bronnen

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2025, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Geldstress

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage.
Veel jonge mensen in Nederland hebben
geldstress: zij maken zich zorgen over hun
financiële situatie.
Het Nibud onderzoekt geldstress onder jonge
mensen tot 23 jaar.
figuur bij de opgave
11p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Als je rood staat op je betaalrekening heb je een …(1)… (creditsaldo /
debetsaldo). Als je rood staat dan …(2)… (betaal / ontvang) je rente.
21p
Jonge mensen die regelmatig geld overmaken naar een spaarrekening
hebben minder geldstress. De spaarders ontvangen rente over hun
spaargeld.
Noem twee andere spaarmotieven.
31p
Begroten leidt tot afname van geldstress.
Wat is een begroting?
A Het maken van een plan hoe je meer inkomsten kunt ontvangen.
B Het maken van een plan hoe je op de uitgaven kunt bezuinigen.
C Je huidige bezittingen en schulden op een rijtje zetten.
D Je verwachte inkomsten en uitgaven op een rijtje zetten.
In 2022 is er een campagne begonnen om jonge mensen bewuster te
maken van hun financiële activiteiten. Uit onderzoek zijn nu de volgende
conclusies getrokken:
1 Jonge mensen zijn een financiële administratie bijhouden belangrijker
gaan vinden.
2 Jonge mensen zijn sparen belangrijker gaan vinden.
3 Jonge mensen zijn in 2024 budgetteren belangrijker gaan vinden.
Gebruik informatiebron 1.
42p
Geef van elke conclusie aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: Noteer de nummers 1, 2 en 3 op je antwoordblad en vul aan
met juist of onjuist.
52p
Lisa heeft een wasmachine, maar deze is kapot gegaan. Ze heeft op dit
moment geen geld voor een nieuwe wasmachine en besluit om het geld te
gaan lenen. De wasmachine die Lisa koopt kost € 649. Ze besluit om de
nieuwe wasmachine op afbetaling te kopen. Hiervoor betaalt ze
gedurende twee jaar een maandelijkse termijn van € 31.
Bereken het percentage kredietkosten dat ze betaalt voor de aankoop
van de wasmachine. Schrijf ook je berekening op.

opgave 2Ruimte op de arbeidsmarkt

De economie groeit nooit met hetzelfde percentage. Sommige jaren groeit
de economie hard, in andere jaren kan de economie krimpen.
62p
De ontwikkeling van de economie heeft ook gevolgen voor de
arbeidsmarkt.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De vraag naar arbeid is hetzelfde als de …(1)… (beroepsbevolking /
werkgelegenheid). Het aanbod van arbeid is hetzelfde als de …(2)…
(beroepsbevolking / werkgelegenheid). Als de arbeidsmarkt krap is, dan is
het aanbod van arbeid …(3)… (groter / kleiner) dan de vraag.
In de jaren 2022 en 2023 hebben we in Nederland te maken gehad met
grote prijsstijgingen. Dit heeft ook gevolgen voor de arbeidsmarkt.
71p
Door grote prijsstijgingen kan de economie langzamer gaan groeien.
Dit zou tot een ruimere arbeidsmarkt kunnen leiden.
Hier staan vijf economische verschijnselen:
1 Er zijn grote prijsstijgingen en de lonen stijgen niet.
2 Bedrijven hebben minder personeel nodig.
3 De vraag naar goederen en diensten daalt.
4 De koopkracht van mensen daalt.
5 Er ontstaat een ruimere arbeidsmarkt.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
In tijden van prijsstijgingen veranderen de looneisen van werknemers.
Werknemers willen geen koopkracht inleveren en daarom worden er in die
perioden flinke looneisen gesteld. Werkgevers willen juist geen
verslechtering van hun concurrentiepositie.
81p
Wanneer is een werkgever bereid om de lonen van werknemers te
verhogen?
A Als de arbeidsproductiviteit meer stijgt dan de lonen.
B Als de lonen meer stijgen dan de arbeidsproductiviteit.
C Als de lonen meer stijgen dan het aantal arbeidsjaren.
D Als het aantal arbeidsjaren meer stijgt dan de arbeidsproductiviteit.
92p
Het gevaar van hogere lonen is dat er op lange termijn structurele
werkloosheid kan ontstaan.
Leg in twee stappen uit dat hogere lonen kunnen leiden tot structurele
werkloosheid.
101p
In 2023 was de arbeidsmarkt in Nederland krap, dat maakte dat er relatief
weinig mensen werkloos waren. In het tweede kwartaal van 2023 bedroeg
de werkloze beroepsbevolking 350.000 mensen. Dat was 3,2% van de
totale beroepsbevolking.
Bereken de totale beroepsbevolking in het tweede kwartaal van 2023.
Schrijf ook je berekening op.

