bronnen

Eindexamen maatschappijkunde vmbo gl/tl 2024, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Politiek en beleid

tekst 1
Greenpeace-activisten opgepakt na actie bij Shell in Rotterdamse
haven
De politie heeft een einde gemaakt aan een actie van Greenpeace bij
Shell in de Rotterdamse haven. Ongeveer tachtig actievoerders hadden
met rubberbootjes, kano’s en een zeilschip de Tweede Petroleumhaven
geblokkeerd.
De actievoerders eisen een verbod op het maken van reclame voor
fossiele brandstoffen1). Greenpeace wil de komende maanden een miljoen
handtekeningen ophalen om zo’n verbod in Europa af te dwingen.
noot 1 fossiele brandstoffen = bijvoorbeeld steenkool, aardolie en aardgas
bron: nos.nl van 4 oktober 2021
Lees tekst 1.
11p
Welke twee manieren om invloed uit te oefenen op de politieke
besluitvorming zijn te herkennen in tekst 1?
A actievoeren en het indienen van een bezwaarschrift
B demonstreren en staken
C een vorm van openlijke actie en een petitie indienen
D indienen van een wet en een handtekeningenactie
Zie tekst 1.
21p
Greenpeace is een wereldwijde organisatie die aandacht vraagt voor
milieuproblemen. Greenpeace wil dat het maken van reclame voor
fossiele brandstoffen op de politieke agenda komt.
Leg uit of je met de informatie uit tekst 1 kunt zeggen of dat
Greenpeace gelukt is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Met de informatie uit tekst 1 kun je … (vul in: wel of niet) zeggen dat het
op de politieke agenda staat, want …
tekst 2
Einde aan levend koken kreeften en krabben
De Partij voor de Dieren riep demissionair minister Carola Schouten van
Landbouw op om het levend koken van kreeften en krabben te verbieden.
Schouten wil daarvoor de eerste stappen zetten en doet daarom nu al een
beroep op koks om de dieren te doden, voordat ze de pan in gaan. Veel
koks doen dat al met een priem of een mes, maar er zijn ook nog steeds
koks, die de dieren op de traditionele en dus pijnlijke manier bereiden.
Volgens Schouten vergt een verbod tijd omdat het Europees moet worden
geregeld. Het kan nog jaren duren voordat er een Europees verbod is.
bron: rtlnieuws.nl van 3 december 2021
Lees tekst 2.
31p
De oproep van de Partij voor de Dieren past bij een recht van de Tweede
Kamer.
Welk recht is dat?
het recht
A om mondelinge en schriftelijke vragen te stellen
B om moties in te dienen
C van initiatief
D van parlementair onderzoek
42p
Voordat een nieuwe wet gemaakt is, moet een wetsvoorstel een aantal
stappen doorlopen. Hieronder volgen vijf stappen. De stappen staan niet
in de juiste volgorde.
a de Eerste Kamer discussieert en stemt erover
b de Koning en de minister ondertekenen
c de minister of een Tweede Kamerlid schrijft een voorstel
d het Staatsblad publiceert
e de Tweede Kamer discussieert en stemt erover
Zet de stappen in de juiste volgorde.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
5 = …
tekst 3
Jongste lijsttrekker van Nederland: Oliver Heming (16) begint eigen
partij in Winterswijk
De 16-jarige Oliver Heming uit Winterswijk is met zijn partij Frontale de
jongste lijsttrekker van Nederland. Hij schreef zich in voor de
gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart.
“Ik ben erg geïnteresseerd in politiek, maar vond bij geen enkele partij wat
ik wilde”, legt Oliver Heming uit.
Hij realiseert zich dat hij nog niet in de gemeenteraad mag plaatsnemen
als hij genoeg stemmen trekt. “Ik moet wachten tot ik 18 ben. Die plek in
de raad blijft wel voor mij gereserveerd. Ondertussen kan ik via het
inspreekrecht natuurlijk altijd mijn mening geven over bepaalde
raadsvoorstellen. Zo kan ik toch meedoen met de discussie.”
bron: gelderlander.nl van 4 februari 2022
Lees tekst 3.
51p
Leg uit of Oliver gebruikmaakt van het actief of het passief kiesrecht.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Oliver maakt gebruik van het … (vul in: actief of passief) kiesrecht,
want ….
