Eindexamen nederlands vmbo gl/tl 2022, tijdvak 1

Op welke twee manieren introduceert de schrijver het onderwerp van de

tekst in de alinea’s 1 en 2? Kruis de juiste antwoorden aan in de tabel in

de uitwerkbijlage.

“De apparaten leiden volgens hem de aandacht van de tieners af en

frustreren daarmee het opdoen van kennis (…)” (regels 15-18)

Van welk verband is er sprake in deze zin?

middel - doel

oorzaak - gevolg

opsomming

uitspraak - toelichting

Welk verband is er tussen de alinea’s 1 en 2 enerzijds en alinea 3

anderzijds?

Alinea 3 geeft een uitleg bij de informatie uit de alinea’s 1 en 2.

Alinea 3 geeft een voorbeeld bij de informatie uit de alinea’s 1 en 2.

Alinea 3 vormt een opsomming met de informatie uit de alinea’s 1 en

2.

Alinea 3 vormt een tegenstelling bij de informatie uit de alinea’s 1 en

2.

Volgens Paul Kirschner kunnen mensen niet multitasken (alinea’s 4 en 5).

Toch blijkt dit niet voor alle situaties te gelden.

Leg uit wanneer mensen niet kunnen multitasken en wanneer wél.

Gebruik maximaal 40 woorden en noteer je antwoord in de

uitwerkbijlage.

In alinea 6 staat dat Paul Kirschner smartphones en laptops tijdens zijn

colleges verbiedt.

Vat de argumenten die hij hiervoor geeft samen in maximaal

20 woorden. Noteer je antwoord in de uitwerkbijlage.

Wat is de functie van alinea 8?

Alinea 8

licht de mening van Kirschner toe.

nuanceert de mening van Kirschner.

onderschrijft de mening van Kirschner.

weerlegt de mening van Kirschner.

De alinea’s 9 tot en met 12 hebben een gezamenlijk deelonderwerp.

Welk deelonderwerp is dat?

nadelen van het gebruiken van smartphones op school

nieuwe technologieën op school dankzij smartphones

ongelijke strijd voor docenten tegen smartphones

zoeken naar evenwichtig gebruik van smartphones op school

In alinea 12 staat dat kinderen verslaafd zijn aan piepjes en appjes.

Citeer de twee opeenvolgende zinnen uit alinea 5, 6 of 7 waarin

dezelfde boodschap staat.

“De basis van verantwoord smartphonegebruik moet eigenlijk door de

ouders worden bijgebracht.” (regels 130-133)

Veel ouders vinden dit moeilijk.

Citeer de zin uit alinea 12 of alinea 13 waarin staat waarom ouders dit

moeilijk vinden.

Wat is het verband tussen alinea 13 en alinea 14?

Alinea 14

gaat verder in op de vragen in alinea 13.

geeft een gevolg van het gestelde in alinea 13.

voegt nieuwe elementen toe aan de informatie in alinea 13.

vormt samen met alinea 13 een tegenstelling bij alinea 12.

Wat is de functie van het slot van de tekst (alinea’s 13 en 14)?

Het slot

bevat een advies.

geeft een samenvatting.

trekt een conclusie.

uit een toekomstverwachting.

Wat is het belangrijkste doel van deze tekst?

lezers informeren over de redenen om een smartphoneverbod op

scholen in te voeren

lezers informeren over het belang van verstandig met de smartphone

leren omgaan

lezers overtuigen dat scholen in Nederland een smartphoneverbod

moeten invoeren

lezers overtuigen om minder vaak de smartphone te gebruiken in het

bijzijn van kinderen

Welke zin geeft het best de hoofdgedachte van de tekst weer?

Nederland moet, net als Frankrijk, een smartphoneverbod op scholen

invoeren, omdat de schoolcijfers en -prestaties achteruitgaan.

Smartphonegebruik op scholen zorgt voor lagere cijfers en prestaties,

maar er kan in Nederland geen landelijk smartphoneverbod op school

ingevoerd worden.

Verantwoord smartphonegebruik aanleren is belangrijk, onder andere

omdat de cijfers en prestaties op school achteruitgaan.

Verantwoord smartphonegebruik aanleren is puur een taak voor

ouders, ook al vinden veel ouders dit erg lastig.

Wat is het verband tussen alinea 1 en alinea 2?