opgave 3Inkomensverschillen

De verschillen in arbeidsloon tussen
werknemers die een gelijke opleiding
en ervaring hebben, noemen we de
loonkloof. De loonkloof tussen
mannen en vrouwen wordt in
Nederland vooral in de collectieve
sector steeds kleiner.
figuur bij de opgave
111p
Welke soort organisatie behoort tot de collectieve sector?
A banken
B middelbare scholen
C supermarkten
D verzekeringsmaatschappijen
De loonkloof tussen mannen en vrouwen wordt berekend als het
gemiddeld uurloon van vrouwen ten opzichte van het gemiddelde uurloon
van mannen.
122p
In 2022 en 2023 is het gemiddelde uurloon van een man € 30. In 2022
verdient een vrouw 82% van het uurloon van een man. In 2023 verdient
een vrouw 87% van het uurloon van een man.
Bereken met hoeveel euro de loonkloof is gedaald in 2023 ten
opzichte van 2022. Schrijf ook je berekening op.
131p
Het gezin Huisman bestaat uit Josephine en Lucas. Lucas heeft een
bruto-inkomen van € 22.700 en betaalt € 6.810 aan belastingen.
Bereken het nettoloon van Lucas. Schrijf ook je berekening op.
Door de ‘gemiddelde belastingdruk’ te berekenen, blijkt welk deel van het
bruto-inkomen afgedragen wordt aan belastingen.
gemiddelde belastingdruk (in%) = (belastingen)/(bruto-inkomen) × 100%
141p
Josephine heeft een bruto-inkomen van € 34.500 en betaalt € 11.040 aan
belastingen.
Bereken de gemiddelde belastingdruk van Josephine. Schrijf ook je
berekening op.
151p
De overheid wil al jaren dat er zo veel mogelijk mensen deelnemen aan
de arbeidsmarkt.
In huishoudens waar maar één persoon werkt, worden de anderen in het
huishouden ook aangespoord om betaald werk te doen.
De arbeidskorting is daar een instrument voor.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Door de arbeidskorting wordt het belastbaar inkomen van het gezin
Huisman …(1)… (hoger / lager / niet hoger of lager).
Het gezin Huisman betaalt door de arbeidskorting …(2)… (meer / minder /
evenveel) belasting.
Naast de arbeidskorting bestaat ook de algemene heffingskorting.
161p
De algemene heffingskorting is hoger voor mensen met een lager
inkomen.
Leidt de algemene heffingskorting tot een nivellering of een denivellering
van de inkomensverdeling in een land?
A Tot denivellering: het verandert in het voordeel van de hoge inkomens.
B Tot denivellering: het verandert in het voordeel van de lage inkomens.
C Tot nivellering: het verandert in het voordeel van de hoge inkomens.
D Tot nivellering: het verandert in het voordeel van de lage inkomens.