Zie tekst 3.
62p
Oliver maakt gebruik van het kiesrecht om invloed uit te oefenen op de
politiek.
Van welke twee andere mogelijkheden om invloed uit te oefenen
maakt Oliver gebruik?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
mogelijkheid 1: …
mogelijkheid 2: …
tekst 4
Kersverse republiek Barbados gaat naar de stembus
Enkele weken nadat Barbados een republiek werd, heeft premier Mia
Mottley opgeroepen tot vervroegde verkiezingen.
De Caribische eilandstaat nam op 30 november afscheid van de Britse
koningin Elizabeth als staatshoofd.
Sandra Mason werd die dag beëdigd als de eerste … van Barbados.
bron: nu.nl van 28 december 2021
Lees tekst 4.
71p
Wat moet er op de puntjes in tekst 4 worden ingevuld?
A koningin
B minister
C minister-president
D president
81p
Hoe noemen we de groep mensen die in de Staten-Generaal namens de
burgers de politieke besluiten neemt?
A de regering
B het kabinet
C stemmers
D volksvertegenwoordigers
tekst 5
Titels van vijf artikelen over besluitvorming datacenter
1 Datacenter ja of nee? Raad staat voor meest ingrijpende beslissing in
jaren
2 Meerderheid voor datacenter toch onzeker
3 Komst datacenter legt gigantische druk op twee raadsleden die de
doorslag kunnen geven
4 Voorbereidingen vergadering over datacenter in volle gang
5 Meerderheid raad stemt voor komst datacenter: 11 voor, 8 tegen
bron: diverse artikelen van omroepflevoland.nl in december 2021
Lees tekst 5.
91p
In tekst 5 staan de titels van vijf artikelen. De artikelen verschenen in de
media naar aanleiding van de besluitvorming over de mogelijke bouw van
een datacenter in Zeewolde.
Welke fase van het proces van politieke besluitvorming is net afgerond bij
het verschijnen van het laatste artikel (nummer 5) in tekst 5?
A fase 1: agendavorming
B fase 2: beleidsvoorbereiding
C fase 3: beleidsbepaling
D fase 4: beleidsuitvoering
Zie tekst 5.
101p
Welke bestuurslaag heeft de beslissing over het datacenter in tekst 5
genomen?
A de gemeente
B de landelijke overheid
C de provincie
tekst 6
Einde aan misleidende ‘van-voor’-korting
Verkopers mogen niet langer de prijs van hun producten verhogen, om ze
vervolgens met een misleidende korting voor het oorspronkelijke bedrag
te verkopen. Er komt namelijk een wettelijk verbod op de misleidende
‘van-voor’-korting, zo meldt het ministerie van Economische Zaken.
De regel gaat niet alleen gelden voor Nederland, maar komt voort uit een
Europees besluit om vanaf half mei overal in de Europese Unie dezelfde
regels te laten gelden.
bron: metronieuws.nl van 30 april 2022
Lees tekst 6.
111p
De Europese Unie maakt op meerdere terreinen beleid.
Bij welk terrein hoort het besluit uit tekst 6?
A bescherming van de rechten van consumenten
B garanderen van de voedselveiligheid
C stimuleren van Europees burgerschap
Zie tekst 6.
121p
Welke instelling van de Europese Unie moet erop toezien dat de lidstaten
de maatregel uit tekst 6 juist uitvoeren?
A de Europese Commissie
B de Europese Raad
C de Raad van de Europese Unie
D het Europees Parlement
tekst 7
Meer groene daken in de gemeente Den Haag
In Den Haag komen meer groene daken1). Voor nieuwbouw hoger dan
25 meter stelt de gemeente de aanleg van duurzame maatregelen zoals
groene daken verplicht. Een initiatiefvoorstel van de Partij voor de Dieren
hierover is door de gemeenteraad aangenomen.
De meeste partijen waren positief over het voorstel van de Partij voor de
Dieren, maar het CDA moet er niet veel van hebben. “De activisten van de
Partij voor de Dieren zijn weer bezig”, zei CDA-raadslid Cees Pluimgraaff.