Alinea 2

geeft antwoord op de vragen in alinea 1.

noemt een gevolg bij het gestelde in alinea 1.

ondersteunt de bewering in alinea 1.

trekt een conclusie uit het gestelde in alinea 1.

Welk kopje geeft het best de inhoud weer van de alinea’s 2, 3 en 4?

Gemiddelde IQ-scores

Het Flynn-effect

Meetbaarheid van intelligentie

Toename Nederlands IQ

In alinea 5 staat dat kinderen tegenwoordig slimmer zijn dan vroeger.

Vat alinea 5 en alinea 6 samen door de oorzaken hiervan weer te

geven in het stroomdiagram in de uitwerkbijlage. Houd de volgorde

van de tekst aan. Vul de letters van de oorzaken in achter de

nummers in het diagram. Twee oorzaken zijn al gegeven.

a ontwikkeling ruimtelijk inzicht, vooruitdenken en snel reageren

b andere manier van spelen

c betere gezondheidszorg

d meer tijd en aandacht van ouders

e betere scholing

f computerspelletjes met complexe, cognitieve handelingen

g kleine gezinnen

h betere voeding

“(…) dat de toename in IQ afzwakt.” (regels 78-79)

Wat wordt hiermee bedoeld?

De scores op IQ-tests lopen steeds minder uiteen.

De scores zijn lager op alle onderdelen van de IQ-test.

Het gemiddelde IQ neemt langzamerhand af.

Het gemiddelde IQ stijgt minder hard dan voorheen.

Wat is de functie van alinea 8?

Alinea 8

geeft een korte samenvatting.

trekt een onverwachte conclusie.

uit een toekomstverwachting.

voegt nieuwe informatie toe.

Wat is de hoofdgedachte van deze tekst?

Er is geen zekerheid over de oorzaken van de toename van IQ-scores.

Intelligentietestscores zeggen erg veel over onze mate van slimheid.

Uitslagen van IQ-tests wereldwijd roepen vragen op voor

onderzoekers.

We zijn de afgelopen honderd jaren uiteindelijk niet slimmer

geworden.

Wat is het doel van deze tekst?

informeren over het wereldwijd gestaag afzwakkende IQ

informeren over langlopend onderzoek naar stijgend IQ

overtuigen dat een hoog IQ meer omvat dan redeneren

overtuigen dat IQ-scores lastig te interpreteren zijn

In alinea 1 worden twee vragen gesteld:

1 Hoe komt het dat we steeds slimmer worden?

2 Zijn we ook echt intelligenter dan vroeger?

In welke alinea’s komen deze vragen aan de orde? Noteer je antwoord

in de uitwerkbijlage.

Een afbeelding in een advertentie kan verschillende functies hebben.

De afbeelding

1 is nodig om de tekst te kunnen begrijpen.

2 ondersteunt de inhoud van de tekst.

3 trekt de aandacht.

4 voegt nieuwe inhoudselementen aan de tekst toe.

Op deze afbeelding zie je woordmagneten op een koelkast.

Welke twee functies heeft de afbeelding in deze advertentie vooral?

1 en 2

1 en 3

2 en 3

2 en 4

In de tekst staat: “Toch zijn er ook andere dingen die we kunnen doen: het

delen van onze taal.”

Citeer het zinsgedeelte waarin wordt uitgelegd op welke manier je

onze taal kunt delen.

Op welke doelgroep richt deze advertentie zich vooral?

op mensen die

erg goed in Nederlands zijn en daarin les willen geven

Nederlanders met een taalachterstand willen helpen

nieuwe inwoners van Nederland in nood willen helpen

nieuwkomers in Nederland willen helpen de taal te leren

Volgens de advertentietekst heeft het werk van een taalvrijwilliger twee

voordelen: één voor de taalvrijwilliger zelf en één voor de nieuwe

landgenoten.

Welk voordeel wordt genoemd voor de taalvrijwilliger en welk voordeel

voor de nieuwe landgenoten? Noteer je antwoord in de uitwerkbijlage.

Gebruik voor elk voordeel maximaal 10 woorden.

Wat is het belangrijkste doel van deze advertentie?

lezers

aansporen op de website hetbegintmettaal.nl/word-taalcoach te kijken

informeren over allerlei manieren om de wereld te verbeteren

oproepen om zich op te geven als taalvrijwilliger

overtuigen dat de wereld met taal verbeterd kan worden

Op de afbeelding zie je woordmagneten op een koelkast.