opgave 4De hulp op de juiste plek

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 2 in de bijlage.
Haïti is een ontwikkelingsland in
Noord-Amerika. Haïti wordt
regelmatig getroffen door
aardbevingen en overstromingen.
Haïti probeert elke keer weer te
herstellen na een ramp. Bij dit herstel
is Haïti vaak afhankelijk van hulp.
figuur bij de opgave
171p
Om Haïti te helpen na een ramp zetten verschillende landen hulp in.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Na een ramp komt er snel hulp in de vorm van medicijnen, tenten en
voedsel. Deze hulp noemen we ook wel …(1)… (noodhulp / structurele
hulp). Wanneer deze hulp specifiek tussen twee landen wordt
afgesproken, dan heet dit …(2)… (bilaterale hulp / gebonden hulp /
ongebonden hulp).
Er is na een ramp veel behoefte aan ontwikkelingshulp.
In een land waar veel ontwikkelingshulp moet worden verdeeld, komt een
deel niet op de bestemming terecht, het geld gaat ‘verloren’.
Gebruik informatiebron 2.
181p
Bereken hoeveel dollar ontwikkelingshulp in 2022 ‘verloren’ is gegaan.
Schrijf ook je berekening op.
Afhankelijk van de gebeurtenissen in Haïti verandert de hoeveelheid
ontwikkelingshulp elk jaar.
Gebruik informatiebron 2.
191p
Bereken het indexcijfer van de ontwikkelingshulp van 2021. Schrijf ook je
berekening op.
Hoe het inkomen in een land is verdeeld, kun je weergeven met de
Lorenzcurve.
Lorenzcurve a Lorenzcurve b Lorenzcurve c Lorenzcurve d
Van Haïti is alleen bekend dat de rijkste 25% van de bevolking precies
zes keer zoveel verdient als de armste 25% van de bevolking.
201p
In welke Lorenzcurve wordt bovenstaande bewering juist weergegeven?
A Lorenzcurve a
B Lorenzcurve b
C Lorenzcurve c
D Lorenzcurve d
211p
De bevolking van Haïti heeft behoefte aan hulp met als doel het blijvend
verminderen van armoede.
Is ontwikkelingshulp met als doel het blijvend verminderen van
armoede, een vorm van noodhulp of structurele hulp? Geef een
argument voor je keuze.
222p
De Europese Unie (EU) vindt het moeilijk om te bepalen wat voor soort
hulp ze naar Haïti gaan sturen. De landen die hulp leveren, geven liever
goederen dan geld.
Geef een argument voor en een argument tegen het geven van
goederen in plaats van geld.
Doe het zo: Neem de volgende zinnen over op je antwoordblad en vul
deze aan:
1 Een argument voor het geven van goederen in plaats van geld is ….
2 Een argument tegen het geven van goederen in plaats van geld is ….

opgave 5DROPshipping

Jarno had het idee om drop te verkopen aan winkels in het buitenland.
Twee jaar geleden opende hij zijn webshop ‘DuoMix’. Jarno heeft
inmiddels veel klanten, dus is er ook een werknemer aangenomen.
231p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Jarno heeft zich ingeschreven bij de Kamer van Koophandel.
Als …(1)… (marktvorm / ondernemingsvorm) koos hij voor een
eenmanszaak. Door deze keuze is Jarno …(2)… (niet / wel) aansprakelijk
met zijn privévermogen als zijn bedrijf schulden maakt.
Jarno maakt gebruik van een relatief nieuwe verkooptechniek, namelijk
dropshipping. Bij dropshipping plaatst de klant een bestelling in de
webshop van Jarno. Vervolgens laat Jarno het product door zijn
leverancier direct naar de klant versturen.
figuur bij de opgave
241p
Met dropshipping bespaart DuoMix op de bedrijfskosten.
Noem een voorbeeld van bedrijfskosten waarop DuoMix bespaart en
leg dit uit.
In onderstaand overzicht staan gegevens en het resultaat van DuoMix
over het afgelopen jaar.
gegevens afgelopen jaar   aantal verkochte dozen met zakken drop …( a )… gemiddelde verkoopprijs per doos met drop € 17,50 gemiddelde inkoopprijs per doos met drop € 11,50 gemiddelde brutowinstmarge per doos met drop …( b )…%     resultaat afgelopen jaar   omzet € 127.750 inkoopwaarde …( c )… brutow

gegevens afgelopen jaar   aantal verkochte dozen met zakken drop …( a )… gemiddelde verkoopprijs per doos met drop € 17,50 gemiddelde inkoopprijs per doos met drop € 11,50 gemiddelde brutowinstmarge per doos met drop …( b )…%     resultaat afgelopen jaar   omzet € 127.750 inkoopwaarde …( c )… brutowinst € 43.800 bedrijfskosten € 4.300 nettowinst € 39.500

