Eindexamen maatschappijkunde vmbo kb 2012, tijdvak 1 (maatschappijleer 2)

tekst 15 Misdaad blijft verborgen Criminaliteit in Nederland blijft voor een groot deel verborgen omdat slachtoffers het niet melden. Dat stelt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Slechts een derde van alle delicten wordt gemeld. In ruim een kwart van de gevallen doen burgers ook daadwerkelijk aangifte. Vooral bij bedreigingen en seksuele delicten doen slachtoffers vaak geen aangifte. Seksuele delicten worden slechts in 3% van de gevallen aangegeven, bij bedreigingen is dit 11%. naar: Dagblad De Pers van 2 november 2010 Lees tekst 15.

Hoe weet het CBS dat slechts 3% van de seksuele delicten en slechts 11% van de bedreigingen is aangegeven? Het CBS heeft de aangiftes vergeleken met A gegevens uit dader-enquêtes. B gegevens uit slachtoffer-enquêtes. C politiestatistieken. D rechtbankstatistieken. tekst 16 Lesauto in beslag genomen tijdens examen Bij een gezamenlijke controle van de politie, Belastingdienst, douane, ANWB en Rijkswaterstaat in Deventer zijn donderdag twaalf voertuigen in beslag genomen. Daaronder was een lesauto, meldde de politie. naar: www.rechtennieuws.nl van 10 september 2010

tekst 17 De pyromaan 1) van Almelo De heer G. dacht dat een 24-jarige Almeloër van plan was een vrachtwagen in brand te steken en meende dat deze man de pyromaan van Almelo was. G. waarschuwde daarom de politie. De politie heeft de Almeloër echter niet aangehouden. Enige tijd later stond de schuur bij de woning van de vriendin van G. in brand. Na het ontdekken van de brand ging G. met een zwaard op weg naar de straat waar de Almeloër woont, om hem te bedreigen. Onderweg werd G. door de politie aangehouden. naar: TC Tubantia van 31 oktober 2010 noot 1 pyromaan = brandstichter Lees tekst 17.

Criminaliteit heeft behalve materiële ook immateriële gevolgen. Welk immaterieel gevolg van criminaliteit komt naar voren in de laatste alinea van tekst 17? A burgers voelen zich in hun bewegingsvrijheid beperkt B gevaar voor eigenrichting C gevoelens van angst en onveiligheid D optreden van emotionele schade , vooral bij gewelddadige delicten

In Nederland is de doodstraf afgeschaft. Wereldwijd kennen nog tientallen landen de doodstraf, waaronder China, Japan en de Verenigde Staten. Hieronder staan vier doelen van straffen. 1 afschrikking 2 genoegdoening 3 resocialisatie 4 vergelding • Welke doelen van straffen kan de doodstraf hebben? Kies drie nummers uit bovenstaand rijtje.

tekst 18 Weer problemen met 12-minners De gemeenteraad van Rotterdam maakt zich grote zorgen over de effectiviteit van het jeugd- en buurtwerk. Aanleiding hiervoor is een nieuwe reeks geweldsincidenten waarbij een groep jongeren onder de 12 jaar als daders betrokken is. bron: de Volkskrant van 28 juni 2010 Lees tekst 18.

In de afgelopen decennia is er steeds meer aandacht voor de positie van het slachtoffer in het strafrecht. Op 1 januari 2011 is de wet ter versterking van de positie van het slachtoffer in het strafproces in werking getreden. Hiermee is de positie van het slachtoffer opnieuw verbeterd. Zo hebben slachtoffers nu, net als verdachten, het recht om kennis te nemen van de processtukken. • Noem nog twee andere rechten die slachtoffers van een misdrijf hebben in het strafproces.

De cartoon is gemaakt naar aanleiding van een voorstel van Leefbaar Rotterdam voor een tiplijn waar illegale vuurwapens kunnen worden gemeld. Er zijn verschillende soorten overheidsbeleid ten aanzien van criminaliteit. Onder welk soort overheidsbeleid valt het voorstel van Leefbaar Rotterdam? onder A jeugdbeleid B preventief beleid C repressief beleid D vervolgingsbeleid

tekst 19 Boef zoekt vrouw Wat doet gevangenisstraf met je liefdesleven? Vrijgezelle criminelen hebben na hun gevangenisstraf niet meer of minder kans op een liefje dan even zware criminelen die er met een taakstraf of boete vanaf komen. Maar voor getrouwde criminelen verhoogt de celstraf de kans op echtscheiding met twintig procent, zo blijkt uit nieuw onderzoek van criminoloog Arjan Blokland. En dat is slecht nieuws voor de samenleving, want juist een partner houdt mensen op het rechte pad. bron: Spits van 24 september 2010

Welke maatschappelijke verklaring voor crimineel gedrag past bij de laatste zin uit tekst 19? A De samenleving wordt steeds anoniemer; dat bevordert crimineel gedrag. B Er is meer gelegenheid tot het plegen van criminaliteit; dat bevordert crimineel gedrag. C Gebrek aan maatschappelijke bindingen bevordert crimineel gedrag. D Slechte levensomstandigheden bevorderen crimineel gedrag

