opgave 1Opgave 1 Waar blijft mijn tijd?
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over tijdsbesparing in de moderne samenleving.
Gebruik tekst 1.
Volgens tekst 1 gaan moderne stedelingen in de 21ste eeuw anders met
tijd om dan mensen uit vorige generaties.
12pLeg uit dat in de manier waarop moderne stedelingen met tijd omgaan
rationalisering te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− ‘het ordenen/systematiseren van de werkelijkheid’ uit de omschrijving
van het kernconcept rationalisering en informatie uit tekst 1 waaruit
dat blijkt;
− ‘het zo efficiënt/effectief mogelijk bereiken van resultaten’ uit de
omschrijving van het kernconcept rationalisering en informatie uit
tekst 1 waaruit dat blijkt.
Gebruik tekst 1.
Volgens tekst 1 kiezen moderne stedelingen eerder voor de sport
hardlopen dan voor de sport voetballen.
21pLeg uit dat de sport hardlopen past bij een geïndividualiseerde
samenleving. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept
individualisering en informatie uit tekst 1 waaruit individualisering blijkt.
Het wijdverbreide gebruik van agenda’s op het werk heeft kenmerken van
een sociale institutie. Sociale instituties reguleren de onderlinge relaties
tussen mensen. Een kenmerk van sociale instituties is dat ze vaak een
lange traditie hebben.
32pBeredeneer voor een ander kenmerk van sociale instituties dat het
gebruik van agenda’s op het werk de onderlinge relaties tussen mensen
reguleert. Gebruik in je redenering:
− een kenmerk van sociale instituties;
− een eigen voorbeeld waaruit ‘het onderling reguleren van relaties’ uit
de omschrijving van het kernconcept sociale institutie blijkt.
Gebruik tekst 1.
In de laatste alinea van tekst 1 wordt een kanttekening gezet bij
tijdsbesparing.
41pLeg uit dat in die kanttekening bij tijdsbesparing postmodernistische kritiek
op moderniteit te herkennen is.
Gebruik tekst 1.
In tekst 1 staat dat moderne stedelingen steeds meer gebruikmaken van
tijdbesparende diensten, zoals het laten bezorgen van boodschappen.
Er worden drie paradoxen van modernisering onderscheiden. Een
daarvan is de schijnbare tegenstelling tussen enerzijds generalisering en
anderzijds pluralisering van cultuur.
52pBeredeneer welke andere paradox van modernisering te herkennen is in
de tijdbesparende diensten. Gebruik in je redenering een paradox van
modernisering en informatie uit tekst 1.
Gebruik tekst 1.
62pBeschrijf vanuit een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma
de manier waarop moderne stedelingen met tijd omgaan. Gebruik in je
beschrijving een aanname van het sociaalconstructivisme-paradigma en
informatie uit tekst 1.
opgave 2Opgave 2 Het verbod op de Hells Angels
Bij deze opgave horen tekst 2 en afbeelding 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In juli 2022 oordeelde de Hoge Raad dat de motorclub Hells Angels
definitief verboden is in Nederland. Daarmee is ook het dragen van de
zogenaamde colors (zie afbeelding 1) van de motorclub verboden.
Met het oordeel kwam een einde aan een jarenlange juridische strijd van
het Openbaar Ministerie (OM) tegen de motorclub. Tekst 2 komt uit een
eerder betoog van het OM uit 2019, waarin het OM bepleit de motorclub
te verbieden.
Gebruik tekst 2.
Er zijn vier typen machtsbronnen te onderscheiden. Een daarvan is de
cognitieve machtsbron.
72pLeg met een ander type machtsbron uit dat het Openbaar Ministerie
macht heeft uitgeoefend in zijn strijd tegen de motorclub Hells Angels.
Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept macht en informatie uit tekst 2
waaruit macht blijkt;
− een omschrijving van het gekozen type machtsbron en informatie uit
tekst 2 waaruit het gekozen type machtsbron blijkt.
Gebruik tekst 2.
81pLeg uit dat het Openbaar Ministerie met een verbod op de motorclub Hells
Angels probeert het geweldsmonopolie te herstellen. Gebruik in je uitleg
een omschrijving van het begrip geweldsmonopolie en informatie uit
tekst 2 om geweldsmonopolie te illustreren.
Gebruik tekst 2.
Het functionalisme-paradigma gaat uit van een aantal aannames.
92pVerklaar de vervolging van de motorclub Hells Angels door het Openbaar
Ministerie vanuit een aanname van het functionalisme-paradigma.
Gebruik in je verklaring een aanname van het functionalisme-paradigma
en informatie uit tekst 2.
Gebruik tekst 2.
Uit de beschrijving van de motorclub door het Openbaar Ministerie in
tekst 2 blijkt dat er sterke bindingen bestaan tussen de leden van de
motorclub Hells Angels. Er zijn vier typen bindingen te onderscheiden.
