bronnen

Eindexamen economie vmbo kb 2008, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Patat: niet alleen de smaak verschilt

Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 5 moet je soms gebruikmaken
van de informatiebronnen 1 tot en met 4.
De Stadsbode, een huis-aan-huisblad in de gemeente Delfgang, heeft onlangs een onderzoek gedaan naar prijs en gewicht van een portie patat in deze gemeente. De journalisten ontdekten dat er grote verschillen zijn…

De Stadsbode, een huis-aan-huisblad in de gemeente Delfgang, heeft onlangs een onderzoek gedaan naar prijs en gewicht van een portie patat in deze gemeente. De journalisten ontdekten dat er grote verschillen zijn tussen de goedkoopste en de duurste patat.

Gebruik informatiebron 1.
12p
Bij welke snackbar in Delfgang is de patat het duurste in verhouding tot het
gewicht?
Laat de berekening zien.
22p
De goedkoopste snackbar is lang niet altijd ook de snackbar met de meeste
klanten.
Sommige mensen kopen hun patat toch bij een duurdere snackbar.
Geef twee redenen waarom sommige mensen hun patat toch bij een
duurdere snackbar kopen.
Gebruik informatiebron 2.
31p
België wordt door veel mensen gezien als hét land van de patat. Je zou dus
verwachten dat een Belg gemiddeld per persoon méér patat eet dan een
Nederlander.
Is dat laatste juist? Verklaar je antwoord met een berekening.
Uit een krant van augustus 2007 AMSTERDAM – Het patatje in de snackbar wordt de komende maanden waarschijnlijk 10 cent duurder. Ook een zak voorgebakken frites gaat 15 tot 20 cent meer kosten. Deze verwachte…

Uit een krant van augustus 2007 AMSTERDAM – Het patatje in de snackbar wordt de komende maanden waarschijnlijk 10 cent duurder. Ook een zak voorgebakken frites gaat 15 tot 20 cent meer kosten. Deze verwachte prijsstijging heeft te maken met de angst dat de aardappeloogst zal mislukken.

41p
Waardoor worden de aardappelen in 2007 naar verwachting duurder?
A De omzet van de aardappelmarkt wordt groter.
B De omzet van de aardappelmarkt wordt kleiner.
C De vraag naar aardappelen wordt groter.
D De vraag naar aardappelen wordt kleiner.
E Het aanbod van aardappelen wordt groter.
F Het aanbod van aardappelen wordt kleiner.
Gebruik informatiebron 3 en 4.
51p
Stephanie woont in Delfgang. Ze koopt patat en andere snacks altijd bij
snackbar De Halte. De aankopen zijn niet alleen voor haar zelf bestemd, maar
ook voor haar broers en zusters.
Op 1 oktober 2007 heeft De Halte een aantal prijzen verhoogd.
Hoeveel euro moest Stephanie in de eerste week van oktober méér betalen
als gevolg van de prijsverhoging? Laat de berekening zien.

opgave 2Sander gaat op kamers wonen!

Bij de beantwoording van de vragen 6 tot en met 10 moet je soms gebruikmaken
van informatiebron 5 in de bijlage.
Sander gaat studeren. Hij gaat op kamers wonen, maar dat kost veel geld. Hij krijgt studiefinanciering en een ouderbijdrage.
Gebruik informatiebron 5.
62p
Hoeveel bedraagt de huur in procenten van de totale uitgaven?
Laat de berekening zien.
71p
Sander heeft een bijbaantje gezocht én gevonden. Hij verdient iets meer dan het
minimumloon.
De hoogte van je loon is afhankelijk van een aantal factoren.
Welke factoren mogen een rol spelen bij het bepalen van je loon?
A ervaring, sekse en werktijden
B opleiding, sekse en ervaring
C werktijden, leeftijd en of je nog thuis woont of op kamers
D werktijden, opleiding en ervaring
81p
Een andere reden voor studenten om een baantje te zoeken, is dat ze niet graag
veel willen lenen. Na hun studie kunnen ze vaak juist wel veel lenen.
Waarom kunnen studenten na hun studie vaak wel veel lenen?
91p
Hoewel het afsluiten van een persoonlijke lening niet populair is onder
studenten, maken studenten wel gebruik van de mogelijkheid om rood te kunnen
staan.
Geef een voordeel voor een student van rood staan boven het afsluiten van
een persoonlijke lening.
102p
Nu Sander een baantje heeft, kan hij een nieuwe computer kopen zonder te
hoeven lenen. De computer heeft een winkelwaarde van € 800.
Studenten krijgen 15% korting. Sander kan iedere maand € 40,00 sparen.
Hoeveel maanden moet Sander sparen om deze computer aan te kunnen
schaffen?
Laat de berekening zien.