“Subsidies voor groene daken komen bovengemiddeld vaak terecht in de
rijkere wijken”, zei SP-fractievoorzitter Lesley Arp. Arp stelde daarom in
een motie voor om de subsidie voor groene daken in te zetten voor
armere wijken in Den Haag. Deze motie kreeg geen meerderheid.
noot 1 Een groen dak is een dak dat is begroeid is met planten.
bron: omroepwest.nl van 26 maart 2021
Lees tekst 7.
134p
In de discussie over meer groene daken in Den Haag zijn uitgangspunten
van een aantal politieke stromingen te herkennen.
Noem twee politieke stromingen waarvan een uitgangspunt te
herkennen is in tekst 7.
Noem per politieke stroming het uitgangspunt dat te herkennen is in
tekst 7.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
politieke stroming 1: …
uitgangspunt dat bij de stroming past: …
politieke stroming 2: …
uitgangspunt dat bij de stroming past: …
142p
Vrije media vervullen een aantal functies die van belang zijn in een
democratie.
Drie van die functies zijn:
1 de agendafunctie
2 de controle- of waakhondfunctie
3 de informatiefunctie
Er volgen vier voorbeelden van uitingen in de media.
a Een bekend politicus doet mee aan een reality-tv-programma.
b In een actualiteitenprogramma vertellen journalisten dat zij hebben
ontdekt dat een groot bedrijf politici heeft omgekocht.
c In een landelijk dagblad plaatst een milieuorganisatie een advertentie
met de oproep aan de politiek om het chippen van katten te
verplichten.
d Op X (Twitter) tweet een politicus dat zijn partij later die dag voor een
wetsvoorstel gaat stemmen.
Geef per functie aan welk voorbeeld daar het best bij past. Let op.
Gebruik een voorbeeld maar een keer. Er blijft een voorbeeld over.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met de
juiste letter.
voorbeeld bij de agendafunctie = …
voorbeeld bij de controle- of waakhondfunctie = …
voorbeeld bij de informatiefunctie = …

opgave 2Criminaliteit en rechtstaat

tekst 8
Gezin bindt hond zonder water aan boom op hete parkeerplaats
Een boa van Staatsbosbeheer was er woensdag net op tijd bij toen hij een
vastgebonden hond ontdekte op de parkeerplaats van de Galderse
Meren. Het dier was daar achtergelaten zonder water, terwijl zijn gezin
tijdens de hitte een duik nam.
Naast dat ze er van de boa woordelijk flink van langs kregen, hebben ze
een boete gekregen voor het achterlaten van een dier in de hitte.
bron: ad.nl van 4 augustus 2022
Lees tekst 8.
151p
Welke taak of bevoegdheid voert de boa in tekst 8 uit?
A het begeleiden en controleren van mensen die onder toezicht staan
B het controleren of mensen zich aan de regels houden
C het handhaven van de openbare orde en veiligheid
D het leiding geven aan het opsporingsonderzoek
tekst 9
81-jarige Volendamse veroordeeld
De 81-jarige vrouw uit Volendam die het huis van haar buren in brand
stak, is door de rechtbank veroordeeld voor poging tot moord. De
rechtbank heeft in de veroordeling meegenomen dat de vrouw zich goed
bewust was van wat ze deed. De vrouw zei tegen een voorbijganger: “Ja,
ik ben er helemaal klaar mee, ze maken de hele nacht drukte, ik steek het
in de fik.”
De rechtbank leidt hieruit af dat er een vooropgezet plan was van de
vrouw om de buren om het leven te brengen door brand te stichten.
Daarom vindt ze het bewezen dat er met voorbedachten raad is
gehandeld, zodat er niet alleen sprake is van brandstichting maar ook van
poging tot moord.
bron: nhnieuws.nl van 17 januari 2022
Lees tekst 9.
161p
Citeer de zin uit tekst 9 waaruit blijkt dat er sprake kan zijn van
eigenrichting.
Zie tekst 9.
171p
Met welk recht kan de vrouw proberen het vonnis van de rechter in tekst 9
teniet te doen?
het recht
A om in hoger beroep te gaan
B om te vragen om een schadevergoeding
C om te weten waarvan ze verdacht wordt
D op een advocaat
tekst 10
Honderden Nederlandse geldezels opgepakt bij internationale
politieactie
Bij een internationale actie in 27 landen tegen geldezels zijn in totaal
1.803 personen opgepakt, onder wie enkele honderden Nederlanders,
meldt de politie. Geldezels zijn mensen die hun bankrekening beschikbaar
stellen voor fraude en dat is strafbaar.
