Eindexamen aardrijkskunde vwo 2000, tijdvak 1

A: Heeft de migratie in de provincies Noord- en Zuid-Holland de geboortecijfers in de grote steden tussen 1870 en 1900 doen toenemen of afnemen, of is er geen invloed van de migratie op de geboortecijfers geweest? B: Leg je antwoord uit. grafiek 1 Prognose van de ontwikkeling van de woningbehoefte voor drie periodes (per provincie) Groningen Friesland Drenthe Overijssel Gelderland Noord-Brabant Noord-Holland Zuid-Holland Flevoland Limburg Zeeland Utrecht 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 uitbreidingsbehoefte aantal woningen (x1.000) bron: Overheidsstatistiek, 7 e jaargang, nr. 20, 1997 De ontwikkeling van de woningbehoefte van Noord-Holland en Drenthe in de periode 1997-2009 verschilt (grafiek 1). Een mogelijke verklaring daarvoor is het verschil in absolute bevolkingsgroei.

grafiek 2 Interprovinciale migratie van 55-plussers per 10.000 inwoners in de provincie van vestiging, gemiddelde voor de periode 1991-1995 bron: Maandstatistiek van de bevolking, nummer 8, 1996 grafiek 3 Aantal interprovinciaal gemigreerde 55-plussers als percentage van de totale interprovinciale migratie per provincie van vestiging, gemiddelde voor de periode 1991-1995 bron: Maandstatistiek van de bevolking, nummer 8, 1996 In grafiek 2 heeft Flevoland de hoogste score. Je zou misschien verwachten dat Flevoland ook in grafiek 3 de provincie zou zijn met de hoogste score.

Leg uit waarom de twee laatstgenoemde duingebieden niet geschikt zijn voor het in figuur 2 geschetste toekomstbeeld. Het toekomstbeeld, zoals geschetst in figuur 2, laat een opmerkelijke verandering zien van het grondwaterpeil ten opzichte van het zeeniveau. Eén oorzaak van deze verandering is de omschakeling van oppervlakte-infiltratie naar diepte-infiltratie.

kaart 2 Fragment van een topografische kaart van Noord-Holland vrij naar:Topografische Dienst Emmen, kaart 25A Haarlem, 1997 De ondergrond waarop het kerkje van Spaarnwoude (zie foto 1 en foto 2) staat, is ongeveer 5200 jaar geleden gevormd. Dit kerkje staat in het noorden van het gearceerde gebied van kaart 2 en is aangegeven met een pijl. Het gearceerde gebied wijkt wat hoogteligging betreft af van de directe omgeving.

Noem drie redenen waarom de mensen in het verleden bij voorkeur dergelijke locaties voor bewoning uitkozen. Mensen die ongeveer 5200 jaar geleden in het gebied verbleven dat op kaart 2 gearceerd is weergegeven, konden op een afstand van enkele honderden meters in oostelijke richting één van de zes Nederlandse landschappen (volgens de examenstructuur) waarnemen.

Welk boorprofiel van figuur 3 komt op de steile hellingen voor en welke aanwijzing geeft de legenda van kaart 3 voor de aanwezigheid van dit profiel? foto 3 Landschap in Zuid-Limburg bron: Doorsnede van het Zuid-Limburgse land, Heerlen, 1988 Op kaart 3 zijn vier gebieden omkaderd, aangegeven met de letters A, B, C en D.

Teken op de bijlage de dwarsdoorsnede van het dal langs de lijn E-F zoals op kaart 4 is weergegeven. Maak daarbij gebruik van alle hoogtelijnen met een interval van 10 meter die voor jouw doorsnede van belang zijn.Vergeet niet ook de ligging van de Geul in je doorsnede aan te geven. foto 4 Bufferbassin bron: Jaarverslag 1989 van de Centrale Landinrichtingscommissie Landinrichtingsdienst

Welke twee fysisch-geografische eigenschappen van de grondsoort veroorzaken de hoge waarden in de gebieden A en B van kaart 6? In sommige delen van de gebieden A en B op kaart 6 neemt de veestapel af. De afname van de nitraatconcentratie van het grondwater verloopt verhoudingsgewijs trager dan de afname van de veestapel.

figuur 4 De mondiale koolstofkringloop met de omvang van de reservoirs in Gigaton (10 12 kg) per jaar. Met ’biota’ wordt de levende natuur bedoeld, met ’detritus’ organisch afval. bron: Basisboek milieukunde, Meppel/Amsterdam, 1991 Stelling: Het versterkte broeikaseffect is onder andere het gevolg van een mondiale temperatuurstijging.

figuur 5 Stromen van tropische producten voor de (intensieve) veehouderij in onder andere Nederland bron: Exportlandbouw in de Derde Wereld en de effecten op natuur en milieu, IVM rapport R 87/1 De pijlen 1 tot en met 4 in figuur 5 geven stromen van veevoeder-ingrediënten weer, onder andere bestemd voor de Nederlandse veeteelt. Pijl 5 geeft een stroom van veeteeltproducten naar de consumenten aan. De milieugebruiksruimte bestaat uit vier componenten.