opgave 3Koper

Bij de beantwoording van de vragen 11 tot en met 15 moet je soms
gebruikmaken van de informatiebronnen 6 en 7 in de bijlage.
Koper is één van de belangrijkste metalen ter wereld. Het wordt voor veel producten gebruikt zoals munten, elektriciteitsdraad en kunstvoorwerpen. Kopererts wordt uit de grond gehaald en in grote smelterijen wordt…

Koper is één van de belangrijkste metalen ter wereld. Het wordt voor veel producten gebruikt zoals munten, elektriciteitsdraad en kunstvoorwerpen. Kopererts wordt uit de grond gehaald en in grote smelterijen wordt daar zuiver koper van gemaakt.

Gebruik informatiebron 6.
111p
Een belangrijke producent van koper is Chili, een land in Zuid-Amerika.
Hoeveel procent van de totale koperproductie kwam in 2005 uit Chili?
Laat de berekening zien.
Gebruik informatiebron 6 en 7.
121p
Wat waren de ontvangsten in dollars aan koper voor Chili in 2005? Ga ervan uit
dat de totale productie ook verkocht werd. Laat de berekening zien.
131p
Het nationaal inkomen in Chili bedroeg in 2004 11,5 miljard dollar. In dat jaar
bedroeg de opbrengst van koper 4,5 miljard dollar.
Had Chili in 2004, gelet op de opbrengst van de koperproductie in dat jaar,
een monocultuur of niet?
Doe het zo: neem één van de twee zinnen over en vul deze aan.
Chili heeft wel een monocultuur, omdat ……
of
Chili heeft geen monocultuur, omdat ……
141p
De prijs van koper schommelde de laatste jaren sterk. Om dit te voorkomen
zouden koperproducerende landen kunnen afspreken te gaan werken met
buffervoorraden.
Wat zouden koperproducerende landen moeten doen om een hogere prijs van
koper te krijgen?
A De buffervoorraden vergroten, zodat het aanbod van koper afneemt.
B De buffervoorraden vergroten, zodat het aanbod van koper toeneemt.
C De buffervoorraden verkleinen, zodat het aanbod van koper afneemt.
D De buffervoorraden verkleinen, zodat het aanbod van koper toeneemt.
151p
Chili heeft belang bij een hoge koperprijs. Toch zou een te hoge koperprijs op
den duur nadelig kunnen zijn voor Chili en de overige koperproducenten.
Geef hiervoor een verklaring.

opgave 4Met 5 kilometer per uur door het kantoor

Bij de beantwoording van de vragen 16 tot en met 21 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 8 in de bijlage.
Uit een krant Werknemers verplicht op draf door kantoor SCHEEMDA - De werknemers van metaalbedrijf Hoza hebben een brief van de directeur gekregen. Hierin staat dat ze zich met een minimale snelheid van vijf…

Uit een krant Werknemers verplicht op draf door kantoor SCHEEMDA - De werknemers van metaalbedrijf Hoza hebben een brief van de directeur gekregen. Hierin staat dat ze zich met een minimale snelheid van vijf kilometer per uur door het kantoor moeten begeven. Het is daarbij verboden om de handen in de zakken te hebben. Werknemers die langzamer lopen, zijn verplicht eens per week onder begeleiding de sportschool te bezoeken. Ze mogen alleen in de pauze naar het toilet.