Gebruik het bovenstaande overzicht.
253p
Bereken welke getallen er bij de nummers ingevuld moet worden.
Doe het zo: Noteer de letters (a), (b) en (c) op je antwoordblad. Vul bij de
letters het juiste antwoord in. Schrijf ook je berekening op.
DuoMix is tevreden over de omzet van het afgelopen jaar. Dit is echter
geen garantie voor de toekomst, want ook andere ondernemers
ontdekken de buitenlandse dropmarkt.
261p
Hier staan vier economische verschijnselen.
1 Meer ondernemers ontdekken de buitenlandse dropmarkt.
2 De verkoopprijzen worden lager.
3 De concurrentie wordt groter.
4 DuoMix zal bij gelijkblijvende afzet minder winst behalen.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4
B 1 → 2 → 4 → 3
C 1 → 3 → 2 → 4
D 1 → 3 → 4 → 2
E 1 → 4 → 3 → 2
F 1 → 4 → 2 → 3
271p
Als de concurrentie op de buitenlandse dropmarkt groter wordt, wil Jarno
iets doen wat illegaal is: prijsafspraken maken met zijn concurrenten.
Leg uit voor wie prijsafspraken nadelig zijn.

opgave 6Kwetsbaarheid van een open economie

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 3 in de bijlage.
Nederland is al eeuwenlang een handelsland. Nog steeds tonen de
export- en importcijfers aan dat Nederland handelt met de hele wereld.
Nederland heeft een open economie, dat heeft voordelen en nadelen.
281p
Zowel import als export levert Nederland welvaart op.
Leg uit dat import welvaart voor de consument oplevert.
Gebruik informatiebron 3.
292p
Bereken het overschot of tekort op de betalingsbalans van Nederland.
Schrijf ook je berekening op en geef daarbij aan of het een tekort of een
overschot is.
301p
Het grootste deel van de internationale handel van Nederland is met
andere landen van de Europese Unie (EU).
Noem twee redenen waarom een groot deel van de internationale
handel van Nederland plaatsvindt met EU-landen.
311p
De internationale concurrentiepositie van Nederland is mede afhankelijk
van de wisselkoers van de euro ten opzichte van andere valuta.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De internationale concurrentiepositie van Nederland verbetert als de
koers van de euro …(1)… (daalt / stijgt) ten opzichte van andere valuta.
Landen buiten de eurozone betalen dan in eigen valuta …(2)… (meer /
minder) voor dezelfde hoeveelheid euro’s.
Een open economie zorgt voor
welvaart, maar is ook kwetsbaar.
Wereldwijd kunnen overheden in
tijden van (economische) crisis
er voor kiezen om hun eigen
economie te beschermen.
Hierdoor kan de
werkgelegenheid
in Nederland dalen.
figuur bij de opgave
321p
Hier staan vijf verschijnselen:
1 De overheid van China beschermt de eigen productie door
importheffingen.
2 Daling van de Nederlandse export.
3 Minder vraag naar Nederlandse producten.
4 Nederlandse producenten kunnen minder goed concurreren in China.
5 Daling werkgelegenheid in Nederland.
In welke regel staan deze verschijnselen zo, dat er een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
331p
Nederland importeert veel onderdelen en grondstoffen.
Leg uit dat Nederlandse export afhankelijk is van de import van
onderdelen en grondstoffen.