Op welke manier maakt de opmaak van de afbeelding duidelijk

welke magneten belangrijk zijn voor de boodschap van de

advertentie? Vul de zin aan in de uitwerkbijlage.

De tekst wordt ingeleid door een opmerkelijk verschijnsel te noemen,

namelijk de discrepantie tussen iets wel willen maar niet doen.

Op welke andere twee manieren wordt de tekst ingeleid in de

alinea’s 1 en 2? Kruis de juiste antwoorden aan in de tabel in de

uitwerkbijlage.

Wat is de belangrijkste boodschap uit het onderzoek van Milieu Centraal,

volgens de alinea’s 1 en 2?

We kunnen nog niet duurzamer leven, omdat er te veel hindernissen

zijn.

We vinden vooral dat anderen duurzamer moeten leven, zelf doen we

al genoeg.

We wensen een duurzamer leven, maar weigeren ons gedrag aan te

passen.

We willen wel duurzamer leven, maar het lukt ons nog niet om te

veranderen.

Wat is de functie van alinea 3?

Alinea 3 noemt vooral

gevolgen bij het gestelde in de alinea’s 1 en 2.

nadelen van het gestelde in de alinea’s 1 en 2.

tegenargumenten bij het gestelde in de alinea’s 1 en 2.

verklaringen bij het gestelde in de alinea’s 1 en 2.

“Het kennisniveau lijkt op peil” (regel 56)

Welke twee andere factoren dragen bij aan gedragsverandering

volgens de alinea’s 6, 7 en 8? Noteer je antwoord in de uitwerkbijlage.

Gebruik per factor maximaal 6 woorden.

Het is moeilijker om afscheid te nemen van vlees dan van de plastic

tasjes, blijkt uit alinea 9.

Leg uit hoe dat verschil veroorzaakt wordt. Baseer je antwoord op de

alinea’s 8, 9 en 10. Vul de zinnen in de uitwerkbijlage aan en gebruik

maximaal 15 woorden per zin.

In alinea 10 staat dat Milieu Centraal met ‘een campagne van kleine

stapjes’ ons gedrag probeert te veranderen.

Waarom kiest Milieu Centraal voor kleine stapjes?

omdat bij grote stappen te veel mensen zouden worden overgeslagen

omdat het hebben van grote verwachtingen juist vaak teleurstellend

kan uitpakken

omdat kleine, positieve ervaringen kunnen leiden tot verandering op

lange termijn

omdat mensen het niet accepteren als in hun persoonlijk leven wordt

ingegrepen

Welk deelonderwerp hebben de alinea’s 9 en 10 samen?

campagne van kleine stapjes

iedereen veganist

langetermijngedrag

van weerstand tot gewoonte

Met welk doel lijkt deze tekst te zijn geschreven?

De tekst lijkt de lezer vooral

te adviseren hoe hij uiteindelijk weloverwogen een gezond en

duurzaam leven kan leiden.

te adviseren hoe hij zijn weinig duurzame manier van leven aan kan

passen aan de eisen van deze tijd.

te informeren over de verschillende mogelijkheden om sociale normen

te veranderen.

te informeren over de wens en de moeilijkheid om gewoontes om te

buigen naar een duurzame levensstijl.

Welke vier van onderstaande zinnen uit de tekst vormen samen de

samenvatting van deze tekst? Noteer de nummers van deze zinnen in de

juiste volgorde in de uitwerkbijlage.

2 Marktonderzoeksbureau Motivaction vroeg naar dagelijkse dingen: de

vaatwasser op het ecoprogramma zetten, plantaardige melk drinken,

plasticafval scheiden, de verwarming ’s nachts laag zetten, een

boodschappentas meenemen, niet langer dan vijf minuten douchen en

vegetarisch eten. (alinea 2)

3 Wat Nederlanders zelf van die discrepantie vinden, verschilt.

40 procent vindt het stom van zichzelf om geen tasje mee te nemen.

