkomst tussen een uitgangspunt van de liberale
hoofdstroming en het antidemocratische begrip van vrijheid van de
19e-eeuwse liberalen. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 1.
− Geef een verschil tussen een ander uitgangspunt van de liberale
hoofdstroming en het antidemocratische begrip van vrijheid van de
19e-eeuwse liberalen. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 1.
Gebruik tekst 1.
32pBeredeneer dat De Dijn het Vrijheidsbeeld sociaalconstructivistisch
benadert. Gebruik in je redenering een aanname van het
sociaalconstructivisme-paradigma en informatie uit tekst 1.
Gebruik regel 29 tot en met 44 van tekst 1.
Er zijn twee wetenschappelijke benaderingen van natievorming.
44p− Beredeneer dat het Vrijheidsbeeld een symbool is geworden van de
interne collectieve identiteit van Amerikanen. Gebruik in je redenering
een omschrijving van interne collectieve identiteit en informatie uit
tekst 1.
− Leg uit bij welke benadering van natievorming dit Amerikaanse
symbool past. Gebruik in je uitleg de naam en een kenmerk van de
gekozen benadering.
Gebruik tekst 1.
Moderne samenlevingen zoals de Verenigde Staten hebben een proces
van democratisering doorgemaakt. Binnen het proces van
democratisering bestaan twee ontwikkelingen. Een daarvan is de uitbouw
van de rechtsstaat.
54pa Leg uit dat de uitbouw van de rechtsstaat bijdraagt aan
democratisering. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van de rechtsstaat;
− de omschrijving van het kernconcept democratisering.
b Geef aan welke andere ontwikkeling binnen democratisering de
Franse schenkers van het Vrijheidsbeeld afwijzen. Gebruik in je
antwoord informatie uit tekst 1.
opgave 2Opgave 2 Sociale media en het welzijn van jongeren
Bij deze opgave horen tekst 2 en de figuren 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Er is de laatste jaren veel aandacht voor de invloed van sociale media op
het welzijn van jongeren. Een team onderzoekers van de Universiteit van
Amsterdam heeft tussen 2019 en 2021 onderzoek gedaan naar de invloed
die Nederlandse jongeren ervaren van sociale media. Deze opgave gaat
over dat onderzoek.
Gebruik tekst 2.
In tekst 2 beschrijven de onderzoekers dat ze voor de dataverzameling
twee onderzoeksmethoden hebben gebruikt: enquêtes en interviews.
63p− Noem een voordeel van het gebruik van de onderzoeksmethode
enquête.
Noem een voordeel van het gebruik van de onderzoeksmethode
interview.
− Beredeneer dat beide onderzoeksmethoden elkaar aanvullen in dit
onderzoek. Gebruik in je redenering per onderzoekmethode het
gekozen voordeel en informatie uit tekst 2.
Gebruik figuur 1.
Figuur 1 geeft de onderzoeksresultaten weer van de ervaren invloed van
sociale media.
72p− Formuleer een hypothese die wordt ondersteund door gegevens uit
figuur 1.
− Benoem de onafhankelijke en de afhankelijke variabele in de
hypothese.
Sociale media zijn een onderdeel van moderne sociale netwerken. Een
kenmerk van bindingen in moderne sociale netwerken is de grote
geografische afstand waarover deze bindingen zich kunnen uitstrekken.
82pLeg met een eigen voorbeeld uit welk ander kenmerk van bindingen in
moderne sociale netwerken te herkennen is in het gebruik van sociale
media. Gebruik in je uitleg een kenmerk van bindingen in moderne sociale
netwerken.
Gebruik figuur 2.
Jongeren ervaren volgens figuur 2 socialemediagebruik niet als oorzaak
voor stress. In figuur 2 staan ook andere situaties en groepen als
oorzaken voor de stress die jongeren ervaren.
Er worden primaire en secundaire groepen onderscheiden.