161p
Stijn is één van de werknemers van metaalbedrijf Hoza. Zijn werkgever zegt dat
deze maatregelen moeten leiden tot een hogere arbeidsproductiviteit.
Volgens Stijn zijn er voldoende andere maatregelen te nemen die de
arbeidsproductiviteit kunnen verhogen.
Noem een andere maatregel die de directeur van Hoza kan nemen die de
arbeidsproductiviteit zou kunnen verhogen.
171p
De belangrijkste reden voor de directeur van Hoza om de arbeidsproductiviteit te
willen verhogen, is de toegenomen concurrentie uit het buitenland. Hij is bang
dat hierdoor zijn winst gaat dalen.
Hieronder staan drie denkstappen.
Zet deze in de juiste volgorde, zodat een logische gedachtegang ontstaat.
1 De arbeidsproductiviteit moet omhoog.
2 De bedrijfskosten moeten omlaag.
3 De verkoopprijzen worden lager.
A Meer concurrentie 1 3 2 winst kan op peil blijven
B Meer concurrentie 2 1 3 winst kan op peil blijven
C Meer concurrentie 3 2 1 winst kan op peil blijven
182p
“Als het niet lukt de arbeidsproductiviteit te verhogen, moet de Europese Unie
(EU) maatregelen nemen om de industrie te beschermen tegen landen die geen
lid zijn”, zegt de directeur van Hoza.
Noem twee maatregelen die de EU kan nemen om de industrie in de EU te
beschermen.
192p
Bij Hoza werken 20 verkoopmedewerkers op kantoor. Ze verzorgen offertes. Dat
houdt in dat ze een prijsopgave maken voor eventuele klanten.
Ze beginnen iedere ochtend om 8.00 uur en werken door tot 17.00 uur. Allemaal
werken ze 5 dagen per week. Per dag hebben zij 1 uur pauze. Per week worden
er in totaal 400 offertes opgesteld.
Hoeveel offertes is dit per verkoopmedewerker per uur? Laat de berekening
zien.
201p
De directeur van Hoza denkt dat door de voorgestelde maatregelen er per week
20 offertes extra gemaakt kunnen worden. De werknemers twijfelen aan de
maatregelen. “Het zou wel eens nadelig kunnen uitpakken. Haastige spoed is
zelden goed”, aldus één van de werknemers.
Noem een mogelijk nadeel van de maatregelen van de directeur.
Gebruik informatiebron 8.
212p
Het is nu een jaar geleden dat de directeur van Hoza de nieuwe regels heeft
ingevoerd. Hij wil graag weten of de arbeidsproductiviteit op kantoor gestegen
is. Uit de informatiebron blijkt dat dit niet zo is.
Laat met behulp van de grafiek zien dat de arbeidsproductiviteit niet is
gestegen. Geef een mogelijke oorzaak.

opgave 5Strandvakanties in de zon

Bij de beantwoording van de vragen 22 tot en met 27 moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 9 in de bijlage.
Steeds vaker gaan Nederlanders op vakantie naar zonnige stranden. Vaak liggen de stranden vol in oorden als Cuba, Isla Margarita, Gambia en ook Curaçao.
221p
Voor Curaçao heeft een toename van het toerisme positieve effecten op de
economie.
Noem een positief effect op de economie.
231p
De vele toeristen die Curaçao bezoeken kunnen ook economische nadelen
veroorzaken. Zo kan er inflatie optreden.
Hoe kan de komst van veel toeristen voor inflatie zorgen?
A De toeristen zorgen voor een groter aanbod van producten, waardoor de
prijzen gaan stijgen.
B De toeristen zorgen voor een groter aanbod van producten, waardoor de
prijzen gaan dalen.
C De toeristen zorgen voor een grotere vraag naar producten, waardoor de
prijzen gaan stijgen.
D De toeristen zorgen voor een grotere vraag naar producten, waardoor de
prijzen gaan dalen
Gebruik informatiebron 9.
241p
In 2005 nam het aantal toeristen dat in hotels verbleef toe. Toch daalde de
bezettingsgraad van de hotels. De bezettingsgraad is het gemiddelde aantal
verhuurde hotelbedden als percentage van het totale aantal hotelbedden.
Hoe kan de bezettingsgraad dalen terwijl er tegelijkertijd meer toeristen in hotels
een slaapplaats huurden?
A Het aantal bezette hotelbedden nam af.
B Het aantal bezette hotelbedden nam toe.
C Het totaal aantal hotelbedden nam af.
D Het totaal aantal hotelbedden nam toe.
251p
Een land dat alleen afhankelijk is van toerisme is kwetsbaar.
Geef daarvoor een argument.
262p
Naast toerisme zijn er voor Curaçao andere manieren om de economie te
stimuleren. Een van die manieren is het aantrekken van Nederlandse
investeerders.
Leg uit hoe Nederlandse investeerders de economie van Curaçao kunnen
helpen.
Gebruik in je antwoord twee denkstappen.
271p
Ontwikkelingslanden hebben moeite om de vicieuze cirkel van de armoede te
doorbreken. Armoede houdt zich via een aantal stappen in stand.
Hieronder staan enkele verschijnselen.
1 lage inkomens
2 minder vraag naar producten
3 minder werkgelegenheid
In welke regel staan de verschijnselen in een zodanige volgorde dat de vicieuze
cirkel juist wordt weergegeven?
A armoede 1 2 3 armoede
B armoede 1 3 2 armoede
C armoede 3 1 2 armoede
D armoede 3 2 1 armoede

