bronnen

Eindexamen latijn vwo 2025, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1 Afbeeldingen 1 en 2

Regel 1-7 Arma t/m Romae
Dit tekstgedeelte kan beschouwd worden als een korte inhoudsopgave
van de Aeneis. Met de Aeneis zocht Vergilius aansluiting bij de werken
van Homerus.
11p
Welke bewering is geheel juist?
A multum t/m alto (regel 3) verwijst naar de boeken 1-6, een
‘Romeinse Ilias ’.
B multum t/m alto (regel 3) verwijst naar de boeken 7-12, een
‘Romeinse Odyssee ’.
C multa t/m passus (regel 5) verwijst naar de boeken 1-6, een
‘Romeinse Odyssee ’.
D multa t/m passus (regel 5) verwijst naar de boeken 7-12, een
‘Romeinse Ilias ’.
Regel 8-9 Musa t/m dolens
Dit tekstgedeelte wordt door M. Schwartz als volgt vertaald:
Muze, zeg me waarom, wáárdoor gekwetst of bedroefd
21p
Citeer uit het tekstgedeelte Musa t/m dolens (regel 8-9) het Latijnse
woord dat niet is weergegeven in de vertaling.
Regel 1-11 Arma t/m irae en tekst 2
Tekst 2 is een vrije weergave van het prooemium van de Aeneis,
geschreven door vertaler en dichter Paul Claes.
31p
Citeer uit het tekstgedeelte Arma t/m irae (regel 1-11) het Latijnse woord
dat door Paul Claes is weergegeven met ‘een vaste verblijfplaats’.
41p
Citeer uit het tekstgedeelte Arma t/m irae (regel 1-11) het Latijnse
tekstelement dat door Paul Claes is weergegeven met ‘de overheid’.
51p
Vind jij dat Aeneas vergelijkbaar is met ‘de vrijheidsheld’ in de weergave
van Paul Claes? Licht je antwoord toe door in te gaan op zowel ‘de
vrijheidsheld’ als Aeneas.
Regel 16 Hic
61p
Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 12 Urbs) de naam waarnaar
verwezen wordt met Hic.
Regel 21 populum t/m superbum
In dit tekstgedeelte wordt vooruitgekeken naar de toekomst van het
Romeinse volk.
72p
Noteer twee andere passages in de Aeneis waarin vooruitgekeken wordt
naar de toekomst van het Romeinse volk. Baseer je antwoord op de
teksten die je voor dit examen gelezen hebt. Laat de teksten die in dit
examen zijn afgedrukt, buiten beschouwing.
Regel 19-22 Progeniem t/m Parcas
81p
Noteer de historische gebeurtenis waarnaar in dit tekstgedeelte tweemaal
verwezen wordt. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten
die je voor dit examen gelezen hebt.
Regel 22 excidio Libyae, regel 23 veteris belli, regel 27 iudicium
Paridis, regel 29-30 iactatos Troas
Deze vier tekstelementen verwijzen naar verschillende gebeurtenissen.
91p
Noteer deze vier tekstelementen in chronologische volgorde, van eerder
naar later.
Regel 32 errabant t/m circum
101p
Wordt de inhoud van deze regel ondersteund door het metrum? Ga in je
antwoord in op zowel de inhoud als het metrum van deze regel.
Regel 23-33 Id t/m gentem
In een bespreking van de Aeneis schrijft een classicus:
Nog problematischer is de rol van Juno, die voorgesteld wordt als
de motor achter Aeneas’ ellende. Juno was voor de Romeinen een
eerbiedwaardige godin, in de Aeneis is zij echter een toonbeeld van
kleinzieligheid en gekrenkte trots. Om de stichting van een
wereldrijk terug te voeren op de woede van een vrouw die niet kan
accepteren dat haar aantrekkelijkheid het niet haalt bij die van haar
stiefdochter, gaat te ver. Dat gelooft niemand.
Degene die in het bovenstaande citaat aangeduid wordt met ‘haar
stiefdochter’, speelt in de Aeneis ook een belangrijke rol.
111p
Noteer de naam van degene die in het bovenstaande citaat aangeduid
wordt met ‘haar stiefdochter’. Baseer je antwoord op de achtergronden bij
de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
121p
Citeer uit het tekstgedeelte Id t/m gentem (regel 23-33) het Latijnse
tekstelement waarnaar in het bovenstaande citaat verwezen wordt met
‘dat haar aantrekkelijkheid het niet haalt bij die van haar stiefdochter’.
Tekst 1 kan ingedeeld worden in de volgende delen:
deel 1: aankondiging van het onderwerp van de Aeneis
deel 2: vraag om inspiratie
deel 3: beschrijving van de redenen voor Juno’s woede
deel 4: het lot van Aeneas en zijn reisgenoten
131p
Noteer de nummers van de regels waarin deel 2 en deel 3 beginnen.
141p
Noteer het nummer van de regel waarin deel 4 begint.
Afbeeldingen 1 en 2
Bij het Hiltonhotel in Amsterdam staan twee beelden: een beeldengroep
van Aeneas, Anchises en Ascanius (afbeelding 1) en het beeld ‘de
Denker’, dat de dichter Dante voorstelt (afbeelding 2). De beelden zijn
geplaatst op initiatief van hoteldirecteur R. Payer, die in 1969 vanuit Italië
naar Nederland geëmigreerd is.
151p
Noteer een aannemelijke reden waarom R. Payer gekozen kan hebben
voor een beeldengroep met het Aeneas-thema. Laat esthetische redenen
buiten beschouwing.
161p
Beschrijf het verband tussen een beeldengroep met het Aeneas-thema en
een beeld van de dichter Dante. Betrek in je antwoord het werk van de
dichter Dante.