92pBeredeneer welke andere oorzaak van stress verklaard kan worden met
sociale controle in een secundaire groep. Gebruik in je redenering:
− een kenmerk van een secundaire groep en informatie uit figuur 2;
− een omschrijving van sociale controle.
opgave 3Opgave 3 Eilandstaten vechten voor hun voortbestaan
Bij deze opgave horen afbeelding 1 en tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De staat Tuvalu bestaat uit een aantal kleine eilanden in de Grote
Oceaan. De eilanden dreigen door klimaatverandering op termijn onder de
stijgende zeespiegel te verdwijnen. Tuvalu komt in 2021 wereldwijd in het
nieuws met een opvallende videoboodschap gericht aan de deelnemers
van de VN-klimaatconferentie. In de boodschap roept minister Kofe van
Buitenlandse Zaken van Tuvalu andere landen op tot actie (afbeelding 1).
Tuvalu heeft zich samen met andere eilandstaten verenigd in het Pacific
Islands Forum. Dat organiseert in 2023 een congres waarin wordt
ingegaan op de vraag: kun je als staat nog bestaan als je land onder de
zeespiegel is verdwenen?
Gebruik afbeelding 1.
Afbeelding 1 is een foto gemaakt tijdens de opname van de
videoboodschap aan de deelnemers van de VN-klimaatconferentie
in 2021. Die internationale conferentie is georganiseerd om politieke
besluiten te nemen om klimaatverandering tegen te gaan.
102pBeredeneer dat minister Kofe met dit beeld het onderwerp
klimaatverandering framet. Gebruik in je redenering een omschrijving van
het begrip framen en informatie uit afbeelding 1.
Gebruik de inleiding van deze opgave of afbeelding 1.
De toespraak van minister Kofe gericht aan de deelnemers van de
VN-klimaatconferentie kan worden geanalyseerd met het barrièremodel.
112pBeredeneer dat minister Kofe met zijn toespraak realisatiemacht inzet om
de besluitvorming over het tegengaan van klimaatverandering naar de
volgende barrière te krijgen. Gebruik in je redenering:
− een barrière uit het barrièremodel en informatie uit de inleiding van
deze opgave of afbeelding 1;
− een omschrijving van realisatiemacht en informatie uit de inleiding van
deze opgave of afbeelding 1.
Met de speech richt minister Kofe zich voornamelijk tot de grote
economieën van de wereld. Die landen zijn de grootste uitstoters van
broeikasgassen: de Verenigde Staten, China, India en de EU-landen.
Volgens de regeringsleiders van het Pacific Islands Forum doen deze
grote uitstoters wel mooie beloften, maar zetten ze die nauwelijks om in
maatregelen.
Een aanname van het rationele actor-paradigma is dat individuele en
collectieve rationaliteit kunnen verschillen.
122pLeg met deze aanname uit dat grote uitstoters terughoudend zijn in het
omzetten van hun beloftes in maatregelen tegen klimaatverandering.
Gebruik in je uitleg een omschrijving van collectieve rationaliteit en een
omschrijving van individuele rationaliteit uit de aanname van het rationele
actor-paradigma.
Gebruik tekst 3.
Tuvalu neemt deel aan het Pacific Islands Forum.
132pLeg uit dat de landen in het Pacific Islands Forum samenwerken. Gebruik
in je uitleg de omschrijving van het kernconcept samenwerking en
informatie uit tekst 3.
Voor elk besluit van het Pacific Islands Forum dat de regeringsleiders van
de lidstaten van die organisatie nemen, is unanimiteit vereist.
141pWat voor type organisatie is het Pacific Islands Forum?
een intergouvernementele organisatie
een niet-gouvernementele organisatie (ngo)
een organisatie met zowel intergouvernementele als supranationale
besluitvorming
een supranationale organisatie
Gebruik tekst 3 en eventueel afbeelding 1.
Volgens tekst 3 oefent Tuvalu macht uit op de internationale
gemeenschap om de continuïteit van de staat te garanderen.