Criminelen proberen door middel van geldezels zelf uit het zicht van
politie en justitie te blijven, aldus de politie.
In Nederland is er een samenwerkingsverband van politie, Openbaar
Ministerie, banken en International Card Services (ICS) dat geldezels
bestrijdt.
bron: nu.nl van 2 december 2021
Lees tekst 10.
181p
De politie heeft een aantal taken.
Welke taak van de politie is te herkennen in tekst 10?
A het handhaven van de openbare orde
B het opsporen van strafbare feiten
C het verlenen van hulp
D preventie
Zie tekst 10.
191p
Via het Openbaar Ministerie zijn er officieren van justitie betrokken bij de
politieactie in tekst 10.
Welke taak van de officier van justitie wordt uitgevoerd bij de politieactie?
A het leidinggeven aan het opsporingsonderzoek
B het opleggen van strafbeschikkingen
C het optreden als openbaar aanklager in de rechtszaal
D het vervolgen van strafbare feiten
tekst 11
”Een werkstraf is juist de ultieme vergelding”
Als het aan directeur Johan Bac ligt, krijgen straks nog meer
veroordeelden een (langere) taakstraf opgelegd, in combinatie met een
leerstraf.
Vuil prikken op straat, bomen ruimen in de bossen, graffiti verwijderen bij
de sportclub of inpakken bij de voedselbank. Jaarlijks krijgen zo’n 30.000
mensen een taakstraf opgelegd. Zij hebben zich bijvoorbeeld schuldig
gemaakt aan diefstal, mishandeling, fraude of drugshandel en moeten als
straf onder begeleiding van de organisatie van Johan Bac onbetaald
werken.
bron: NRC van 14 juli 2022
Lees tekst 11.
201p
Van welke organisatie is Johan Bac directeur?
A de Nationale Politie
B de rechtbank
C het Openbaar Ministerie
D Reclassering Nederland
Zie tekst 11.
212p
Johan Bac vindt een werkstraf “de ultieme vergelding”. Vergelding is een
doel van straffen.
Leg uit wat er wordt bedoeld met vergelding als doel van straffen.
Noem nog een ander doel van straffen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Met vergelding als doel van straffen wordt bedoeld …
Een ander doel van straffen is …
tekst 12
Groningse politie blundert: 21 rijbewijzen teruggegeven
Bij snelheidscontroles op de Ringweg rond Groningen zijn tientallen
rijbewijzen ten onrechte ingevorderd1). De automobilisten reden allemaal
meer dan 50 kilometer te hard en waren dus in overtreding, maar de
politie blijkt te hebben gecontroleerd op een plek waar dat niet mag.
“Tientallen lasercontroles zijn niet volgens de richtlijnen uitgevoerd en
door het Openbaar Ministerie ongeldig verklaard”, meldt RTV Noord.
Anders dan vaak wordt gedacht, mag de politie niet overal controleren,
bijvoorbeeld niet vlak voor en na een bord waarop de maximumsnelheid
wordt aangegeven.
noot 1 ingevorderd = ingenomen
bron: nos.nl van 24 maart 2022
Lees tekst 12.
221p
Vanwege welk kenmerk van de rechtsstaat moest de politie de rijbewijzen
teruggeven?
A Alle burgers zijn voor de wet gelijk.
B De rechtelijke macht is onpartijdig en onafhankelijk.
C Er is sprake van een machtenscheiding.
D Het legaliteitsbeginsel geldt.
tekst 13
Jongeren opgepakt voor terroriseren metrostations Amsterdam
De afgelopen maanden zijn in Amsterdam twaalf jongeren van 12 tot en
met 18 jaar aangehouden op verdenking van intimidatie, mishandeling,
vernieling en openlijke geweldpleging op metrostations.
