Eindexamen biologie vmbo gl/tl 2000, tijdvak 1

De ringslang is de meest voorkomende slang in Nederland. Hij moet ’s morgens eerst een tijd opwarmen voordat hij actief kan worden. Een ringslang (afbeelding 1) beweegt zich op kronkelende wijze voort. De ringslang legt eieren in rottend plantenmateriaal. Door de warmte die daarin ontstaat worden de eieren uitgebroed. Zo’n broedplaats moet ook vochtig en luchtig zijn. Mest- en composthopen zijn prima broedplaatsen. afbeelding 1

In Zuid-Limburg zijn fossielen gevonden van bepaalde dinosauriërs, de zogenaamde Hadrosauriërs. De gevonden fossielen waren versteende delen van het skelet. Uit deze fossielen heeft men kunnen afleiden hoe het skelet van zo’n Hadrosauriër is opgebouwd. Afbeelding 3 is een tekening van zo’n Hadrosauriërskelet. Met zwart zijn de gevonden fossiele delen aangegeven.Van de witte botten neemt men aan dat ze er zo hebben uitgezien. afbeelding 3 De botten van een Hadrosauriër hebben dezelfde namen als de vergelijkbare botten van een mens. In afbeelding 3 zijn drie fossiele botten met een cijfer aangegeven.

Doordat sommige patiënten te weinig eiwitten binnenkrijgen, genezen ze niet snel. Zij raken ondervoed. Deze ondervoeding kan bij een patiënt ontstaan door gebrek aan eetlust of door problemen bij het slikken. Patiënten die aan deze ondervoeding lijden, moeten vooral eiwitrijk voedsel eten.Wanneer de patiënt niet zelf kan eten, dan kan vloeibare voeding worden toegediend door een sonde. Dit is een slangetje dat via de neus tot in de maag is gebracht. Als ook voeding via een sonde niet mogelijk is, moet de voeding rechtstreeks in het bloed gebracht worden. Op de bijlage bij vraag 9 is een doorsnede van het hoofd en de hals van een mens opgenomen.

Griep wordt veroorzaakt door bepaalde ziekteverwekkers die griepvirussen genoemd worden. Om griep te voorkomen kan men zich laten inenten met een zogenaamde griepprik.Veel mensen zien op tegen het krijgen van die griepprik. Daarom ontwikkelt men ook een neusspray tegen griep. De neusspray lijkt nog beter te werken dan de griepprik. De griepprik en de neusspray bevatten delen van griepvirussen. Die delen komen bij het gebruik van de neusspray in het slijmvlies van de neus terecht. Het lichaam maakt vervolgens antistoffen tegen de griepvirussen. Komt het echte griepvirus via het neusslijmvlies het lichaam binnen, dan wordt het virus onschadelijk gemaakt door de antistoffen. Het neusslijmvlies beschermt het lichaam tegen ziekteverwekkers.

Als een bloedvat beschadigd raakt, kunnen de spiervezels in de wand van het verwonde bloedvat zich samentrekken. Zo wordt het bloedvat nauwer en vermindert de bloeding. De vernauwing kan zo sterk zijn, dat er helemaal geen bloeding optreedt. In afbeelding 7 is een dwarsdoorsnede van een bloedvat met een uitloper van een zenuwcel weergegeven. In deze uitloper lopen de impulsen die de spiervezels doen samentrekken. afbeelding 7

Zwemmerseczeem wordt veroorzaakt door een huidschimmel die op en in de huid van de voeten groeit. Een infectie met deze schimmel kan je gemakkelijk oplopen in zwembaden, douches van campings en gymzalen. Wanneer men zich te vaak met zeep wast, wordt de bescherming van de huid tegen ziekteverwekkers verminderd, doordat het vetlaagje op de huid weggewassen wordt.

Rozen worden meteen na het afsnijden op de kwekerij in water gezet met daarin een bacteriedodend middel. Dan gaan ze na de verkoop in een bloemenvaas minder snel slap hangen. Rozen gaan slap hangen als er verstoppingen in de vaten van de stengel voorkomen. Twee typen vaten zijn bastvaten en houtvaten.

Het Naardermeer was vooral bekend doordat er lepelaars broedden. In afbeelding 11 is het aantal lepelaars in het Naardermeer weergegeven van 1950 tot en met 1972. Sinds 1989 broeden er geen lepelaars meer in het Naardermeer. afbeelding 11 Vanaf een gegeven moment stierven veel lepelaars door het gebruik van giftige bestrijdingsmiddelen in de omgeving van het Naardermeer. De bestrijdingsmiddelen werden gebruikt tegen insecten. Het gif kwam ook in het water terecht. De prooidieren van de lepelaar kregen zo het gif binnen. Ze stierven er niet aan; de lepelaars wel. Dit was het gevolg van accumulatie.

In de natuur komen onder andere zouten met stikstof, met fosfaat en met kalium voor. Deze zouten zijn nodig voor de groei van mens, dier en plant. De landbouw verspreidt grote hoeveelheden van deze voedingszouten of mineralen. Slechts een klein gedeelte van deze mineralen vindt men terug in landbouwproducten. De rest noemt men het mineralenverlies. Dit mineralenverlies vervuilt de grond, de lucht en het water zodanig dat het milieu er schade van ondervindt. Op boerenbedrijven moeten de hoeveelheden mineralen die het bedrijf binnenkomen en verlaten, genoteerd worden. Dit noemt men een mineralenbalans. In tabel 1 staan de mineralenbalansen van twee bedrijven. tabel 1 BEDRIJF 1 mineralenbalans in kg per ha per jaar AANVOER stikstof fosfor kalium kunstmest 440 19 25 krachtvoer 140 26 78 ruwvoer 60 10 60 neerslag 50 1 4 diversen* 8 2 3 totale AFVOER aanvoer 698 58 170 melk 69 12 20 vee 13 4 1 totaal afvoer 82 16 21 verlies per ha 616 42 149 *vee, strooisel, reinigingsmiddel, e.d. Men vergelijkt het mineralenverlies bij de beide mineralenbalansen.