opgave 3Tekst 3 Tweede prooemium

Regel 38 het oude Latium en tekst 1, regel 6 genus Latinum
171p
Wordt hier met het oude Latium naar dezelfde periode verwezen als met
genus Latinum in regel 6 van tekst 1? Ga in je antwoord in op zowel het
oude Latium als genus Latinum.
Regel 44 grotere en regel 45 groter
181p
Noteer een zelfbedachte aannemelijke inhoudelijke reden die Vergilius
had om in deze context de woorden grotere en groter te gebruiken.
Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Regel 45-46 De t/m vrede
Het Romeinse publiek van Vergilius zal bij dit tekstgedeelte gedacht
hebben aan de duurzame vrede die Augustus bewerkstelligd heeft.
191p
Noteer de Latijnse benaming van de duurzame vrede die Augustus
bewerkstelligd heeft. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de
teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Regel 47-49 Hij t/m Latijnen
Koning Latinus stamde via Faunus af van de godheid Saturnus.
201p
Noteer de naam van de godheid van wie Augustus claimde via Aeneas af
te stammen. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je
voor dit examen gelezen hebt.

opgave 4Tekst 4 Afbeeldingen op het nieuwe schild van Aeneas

Regel 675 Actia bella
De twee partijen die in deze slag tegenover elkaar staan, worden
beschreven in het vervolg (t/m regel 688 coniunx).
211p
Noteer het nummer van de regel waarmee de beschrijving van de tweede
partij begint.
Regel 675-677 In t/m fluctus
Dit tekstgedeelte wordt door M. d’Hane-Scheltema als volgt vertaald:
Het schild laat middenop twee vloten zien: de zeeslag
bij Actium. De hele Kaap van Leukas lijkt te branden
van oorlogslinies, en het water toont een gouden gloed.
Vergilius gebruikt in dit tekstgedeelte een metonymia die in de vertaling
niet met een metonymia is weergegeven.
221p
Citeer het desbetreffende Latijnse woord.
Regel 678 Hinc t/m Caesar
Stel je voor dat een verslaggever ter plaatse een live-verslag geeft van de
slag bij Actium. In zo’n live-verslag zou één bepaald gegeven uit het
tekstgedeelte Hinc t/m Caesar (regel 678) niet genoemd kunnen worden.
231p
Noteer in eigen woorden dit gegeven en leg uit waarom het niet genoemd
zou kunnen worden in zo’n live-verslag. Baseer je antwoord op de
achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Regel 681 patrium
241p
Noteer de naam van de persoon naar wie verwezen wordt met patrium.
Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit
examen gelezen hebt.
Regel 678-684 Hinc t/m corona
De beschrijvingen van Augustus en Agrippa lopen deels parallel aan
elkaar.
251p
Citeer uit de beschrijving van Agrippa het Latijnse woord dat inhoudelijk
vergelijkbaar is met Italos (regel 678) in de beschrijving van Augustus.
261p
Citeer uit de beschrijving van Agrippa het Latijnse woord dat inhoudelijk
vergelijkbaar is met stans celsa in puppi (regel 680) in de beschrijving
van Augustus. Laat Parte en alia (regel 682) buiten beschouwing.
Regel 689 Una omnes ruere ac totum spumare reductis
271p
Schrijf regel 689 over en scandeer deze regel.
Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de
volgende pagina.
Regel 695 arva t/m rubescunt
281p
Leg uit dat Vergilius in dit tekstgedeelte met de woordplaatsing benadrukt
dat water en bloed vermengd worden. Citeer in je antwoord de
desbetreffende Latijnse woorden.
Regel 696 Regina
291p
Citeer het Latijnse tekstelement waarmee deze persoon in het
voorafgaande (vanaf regel 685 Hinc) is aangeduid.
Regel 702 scissa t/m palla
301p
Leg uit dat in dit tekstgedeelte de toestand van de kleding karakteristiek is
voor degene die deze kleding draagt.
Regel 698-703 Omnigenumque t/m flagello
De goden die in dit tekstgedeelte vermeld worden, kunnen op grond van
hun rol in het gevecht ingedeeld worden in drie groepen.
312p
Beschrijf in eigen woorden de verschillende rollen van deze drie groepen.
Regel 712 sinus
Het woord sinus kan op verschillende manieren vertaald worden.
321p
Verdedig de stelling dat de vertaling ‘baai’ hier goed in de context past.
Baseer je antwoord op het tekstgedeelte contra t/m victos (regel 711-
713).
331p
Verdedig de stelling dat de vertaling ‘plooi’ hier goed in de context past.
Baseer je antwoord op het tekstgedeelte contra t/m victos (regel 711-
713).
Regel 698-713 Omnigenumque t/m victos
Tweemaal in dit tekstgedeelte herinnert de verteller de lezer eraan dat dit
een beschrijving is van afbeeldingen op het nieuwe schild van Aeneas.
342p
Citeer uit dit tekstgedeelte de twee desbetreffende Latijnse
tekstelementen.

opgave 5Tekst 5 In Carthago vertelt Aeneas over de avonturen op zijn reis. Hij heeft zojuist

3537p
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 5.
37p Vertaal de regels 513 t/m 531 in het Nederlands.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.