Past het productiesysteem zoals afgebeeld in figuur 5 bij het idee van duurzame ontwikkeling? Beargumenteer je antwoord en betrek daarbij: A: de situatie op lokale schaal in de productielanden van veevoeder-ingrediënten. B: de situatie op fluviale schaal in de consumptielanden van veevoeder-ingrediënten. figuur 6 De grenzen waarbinnen de milieuvoorraden benut kunnen worden vrij naar: Geographie Heute, nummer 146, 1996

Zie figuur 6. De benuttingsmogelijkheden van het milieu worden in eerste instantie bepaald door de omvang van de milieuvoorraden, weergegeven door cirkel 5. De voorraden zijn echter slechts binnen de grenzen van beperkende factoren, de cirkels 1 tot en met 4, te benutten. Bij de cirkels 1 tot en met 4 horen de volgende omschrijvingen, in alfabetische volgorde: ecologisch winbaar economisch winbaar geologisch winbaar maatschappelijk/politiek winbaar (= er bestaat in de maatschappij een draagvlak voor de winning)

Schrijf de nummers 1, 3 en 4 van de cirkels op je antwoordblad en zet er de juiste omschrijving achter. tekst 1 In 1997 zijn in de Japanse stad Kyoto internationale afspraken gemaakt over het terugdringen of voorkómen van klimaatproblemen die mogelijk door de mens veroorzaakt (kunnen) worden. Met name de Amerikanen wilden in eerste instantie het klimaatverdrag niet ondertekenen, omdat zij hun emissie van schadelijke stoffen niet wilden reduceren als de ontwikkelingslanden met hun emissie van schadelijke stoffen zouden worden ontzien. De Amerikanen gingen overstag toen de handel in emissierechten en ‘joint implementation’ mogelijk werd gemaakt. Alle landen krijgen quota (= maximaal toegestane hoeveelheden) van schadelijke stoffen die geëmitteerd mogen worden. Bij de handel in emissierechten kunnen landen die méér willen emitteren dan hun quotum toelaat, bij landen die minder dan hun emissiequotum emitteren ‘ruimte’ kopen om alsnog de schadelijke stoffen te kunnen emitteren. Bij ‘joint implementation’ kan een land dat teveel emitteert andere landen helpen bij het aanleggen van bijvoorbeeld bossen of het bouwen van minder milieubelastende energiecentrales. vrij naar: de Volkskrant, 13 december 1997 Er zijn zowel argumenten vóór als tegen de handel in emissierechten als middel tot duurzame ontwikkeling (zie tekst 1).

A: Noem een nadelig gevolg op nationale schaal van het grote motorvermogen van de (Nederlandse) vissersschepen. B: Noem een nadelig gevolg op mondiale schaal van het grote motorvermogen van de (Nederlandse) vissersschepen. De toename van het motorvermogen van de vissersschepen zal de internationalisering van de zeevisserij in de hand werken. De vissersschepen kunnen immers op grotere afstand van de thuishaven vissen.

Geef een voorbeeld waaruit de internationalisering van de zeevisserij blijkt. kaart 7 Totale buitenlandse directe investeringen door Japanse multinationale ondernemingen in bron:Vaart, R. van der, Globetrotter,Teleac, Utrecht, 1996 Volgens kaart 7 hebben de buitenlandse directe investeringen door Japanse multinationale ondernemingen betrekking op drie macroregio’s: Zuidoost-Azië,West-Europa en Noord-Amerika. Het belang van de verschillende vestigingsfactoren kan per macroregio verschillen.

Noem nog twee andere redenen voor die wens van nationale overheden. tekst 2 Supercomplex Nederland is één van de belangrijkste centra van petrochemische industrie in West-Europa. De Nederlandse petrochemische industrie concentreert zich, op één belangrijke uitzondering na, in het Rijnmondgebied en rond de Scheldemonding. Daar zijn ook, op dezelfde uitzondering na, alle Nederlandse ethyleenproducenten gevestigd. Aanvankelijk waren het los van elkaar staande complexen. In de loop der tijd is het Rijn-Scheldegebied uitgegroeid tot een uniek petrochemisch supercomplex binnen West-Europa. vrij naar:Wever, E., & K. Steenbakkers, Geografie 1996, nummer 2

Schrijf de letters A en B van kaart 9 onder elkaar op je antwoordblad en zet achter elke letter de verklaring voor de geringe gemiddelde neerslag in de betreffende regio. tabel 1 Twintig geografische mobiliteitsvormen naar ruimte en tijd bron: Lentjes,W., Marokko als ontwikkelingsland, Den Bosch, 1981