De meeste aangehouden jongeren hebben een contact- en locatieverbod
gekregen, meldt de politie. Ze mogen daardoor niet met de
medeverdachten omgaan en niet meer op de stations komen. Sindsdien
zijn daar veel minder incidenten, aldus de politie.
bron: telegraaf.nl van 15 juli 2022
Lees tekst 13.
232p
Leg uit dat het contact- en locatieverbod in tekst 13 repressief is en
een preventieve werking heeft.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het contact- en locatieverbod is repressief, want...
Het contact- en locatieverbod heeft een preventieve werking, want...
tekst 14
Tbs leidt tot meer veiligheid doordat patiënten met een hoog risico in een
beveiligde, gesloten instelling worden behandeld.
Een tbs-patiënt keert alleen terug in de samenleving wanneer de kans dat
hij opnieuw een ernstig delict pleegt heel erg klein is geworden.
Ex-gedetineerden recidiveren veel vaker dan ex-tbs-patiënten.
Behandeling betekent dus meer veiligheid.
bron: tbsnederland.nl
Lees tekst 14.
241p
Een maatregel als tbs kan verschillende doelen hebben.
Welk doel van maatregelen is te herkennen in tekst 14?
Zie tekst 14.
251p
De personen in de tbs-kliniek worden in tekst 14 patiënten genoemd. De
schrijver van tekst 14 noemt die personen dus geen daders.
Stelling: de tbs-patiënten uit tekst 14 mogen ook daders genoemd
worden.
Geef een argument voor of een argument tegen de stelling.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ik vind dat de tbs-patiënten … (vul in: wel / niet) daders genoemd mogen
worden, want …
tekst 15
Taakstraf voor man die steen gooide naar huis burgemeester
De politierechter in Lelystad heeft een 30-jarige man uit Urk veroordeeld
tot een taakstraf van 60 uur, waarvan de helft voorwaardelijk. De rechter
heeft vastgesteld dat de man vorig jaar maart een steen naar het huis van
burgemeester Cees van den Bos (SGP) heeft gegooid. De man ontkent
dat.
“Een burgemeester moet zijn stad in alle vrijheid kunnen runnen. Nu werd
hij in zijn privéleven aangetast en dat is heel beangstigend geweest voor
hem en zijn gezin”, aldus de officier van justitie.
Volgens Omroep Flevoland eiste de officier niet alleen een taakstraf, maar
ook twee weken voorwaardelijke gevangenisstraf.
De man legt zich er niet bij neer en kondigde hoger beroep aan.
bron: nos.nl van 9 maart 2022
Lees tekst 15.
262p
Hieronder staan vier beweringen naar aanleiding van tekst 15.
1 De officier van justitie heeft twee hoofdstraffen tegen de man geëist.
2 De officier van justitie noemt materiële gevolgen voor de
burgemeester en zijn gezin als gevolg van de daad van man.
3 De rechter heeft de strafeis van de officier van justitie overgenomen.
4 De rechter uit Lelystad is een rechter die bij de politie werkt.
Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
juist of onjuist.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
tekst 16
OM eist vier jaar cel tegen Hilversummer
Een 17-jarige Hilversummer die betrokken was bij het gooien van
mortierbommen naar woningen, moet volgens het volwassenenstrafrecht
berecht worden. De officier van justitie wees in zijn requisitoir op het
enorme gevaar, de impact van de aanslagen. Toepassing van
volwassenstrafrecht is op zijn plaats in deze ‘strafzaak uit de
buitencategorie’, aldus de officier van justitie. Bij de strafeis houdt de
officier van justitie wel rekening met de jeugdige leeftijd van verdachte en
zijn verminderde toerekeningsvatbaarheid.
Alles afwegende komt het OM tot een eis van vier jaar gevangenisstraf,
waarvan één jaar voorwaardelijk, met een proeftijd van drie jaar.
bron: gooieneembode.nl van 14 februari 2022
Lees tekst 16.
272p
Er volgt een opsomming van vier aspecten uit de rechtszaak uit tekst 16.
De officier van justitie kan met deze aspecten rekening houden bij het
opstellen van de strafeis.
1 dat de verdachte minderjarig is
2 dat de verdachte verminderd toerekeningsvatbaar is
3 dat de verdachte volgens het volwassenenstrafrecht berecht zou
moeten worden
4 dat het een ernstig strafbaar feit is
Geef per aspect aan of die verhogend of verlagend kan werken op de
strafeis van de officier van justitie.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met
verhogend of verlagend.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
Zie tekst 16.