Een type is de politieke binding.
102pGeef voor twee andere typen bindingen aan dat deze te herkennen zijn
tussen de leden van de motorclub Hells Angels. Gebruik in je antwoord
per type binding informatie uit tekst 2 waaruit het gekozen type binding
blijkt.
Gebruik tekst 2 of afbeelding 1.
In de ontwikkeling van traditionele naar moderne samenlevingen is de
invloed van collectieve identiteiten op de identiteit van mensen veranderd.
112pBeredeneer of de invloed van collectieve identiteit van de motorclub Hells
Angels op de identiteit van de individuele leden past in een traditionele of
juist in een moderne samenleving. Gebruik in je redenering:
− een verschil tussen traditionele en moderne samenlevingen;
− een omschrijving van collectieve identiteit en informatie uit tekst 2 of
afbeelding 1 waaruit collectieve identiteit blijkt.
Gebruik tekst 2.
122pLeg uit dat volgens het Openbaar Ministerie het gebruik van geweld
geïnstitutionaliseerd is in de motorclub Hells Angels. Gebruik in je uitleg
de omschrijving van het kernconcept institutionalisering en informatie uit
tekst 2 om institutionalisering te illustreren.
Gebruik afbeelding 1.
Op afbeelding 1 is een lid van de motorclub Hells Angels te zien dat zijn
colors draagt.
131pLeg uit dat de colors onderdeel zijn van de cultuur van de motorclub Hells
Angels. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept cultuur
en informatie uit afbeelding 1 waaruit cultuur blijkt.
Gebruik tekst 2 en afbeelding 1.
Een functie van socialisatie is gedragsregulatie.
142pLeg uit dat de colors twee andere functies van socialisatie vervullen
binnen de motorclub Hells Angels. Gebruik in je uitleg per gekozen functie
van socialisatie informatie uit tekst 2 of afbeelding 1 om de functie mee te
illustreren.
Gebruik tekst 2.
Hofstede onderscheidt zes dimensies waarop je (sub)culturen van elkaar
kunt onderscheiden. Een daarvan is de dimensie onzekerheidsvermijding.
151pBeredeneer of de subcultuur van de motorclub Hells Angels hoog of laag
zal scoren op de dimensie onzekerheidsvermijding. Gebruik in je
redenering een omschrijving van de dimensie onzekerheidsvermijding en
informatie uit tekst 2 waaruit de hoge of lage score op de dimensie blijkt.
opgave 3Opgave 3 De Inflation Reduction Act
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2022 is de Inflation Reduction Act aangenomen door het Amerikaans
Congres. Deze wet moet zorgen voor een versnelling van de transitie naar
duurzame energie in de Verenigde Staten. Hiervoor is 370 miljard dollar
beschikbaar gesteld. Een van de voorgenomen maatregelen is dat
Amerikaanse kopers een belastingvoordeel krijgen bij de aanschaf van
een elektrische auto, maar alleen als die auto gemonteerd is in
Noord-Amerika.
Vanwege deze protectionistische maatregelen ontstaat er vanuit de
Europese Unie diplomatieke druk op de Verenigde Staten.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
Er worden drie aspecten van politiek onderscheiden. Een daarvan is
politics.
162pLeg uit dat de twee andere aspecten van politiek te herkennen zijn in de
besluitvorming rondom de Inflation Reduction Act in de Verenigde Staten.
Gebruik in je uitleg per aspect een omschrijving en een voorbeeld uit de
inleiding van deze opgave.
Gebruik tekst 3.
Het aannemen van de Inflation Reduction Act leidt tot een verandering in
de verhouding tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie.
174p− Leg uit dat deze wet leidt tot minder samenwerking tussen de
Verenigde Staten en de Europese Unie. Gebruik in je uitleg de
omschrijving van het kernconcept samenwerking en informatie uit
tekst 3 waaruit samenwerking blijkt.
− Leg uit dat deze wet leidt tot meer conflict tussen de Verenigde Staten
en de Europese Unie. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het
kernconcept conflict en informatie uit tekst 3 waaruit conflict blijkt.
Gebruik tekst 3.
Het buitenlandbeleid van de Verenigde Staten wordt in sommige perioden
meer bepaald door opvattingen uit de groep realistische theorieën en in
andere perioden meer door opvattingen uit de groep liberale theorieën.
182pLeg uit bij welke van de twee groepen theorieën het industriebeleid van de
regering Biden past. Gebruik in je uitleg een omschrijving van de gekozen
groep theorieën en informatie uit tekst 3 om de groep theorieën te
illustreren.
Gebruik tekst 3.
De directeur van de Wereldhandelsorganisatie Okonjo-Iweala waarschuwt
dat het beleid negatief kan uitpakken voor de aanpak van wereldwijde
collectieve uitdagingen.