(alinea 4)

4 Gewoontegedrag veranderen naar gewenst gedrag is moeilijk.

(alinea 6)

5 Neem afval scheiden: sommige gemeenten maken dat makkelijker dan

andere. (alinea 6)

6 Om gedrag te veranderen heb je kennis nodig, nieuwe normen en een

omgeving die een beetje meewerkt. (alinea 8)

7 Met een campagne van kleine stapjes probeert Milieu Centraal, dat

burgers adviseert over duurzame keuzes, daarom gedrag te

veranderen. (alinea 10)

8 Als je het een dagje doet, zie je dat het kan. Als je het drie maanden

doet, wordt het een gewoonte. (alinea 10)

In de lessen maatschappijleer wordt veel aandacht besteed aan het

onderwerp duurzaamheid. Tijdens deze lessen is de tekst ‘Duurzaam

leven lukt niet altijd en dat vinden we stom’ besproken. Uit de bespreking

van de tekst blijkt dat veel leerlingen duurzamer leven belangrijk vinden;

zij noemen hiervoor meerdere argumenten. In de klas ontstaat wel een

discussie over welke manieren nu echt bijdragen tot duurzaam leven. De

discussie gaat er ook over hoe makkelijk je je gedrag kunt of wilt

aanpassen om duurzamer te leven.

Iedereen in de klas is het erover eens dat de voorbeelden uit de tekst,

zoals plasticafval scheiden en de verwarming ’s nachts laag zetten, wel

echt helpen om duurzamer te leven. De meeste leerlingen vinden het dan

ook niet moeilijk om hun gedrag te veranderen op deze punten. Een deel

van de klas betwijfelt echter of bijvoorbeeld vegetarisch eten en niet

langer dan vijf minuten douchen echt bijdragen aan een duurzamer leven.

Deze leerlingen zijn niet van plan hun gedrag te veranderen of vinden het

heel moeilijk om dat te doen.

De grote vraag is hoe je je gedrag toch kunt veranderen als je dat moeilijk

vindt, maar het wel wilt. Tijdens de discussie in de les komen jullie er niet

uit. In de tekst wordt Anne Kluivers genoemd, gedragsdeskundige bij

Milieu Centraal. Je docent stelt voor om haar te interviewen over

duurzaam leven en gedragsverandering. Dat vinden jullie een goed plan.

Je docent vraagt jou om namens de klas een e-mail aan mevrouw

Kluivers te sturen met het verzoek of jij en jouw klasgenoten haar mogen

interviewen. In deze e-mail vertel je uitgebreid over de discussie in de

klas. Ook vermeld je een argument voor het belang van duurzamer leven

dat in de klas tijdens de discussie genoemd is. In de les zijn er

verschillende ideeën voor een duurzamer leven voorgesteld. Jij legt twee

nieuwe ideeën in je e-mail aan mevrouw Kluivers voor.

Schrijf de e-mail aan mevrouw Anne Kluivers van Milieu Centraal.

Een aantal gegevens is al voorgedrukt in de uitwerkbijlage. Vermeld het

onderwerp van je e-mail in de onderwerpregel.

Gebruik voor je e-mail de gegevens op de vorige bladzijde en eventueel

de tekst ‘Duurzaam leven lukt niet altijd en dat vinden we stom’.

Gegevens die niet in de opdracht staan, moet je zelf bedenken.

Besteed in jouw e-mail aandacht aan de volgende punten:

− de aanleiding om de e-mail te schrijven: de discussie in de klas;

− het verzoek om haar te interviewen;

− jezelf voorstellen met naam, klas en school;

− een korte beschrijving van de inhoud van de discussie;

− de belangrijkste vraag waar de klas mee worstelt;

− een argument waarom duurzamer leven belangrijk is;

− het eerste nieuwe idee van de klas voor een duurzamer leven (dat niet

in de opdracht op de vorige bladzijde wordt vermeld);

− het tweede nieuwe idee van de klas voor een duurzamer leven (dat

niet in de opdracht op de vorige bladzijde wordt vermeld);

− de vraag om haar mening over deze ideeën te geven tijdens het

interview;

− een voorstel voor datum, tijdstip en plaats van het interview;

− een verzoek om een antwoord binnen twee weken.

Sluit je e-mail af met ‘Met vriendelijke groet,’ en je voor- en achternaam.

Let op: Zorg ervoor dat je tekst minimaal uit 100 woorden bestaat.

Bij minder dan 100 woorden krijg je geen punten voor taalgebruik.