282p
Er volgen zeven onderdelen van een rechtszaak. Deze staan niet in de
juiste volgorde.
1 aanklacht/tenlastelegging door officier van justitie
2 laatste woord door de verdachte
3 opening door de rechter
4 pleidooi door de advocaat
5 uitspraak/vonnis door de rechter
6 verhoor van getuigen en deskundigen
7 verhoor van verdachte
Tekst 16 gaat over het requisitoir van de officier van justitie.
Noteer het nummer van het onderdeel dat direct voor het requisitoir is
afgerond.
Noteer het nummer van het onderdeel dat direct na het requisitoir
wordt afgerond.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
onderdeel direct voor het requisitoir: …
onderdeel direct na het requisitoir: …
tekst 17
Strafklimaat
Drugscriminelen voelen in Nederland nauwelijks de dreiging van
celstraffen, waardoor het voor hen aantrekkelijk is om actief te blijven in
drugslabs en de handel in drugs.
De maximumstraf voor het produceren van synthetische drugs1) is met
8 jaar vrij laag, en in de praktijk wordt die zelden opgelegd. Het is één van
de belangrijkste redenen dat drugscriminelen zich in Brabant als een vis
in het water voelen. Naast de perfecte ligging vlakbij de havens van
Antwerpen en Rotterdam, de Randstad en Duitsland en het feit dat de
pakkans vanuit de criminelen gezien überhaupt erg laag is.
noot 1 synthetische drugs = in het laboratorium gemaakte drugs, zoals xtc, die niet
voorkomen in de natuur
bron: bd.nl van 15 november 2021
Lees tekst 17.
291p
In tekst 17 worden redenen gegeven waarom er in Nederland veel
drugscriminelen zijn.
Welke theorie over de oorzaken van criminaliteit past bij die redenen?
A bindingstheorie
B etikettentheorie
C neutraliseringstheorie
D rationele-keuzetheorie
Zie tekst 17.
302p
Om afschrikking bij drugscriminelen te vergroten kan de maximumstraf die
staat op het produceren van synthetische drugs worden verhoogd.
Hoe heet de wet waarin die maximumstraf staat?
Wie moet het besluit tot de verhoging van de maximumstraf
goedkeuren?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De wet waarin de maximumstraf staat: …
Dat besluit moet worden goedgekeurd door: …
Zie tekst 17.
312p
De afschrikking bij drugscriminelen kan ook vergroot worden door de
pakkans te vergroten.
Bedenk een manier waarop de overheid de pakkans van
drugscriminelen kan vergroten en schrijf die op.
Leg uit waarom jouw manier de pakkans vergroot.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een manier waarop de overheid de pakkans kan vergroten: …
De pakkans wordt hierdoor groter, want: …

opgave 3Analyse maatschappelijk vraagstuk: Energiedrankjes

Bij de beantwoording van de vragen 32 tot en met 41 maak je gebruik van
de teksten 1 tot en met 3, de afbeelding en de tabel in het bronnenboekje.
Inleiding
Energiedrankjes zoals die van Monster Energy, Red Bull en Burn zijn
populair onder jongeren.
Steeds vaker wordt erop gewezen dat energiedrankjes schadelijk zijn als
je er te veel van drinkt. Er zijn zelfs plannen om energiedrankjes te
verbieden voor jongeren.
Daarmee wordt de overmatige consumptie van energiedrankjes door
jongeren een maatschappelijk vraagstuk.
Lees tekst 1.
324p
Een maatschappelijk vraagstuk heeft een aantal kenmerken.
Een kenmerk is dat het vraagstuk aandacht krijgt van de media. Een
ander kenmerk is dat er sprake moet zijn van een situatie die veel
mensen onwenselijk vinden.
Noem de twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk
die in tekst 1 te herkennen zijn.
Geef voor elk kenmerk aan hoe dit kenmerk in tekst 1 te herkennen is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: …, want in de tekst staat ….
Kenmerk 2: …, want in de tekst staat ….
Zie tekst 1.
332p
Paul Blokhuis was staatssecretaris van Volksgezondheid namens de
ChristenUnie.