153pLeg met twee typen machtsbronnen uit dat Tuvalu macht uitoefent op de
internationale gemeenschap. Gebruik in je uitleg:
− twee typen machtsbronnen en per gekozen type machtsbron
informatie uit tekst 3 of afbeelding 1;
− een omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 3.
Gebruik tekst 3 of afbeelding 1.
Er zijn verschillende groepen theorieën die het gedrag van staten
verklaren. Drie daarvan zijn: de realistische theorieën, de
sociaalconstructivisme theorieën en de politiek psychologische theorieën.
162pGeef vanuit een van deze drie groepen theorieën een verklaring voor het
gedrag van de staat Tuvalu. Gebruik in je verklaring de gekozen groep
theorieën en informatie uit tekst 3 of afbeelding 1.
Gebruik tekst 3.
Tuvalu neemt allerlei maatregelen voor het geval dat de eilandengroep
onder de zeespiegel verdwijnt.
171pLeg uit dat Tuvalu zich richt op het behoud van zijn externe soevereiniteit.
Gebruik in je uitleg een omschrijving van externe soevereiniteit en
informatie uit tekst 3.
Gebruik regel 54 tot en met 63 van tekst 3.
De inwoners van de eilandstaten die onder de zeespiegel dreigen te
verdwijnen zijn staatsburgers.
Aan het staatsburgerschap zijn rechten gekoppeld: inwoners kunnen
bijvoorbeeld reizen, een bankrekening openen en onderwijs volgen.
182pLeg uit dat in het staatsburgerschap van de inwoners van deze
eilandstaten de paradox van verzelfstandiging versus verafhankelijking te
herkennen is. Gebruik in je uitleg per zijde van de paradox een
omschrijving en informatie uit de inleiding van deze vraag of tekst 3.
opgave 4Opgave 4 Säg hej!
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Luleå is met ongeveer tachtigduizend inwoners een van de grotere steden
in het noorden van Zweden. In de winter is er maar drie uur daglicht per
dag, bij een gemiddelde temperatuur van -10
C. Mede hierdoor
communiceren mensen op straat weinig. In november 2023 kwam Luleå
internationaal in het nieuws met de gemeentelijke campagne ‘Säg hej!’,
oftewel ‘Zeg hallo!’.
Gebruik tekst 4.
Tekst 4 is geschreven door ambtenaren van de gemeente Luleå.
191pLeg uit dat de ambtenaren de campagne onderbouwen vanuit het
functionalisme-paradigma. Gebruik in je uitleg een aanname van het
functionalisme-paradigma en informatie uit tekst 4.
Gebruik tekst 4.
Er zijn drie factoren die sociale cohesie kunnen bevorderen. Een daarvan
is het gebruik van macht (of dwang).
202pLeg met een andere factor uit dat de campagne de sociale cohesie in de
gemeente kan bevorderen. Gebruik in je uitleg:
− een factor die sociale cohesie kan bevorderen en informatie uit
tekst 4;
− de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie.
Gebruik tekst 4.
212pBeredeneer of de sociale ongelijkheid in de gemeente Luleå verandert als
meer inwoners elkaar gaan groeten. Gebruik in je redenering de
omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid en informatie uit
tekst 4.
Gebruik tekst 4.
Lokale politici steunen de campagne van de gemeente.
222pGeef aan bij welk confessioneel uitgangspunt en bij welk
sociaaldemocratisch uitgangspunt de campagne van de gemeente Luleå
past. Gebruik in je antwoord per uitgangspunt informatie uit tekst 4.
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
Zie regel 39 tot en met 51 van tekst 4.
231pIn welke fase van het systeemmodel bevond het probleem van te weinig
zwakke bindingen in de gemeente Luleå zich in tekst 4?
invoerfase
omzettingsfase: politieke agendavorming
omzettingsfase: beleidsvoorbereiding
omzettingsfase: beleidsbepaling
uitvoerfase
terugkoppelingsfase
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