Om een beeld te krijgen van de omvang van verschillende soorten criminaliteit kan gebruik gemaakt worden van verschillende onderzoeken en statistieken. Met welk soort onderzoek of statistieken kan het beste inzicht verkregen worden in de werkelijke omvang van witteboordencriminaliteit? A daderonderzoek B politiestatistieken C slachtofferonderzoek

tekst 20 Schimmel in supermarkt De eigenaren van een supermarkt in Amsterdam staan voor de politierechter vanwege de uitkomsten van een aantal controles door de Voedsel en Waren Autoriteit. Zij worden onder andere verdacht van het overtreden van de Warenwet. In de tenlastelegging staat onder andere dat de voorverpakte rijst en het rooster van de groentekoelcel waren beschimmeld. Op een snijtafel lag “bruinkleurig waterig vocht” en vanonder de snijplank kwam “een doordringende geur”. naar: Het Parool van 3 augustus 2010 Lees tekst 20.

Wie heeft het in de tenlastelegging over “een doordringende geur”? A de advocaat B de controleur van de Voedsel en Waren Autoriteit C de officier van justitie D de politierechter tekst 21 Onze partij vindt dat de basis van een veilige samenleving thuis wordt gelegd. Ouders zijn verantwoordelijk voor een goede opvoeding, zij moeten aan hun kinderen aangeven wat kan en wat niet kan. Waarden en normen moeten door ouders worden overgedragen aan kinderen. tekst 22 De buurt is van zijn bewoners. Als het niet veilig is, spelen de kinderen niet op straat. Als je je niet veilig voelt, kun je als homo niet eens hand in hand met je partner over straat lopen. Daarom is veiligheid zo essentieel. Maar ook veiligheid is oneerlijk verdeeld. Juist kwetsbare wijken met veel lage inkomens zijn het meest onveilig. tekst 23 In Nederland worden hele buurten geterroriseerd door probleemjongeren. Onze partij vindt dat hier keihard tegen op moet worden getreden. Onze partij heeft al meermalen aangegeven dat snelrecht consequent moet worden toegepast en jongeren dus pas weer op straat mogen terugkeren als zij hun straf hebben uitgezeten. naar: de websites van drie politieke partijen van 17 januari 2011

De teksten 21, 22 en 23 zijn afkomstig van de websites van drie verschillende politieke partijen. • Welke tekst hoort bij welke politieke partij? Kies uit de volgende drie partijen: het CDA, de PvdA en de VVD. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met de juiste partij. tekst 21: … tekst 22: … tekst 23: … tekst 24 De trias politica De ideeën van de Franse filosoof Montesquieu over de trias politica hebben grote invloed op de staatsinrichting gehad. Montesquieu stelt dat er in iedere samenleving drie machten zijn, namelijk de wetgevende macht, de uitvoerende macht en de rechterlijke macht. Deze machten moeten verspreid zijn over de samenleving, zodat zij elkaar in evenwicht kunnen houden. naar: www.europa-nu.nl van september 2011 Lees tekst 24.

tekst 25 Mannen veroordeeld voor 1312-shirt De politierechter in Amsterdam heeft drie Ajaxfans een geldboete opgelegd omdat ze een T-shirt droegen met een code die zich tegen de politie uitspreekt. Op het kledingstuk stonden de cijfers 1312, die volgens de volgorde in het alfabet voor ACAB staan. Dat betekent volgens het Openbaar Ministerie (OM) “all cops are bastards”, oftewel: alle agenten zijn klootzakken. Het drietal droeg de T-shirts tijdens de voetbalwedstrijd Ajax-Heracles op 18 april vorig jaar. Justitie besloot ze te vervolgen wegens belediging. De Ajaxfans moeten een boete van 330 euro betalen. Het is volgens het OM voor het eerst dat een veroordeling heeft plaatsgevonden voor de cijfercombinatie 1312. De letters ACAB leidden al eerder tot een straf. bron: www.spitsnieuws.nl van 6 januari 2011

Wat blijkt uit tekst 25? A Criminaliteit is een tijdgebonden begrip. B De uitvoerende en de rechterlijke macht zijn niet volledig gescheiden. C Het Openbaar Ministerie bepaalt in Nederland hoeveel straf iemand krijgt. D Klassenjustitie: Ajax-fans worden strenger bestraft dan andere fans. tekst 26 Man veroordeeld voor smaad tegen Jan Peter Balkenende Een 67-jarige man uit Purmerend is door het gerechtshof in Den Haag opnieuw veroordeeld voor smaad tegen voormalig premier Balkenende. In 2004 plaatste de man bewerkte foto’s van Balkenende op internet. Op de foto’s waren hakenkruizen en hitlersnorren getekend. In de begeleidende tekst werd Balkenende vergeleken met Adolf Hitler. De rechtbank veroordeelde de man eerder tot 60 uur werkstraf en een week voorwaardelijke celstraf. De man ging hiertegen in beroep. Het beroep heeft een iets lichtere straf opgeleverd. Van het gerechtshof kreeg hij 50 uur werkstraf en een week voorwaardelijke celstraf. naar: www.nos.nl van 16 november 2010 Lees tekst 26.