De ChristenUnie behoort tot de christendemocratische stroming.
Welk uitgangspunt van de christendemocratische stroming is te
herkennen in tekst 1?
Citeer een zin waarin dit uitgangspunt te herkennen is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
uitgangspunt:...
citaat:...
Zie tekst 1.
342p
De kinderartsen van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde
(NVK) vormen een belangengroep. Via de NVK zetten de kinderartsen
machtsmiddelen in om hun doel(en) te bereiken.
Eén zo’n machtsmiddel is toegang hebben tot politici.
Noem een ander machtsmiddel dat de kinderartsen inzetten in tekst 1.
Citeer een zin uit tekst 1 waarin dat machtsmiddel te herkennen is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
machtsmiddel:...
citaat:...
Lees tekst 2.
351p
Hoe probeert Foodwatch invloed uit te oefenen op de politiek in tekst 2?
Foodwatch
A helpt bij de uitvoering van het besluit om de leeftijdsgrens voor de
verkoop te verhogen naar 18 jaar.
B overlegt met beleidsambtenaren wat de beste aanpak is van de
overmatige consumptie van energiedrankjes.
C probeert het vraagstuk van de overmatige consumptie van
energiedrankjes op de politieke agenda te krijgen.
Zie tekst 2.
362p
Noem een belang dat supermarkten hebben bij de verkoop van
energiedrankjes.
Noem een norm die Foodwatch wil bereiken.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een belang van supermarkten: …
Een norm die Foodwatch wil bereiken: …
Zie afbeelding 1.
372p
De media kunnen verschillende functies voor samenleving en individu
hebben. Eén zo’n functie is de meningsvormende functie.
Noem twee andere functies van de media voor samenleving en
individu die afbeelding 1 kan hebben en leg uit waarom.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Functie 1:..., omdat:...
Functie 2:..., omdat:...
Zie tabel 1.
381p
Onderzoekers hebben jongeren gevraagd naar de reden waarom ze
energiedrankjes drinken. In tabel 1 staan vijf redenen (a tot en met e) die
de jongeren noemen.
Aan welke reden kun je zien dat socialisatie een reden is voor jongeren
om energiedrankjes te drinken?
A reden a
B reden b
C reden c
D reden d
E reden e
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Lees tekst 3.
391p
Vanuit welke invalshoek wordt er naar de overmatige consumptie van
energiedrankjes gekeken in de eerste alinea van tekst 3?
A de politiek-juridische invalshoek
B de sociaal-culturele invalshoek
C de sociaaleconomische invalshoek
D de veranderings- en vergelijkende invalshoek
Zie tekst 3.
402p
Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door
media, zoals:
1 de agendatheorie
2 de framingtheorie
3 de injectienaaldtheorie
4 de theorie van selectieve perceptie
Hieronder staan twee manieren waarop reclame over energiedrankjes
invloed zou kunnen hebben op mensen.
a Reclames over energiedrankjes spreken veel jongeren aan, omdat de
boodschap in de reclames aansluit bij hun referentiekader.
b Red Bull brengt hun energiedrank in verband met een sportieve en
gewaagde levensstijl, met als mogelijk gevolg dat consumenten dit
verband ook gaan leggen.
Bij welke theorie past de eerste manier van beïnvloeding (a) en bij
welke theorie past de tweede manier van beïnvloeding (b)?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
a past bij theorie: …
b past bij theorie: …
412p
Om de mogelijk schadelijke effecten van overmatige consumptie van
energiedrankjes tegen te gaan, kan de overheid de verkoop van
energiedrankjes aan jongeren verbieden.
Vind jij het verbieden van de verkoop van energiedrankjes aan
jongeren een goede oplossing?
Beargumenteer jouw mening.
Noem de waarde achter jouw argument.
Doe het zo: neem één van de onderstaande mogelijkheden over en vul
het antwoord aan.
Ja, er moet in Nederland wel zo’n verbod komen.
Mijn argument om de verkoop te verbieden, is …
De waarde die bij mijn argument past is …
of
Nee, er moet in Nederland niet zo’n verbod komen.
Mijn argument om de verkoop niet te verbieden, is …
De waarde die bij mijn argument past is …
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.