opgave 7Salma timmert aan de weg

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 4 in de bijlage.
Salma is timmervrouw en wil graag voor zichzelf beginnen.
Ze onderzoekt de voordelen en nadelen van een eigen bedrijf en de
rechtsvorm die ze wil kiezen.
341p
Welke belasting betaalt een eigenaar van een eenmanszaak over de
behaalde winst?
A houderschapsbelasting
B inkomstenbelasting
C omzetbelasting
D vennootschapsbelasting
351p
Salma denkt erover na om zzp’er (zelfstandige zonder personeel) te
worden. Salma weet dat enkele collega-zzp’ers bij sommige klussen
zwartwerken. Bij zwartwerken worden geen belastingen en sociale
premies betaald.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Als bij de berekening van het nationaal inkomen zwartwerk meegerekend
wordt dan zal het nationaal inkomen …(1)... (hoger / lager) zijn. Mensen
die uitsluitend zwartwerken hebben geen recht op een …(2)…
(volksverzekering / werknemersverzekering / zorgverzekering).
Als Salma zzp’er wordt, verandert de inkomstenbelasting voor haar. Zo
krijgt ze als zzp’er een zelfstandigenaftrek. Dit is een aftrekpost in de
inkomstenbelasting die voor ondernemers geldt bij de bepaling van het
belastbaar inkomen in box 1.
Gebruik informatiebron 4.
362p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Door de zelfstandigenaftrek wordt het belastbaar inkomen van Salma
…(1)… (hoger / lager). Het grootste voordeel van de zelfstandigenaftrek is
relatief voor de …(2)… (hoge / lage) inkomens. Daardoor wordt de
inkomensverdeling …(3)… (gelijker / ongelijker).
Salma wil € 45 per uur bij klanten in rekening brengen. Van dit uurloon
moet ze nog de bedrijfskosten betalen. Hiervoor rekent ze € 13 per uur.
Daarnaast moet ze zelf sparen voor haar pensioen, hiervoor wil ze
€ 803,25 per maand opzij zetten.
372p
Salma wil 45 weken per jaar en 36 uur per week gaan werken.
Bereken voor Salma haar verwacht bruto jaarloon na aftrek van de
bedrijfskosten en het pensioen. Schrijf ook je berekening op.
381p
Uiteindelijk komt Salma tot de conclusie dat ze liever in loondienst gaat
werken.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
In loondienst wordt Salma doorbetaald bij ziekte. Haar werkgever draagt
hiervoor …(1)… (AOW / premie) af. In loondienst en als zzp’er heeft
Salma recht op volksverzekeringen, want die zijn gebaseerd op het
…(2)… (profijtbeginsel / solidariteitsbeginsel).

opgave 8Jan Modaal bestaat niet

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 5 en 6 in de bijlage.
In nieuwsberichten over het onderwerp inkomen, wordt vaak de naam van
‘Jan Modaal’ genoemd. Jan Modaal is een persoon die ongeveer 60 jaar
geleden is verzonnen. Jan heeft een vrouw die niet werkt en samen
hebben zij twee jonge kinderen. Jan werkt in loondienst en heeft een
modaal inkomen.
391p
Wat wordt bedoelt met het begrip modaal inkomen?
A Het afgesproken minimum inkomen als je werkt in loondienst.
B Het gemiddelde inkomen in Nederland.
C Het inkomen dat in Nederland het meeste voorkomt.
D Het netto inkomen dat je verdient als je werkt in loondienst.
Jan en zijn gezin stonden symbool voor de ‘gewone burger’. Veel burgers
konden zich hierin herkennen en begrepen de informatie daardoor beter.
Gebruik informatiebron 5.
402p
In de informatiebron staan een aantal krantenkoppen waarin Jan Modaal
wordt genoemd. Koppel de krantenkop aan de juiste bron van inkomen.
Kies uit: inkomen uit arbeid, inkomen uit bezit, inkomen uit overdracht.
Doe het zo:
krantenkop 1 =inkomen uit...
krantenkop 2 =inkomen uit...
krantenkop 3 = inkomen uit …
Het modale inkomen wordt jaarlijks berekend door het
Centraal Planbureau (CPB). Sinds 1970 wordt het modale inkomen
gepubliceerd.
Gebruik informatiebron 6.
411p
Bereken het modale inkomen in 2023. Schrijf ook je berekening op.
Gebruik informatiebron 6.
421p
Bereken met hoeveel procent het modale inkomen is toegenomen in de
periode 1970–2010. Schrijf ook je berekening op.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Het CPB berekent niet alleen het modale inkomen, het onderzoekt ook de
koopkracht van burgers.
431p
Het modale inkomen wordt nog vaak gebruikt om de koopkracht te
onderzoeken.
Waar moet rekening mee gehouden worden bij het bepalen van de
koopkracht?
A De inflatie van het land.
B De inkomensverdeling in het land.
C De oppervlakte van het land.
D Het aantal inwoners in het land.
441p
Sinds een aantal jaren gebruikt het CPB het voorbeeldgezin van
Jan Modaal niet meer. Volgens het CPB is het gezin van Jan Modaal geen
goede weergave meer van de maatschappij.
Noem een economisch argument waarom het gezin van Jan Modaal
geen goede afspiegeling is van de maatschappij.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.