De rechter kan hoofdstraffen, bijkomende straffen en maatregelen opleggen aan een verdachte. Wat heeft de rechter de man uit Purmerend opgelegd? A een bijkomende straf en een maatregel B een hoofdstraf en een bijkomende straf C een hoofdstraf en een maatregel D twee bijkomende straffen E twee hoofdstraffen

tekst 27 VVD: boete of geen kinderbijslag na spijbelen De VVD wil dat ouders geen kinderbijslag krijgen als hun kind structureel spijbelt en de ouders daar zelf niet genoeg aan doen. Ook moet het in deze gevallen mogelijk zijn ouders een boete op te leggen, zoals een wethouder in Rotterdam onlangs heeft voorgesteld. naar: www.volkskrant.nl van 2 februari 2011

Uit tekst 27 blijkt dat spijbelen een politiek probleem is. Spijbelen kan ook als een sociaal probleem worden beschouwd. • Geef een kenmerk van een sociaal probleem dat geldt voor het probleem van het spijbelen. tekst 28 Het Openbaar Ministerie heeft drie jaar, waarvan zes maanden voorwaardelijk, geëist tegen een voormalige directeur van een recyclingbedrijf in Rotterdam. De man zou partijen gestolen koper en nikkel hebben opgekocht en doorverkocht. naar: Spits van 20 januari 2011

Hieronder staat een aantal begrippen om strafbare gedragingen mee aan te duiden: 1 diefstal 2 heling 3 misdrijf 4 overtreding 5 witteboordencriminaliteit • Met welke twee begrippen kan het strafbare gedrag, waar de man in tekst 28 van verdacht wordt, aangeduid worden? Kies twee nummers uit bovenstaand rijtje.

tekst 29 Burgernet is een uniek samenwerkingsverband tussen burgers, gemeente en politie om de veiligheid in de woon- en werkomgeving te bevorderen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een telefonisch netwerk van inwoners en medewerkers van bedrijven uit de gemeente. Wilt u ook een actieve rol spelen bij de veiligheid van uw woon- en leefomgeving? Klik hier voor de deelnemende gemeenten. bron: www.burgernet.nl van 28 december 2010 Lees tekst 29.

Welke oorzaak van criminaliteit past bij de oproep van Burgernet? A de armoede en werkloosheid in de samenleving B het anoniemer worden van de samenleving C persoonlijkheidskenmerken, zoals impulsiviteit tekst 30 Celstraf voor Drentse kinderpornoverzamelaar Voor het bezit van een enorme hoeveelheid kinderporno heeft de rechtbank in Assen een man uit Zuidwolde veroordeeld tot dertig maanden celstraf, waarvan tien voorwaardelijk, met een proeftijd van vijf jaar. naar: www.refdag.nl van 19 april 2011

Hoeveel maanden of jaren moet de man uit tekst 30 de gevangenis in? tekst 31 Opa kan het smokkelen niet laten Een 77-jarige Oostenrijker kan het drugssmokkelen niet laten. Bij zijn 23e veroordeling beloofde hij de rechter nog dat hij echt zou ophouden, maar nu heeft de ‘drugsopa’ weer de handboeien om gekregen. De politie beschuldigt hem ervan dat hij vijftig keer drugs heeft vervoerd van Amsterdam naar Wenen. bron: www.tctubantia.nl van 15 december 2010

Van welk verschijnsel is er sprake in tekst 31? A beeldvorming B georganiseerde criminaliteit C heling D klassenjustitie E recidive tekst 32 Gewapende overval op kapsalon Bij een kapsalon in Etten-Leur is maandag om 13.15 uur een gewapende overval gepleegd. Een nog onbekende overvaller drong de zaak binnen en bedreigde de kapster met een mes. Er waren op dat moment geen klanten in de zaak. De dader heeft een nog onbekend geldbedrag buit gemaakt. Het gaat om een blanke man tussen de 20 en 25 jaar oud. De politie heeft een uitgebreid (buurt-)onderzoek ingesteld. naar: www.bndestem.nl van 4 oktober 2010 Lees tekst 32.

De strafbare feiten waaraan de jongens zich schuldig hebben gemaakt, staan in twee verschillende wetten. Eén strafbaar feit staat in het Wetboek van Strafrecht. • In welke wet staat het andere strafbare feit? tekst 34 Wat is de Hoge Raad? De Hoge Raad der Nederlanden is de hoogste gerechtelijke instantie in Nederland. Wie het niet eens is met een uitspraak van het gerechtshof, kan in de meeste gevallen beroep aantekenen bij de Hoge Raad der Nederlanden. bron: www.rijksoverheid.nl van 17 april 2011 Lees tekst 34.

Wie kunnen er beroep aantekenen bij de Hoge Raad? A de advocaat en het slachtoffer B de officier van justitie en de verdachte C de officier van justitie en het slachtoffer D het slachtoffer en de verdachte Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.