Internationale handel is een voorbeeld van zo'n collectieve uitdaging,
oftewel het collectieve-actieprobleem.
194pBeredeneer met een taak van de Wereldhandelsorganisatie dat de
Wereldhandelsorganisatie zelf te zien is als een oplossing voor
internationale handel als een collectieve-actieprobleem. Gebruik in je
redenering:
− een taak van de Wereldhandelsorganisatie en informatie uit tekst 3 om
de gekozen taak te illustreren;
− een omschrijving van het dilemma van collectieve actie, en informatie
uit tekst 3.
opgave 4Opgave 4 De boycot van The Sun in Merseyside
Bij deze opgave horen tekst 4, tabel 1 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In het voetbalstadion van de Britse voetbalclub Liverpool FC vond in 1989
een drama plaats waarbij 96 voetbalsupporters werden doodgedrukt. De
Britse sensatiekrant The Sun schreef de oorzaak van het drama toe aan
het gedrag van Liverpool-supporters. Die beschuldiging bleek later
onterecht.
De beschuldigingen van The Sun leidde tot een boycot van de krant in
Merseyside, het gebied in Noord-Engeland waar Liverpool in ligt.
In 2016 blijkt uit het Brexit-referendum dat de inwoners van Merseyside
veel meer pro-Europese Unie zijn dan inwoners van vergelijkbare
gebieden in Noord-Engeland. Politicologen Foos en Bischof hebben
onderzoek gedaan naar een verband tussen de boycot van The Sun en de
pro-Europese Unie houding van de inwoners van Merseyside.
Gebruik tekst 4.
In tekst 4 beschrijven Foos en Bischof de boycot van de krant The Sun.
Er zijn verschillende factoren die sociale cohesie binnen een groep
kunnen bevorderen. Een daarvan is wederzijdse afhankelijkheid.
202pLeg met een andere factor die sociale cohesie kan bevorderen uit dat
sociale controle heeft bijgedragen aan het boycotten van The Sun in
Merseyside. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van de gekozen factor en informatie uit tekst 4
waaruit de factor blijkt;
− een omschrijving van sociale controle en informatie uit tekst 4 waaruit
sociale controle blijkt.
Gebruik tabel 1.
Voor hun onderzoek analyseerden Foos en Bischof de berichtgeving over
de EU in de redactionele commentaren van The Sun en van The Mirror,
de andere grote Britse sensatiekrant. In tabel 1 staan resultaten uit hun
onderzoek.
211pBeargumenteer of uit de gegevens in tabel 1 blijkt dat The Sun het
onderwerp Europese Unie negatief framet. Gebruik in je argumentatie een
omschrijving van framing en informatie uit tabel 1 om framing te
illustreren.
Gebruik tabel 1.
Door de boycot van de krant The Sun in Merseyside hebben Foos en
Bischof kunnen onderzoeken of er een verband is tussen het lezen van de
krant The Sun en de houding van mensen tegenover de Europese Unie.
Naast deze twee variabelen stelden de onderzoekers ook een derde
variabele op, namelijk een interveniërende variabele.
223p− Geef een omschrijving van het begrip interveniërende variabele.
Geef aan welke interveniërende variabele in het verband dat door
Foos en Bischof is onderzocht, te herkennen is in tabel 1. Gebruik in
je antwoord informatie uit tabel 1 waaruit de interveniërende variabele
blijkt.
− Leg de functie van de gekozen interveniërende variabele uit in het
onderzochte verband tussen het lezen van The Sun en de houding
tegenover de EU.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik figuur 1.
Foos en Bischof hebben onderzoek gedaan naar de causaliteit tussen de
boycot van de krant The Sun sinds 1989 en de steun voor het verlaten
van de EU van de inwoners van Merseyside en andere gebieden in
Noord-Engeland. De gegevens in figuur 1 komen uit dit onderzoek.
Een causaal verband voldoet aan drie eisen. Een van deze eisen is dat uit
onderzoek blijkt dat de onderzochte variabelen moeten correleren.
232p− Noem een andere eis voor het kunnen vaststellen van causaliteit.
− Beoordeel of het verband tussen de boycot van de krant en de steun
voor het verlaten van de EU in figuur 1 voldoet aan deze andere eis
voor causaliteit. Gebruik in je beoordeling een omschrijving van de
gekozen eis voor causaliteit en gegevens in figuur 1 of de toelichting
van figuur 1 om de gekozen eis te illustreren.
Volgens Foos en Bischof hebben de inwoners van Merseyside een andere
houding tegenover de EU sinds de boycot van de krant The Sun.
241pLeg uit dat politieke socialisatie deze andere houding sinds de boycot kan
verklaren. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het kernconcept
politieke socialisatie.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