opgave 6De ontwikkeling van Gralloo

Bij de beantwoording van de vragen 28 tot en met 35 hoef je geen gebruik te
maken van informatiebronnen in de bijlage.
We gaan honderden jaren terug in de tijd. In het jaar 1200 woonden er in het Drentse dorp Gralloo nog maar drie gezinnen. Ze waren geheel zelfvoorzienend. Ze verbouwden allerlei producten op het land, maakten kleding…

We gaan honderden jaren terug in de tijd. In het jaar 1200 woonden er in het Drentse dorp Gralloo nog maar drie gezinnen. Ze waren geheel zelfvoorzienend. Ze verbouwden allerlei producten op het land, maakten kleding en vingen vis in het Gralloose meer dat vlak bij het dorp lag.

281p
Hoewel de inwoners van Gralloo weinig luxe goederen hadden, kun je toch
zeggen dat ze een zekere mate van welvaart kenden.
Leg dit uit. Gebruik in je uitleg het begrip basisbehoeften.
Tijdens het jaarlijkse oogstfeest zegt Jehan Jansz dat hij op het land werken leuker vindt dan vissen. Zijn buurman Pyter Pieterz zegt dat hij vissen leuker vindt. Pyter doet Jehan een voorstel: “Ik vang vis voor mij…

Tijdens het jaarlijkse oogstfeest zegt Jehan Jansz dat hij op het land werken leuker vindt dan vissen. Zijn buurman Pyter Pieterz zegt dat hij vissen leuker vindt. Pyter doet Jehan een voorstel: “Ik vang vis voor mij én voor jou en jij werkt op je eigen land én op mijn land.” Het gezin van Claes Claesz wil ook graag meedoen. Zij gaan de kleding en schoenen voor de drie gezinnen maken. Zo wordt Jansz boer, Pieterz visser en Claesz kleermaker.

291p
Na een tijd spraken ze elkaar weer. Ze waren razend enthousiast.
De arbeidsverdeling had veel voordelen. Toch ontstonden er ook problemen.
Zo merkten de gezinnen dat ze veel meer van elkaar afhankelijk waren.
Leg dit met behulp van een voorbeeld uit.
301p
De gezinnen produceerden steeds meer. Vader Claesz wilde tijd besteden aan
het maken van een weefgetouw. Volgens zijn zoon moest het gezin dan eerst
een overschot aan kleding maken. Dit ‘sparen’ van kleding is nodig om te
‘investeren’.
Waarom heeft de familie Claesz een overschot aan kleding nodig om te
kunnen ‘investeren’ in een weefgetouw?
311p
Bij de twee andere gezinnen ging het net zo. Door te investeren produceerden
de drie gezinnen meer dan ze nodig hadden.
Deze overschotten wilden ze ruilen met gezinnen uit het naburige dorp Onlaa.
Dit ruilen van goederen met goederen (directe ruil) kan problemen opleveren.
Noem een mogelijk probleem van directe ruil.
321p
Door een slechte oogst heeft boer Jansz maar een kwart van de graanoogst van
vorig jaar binnengehaald. Vorig jaar ruilde hij één zak graan voor twee broeken
met kleermaker Claesz.
Kan boer Jansz dit jaar een zak graan voor meer, minder of evenveel broeken
gaan ruilen?
A evenveel
B meer
C minder
In Onlaa had men een oplossing voor de problemen van de directe ruil gevonden. Een van de gezinnen daar maakte van ijzer munten die ze ‘Penningen’ noemden. De gezinnen uit Gralloo besloten samen met het andere dorp…

In Onlaa had men een oplossing voor de problemen van de directe ruil gevonden. Een van de gezinnen daar maakte van ijzer munten die ze ‘Penningen’ noemden. De gezinnen uit Gralloo besloten samen met het andere dorp de nieuwe munt ook in te voeren. Vanaf nu was een ‘Penning’ ook in Gralloo het afgesproken ruilmiddel.

331p
De oorspronkelijke functie van geld was ruilmiddel.
Welke twee andere functies heeft geld?
341p
De gezinnen uit Gralloo begonnen ook goederen te ruilen met gezinnen uit
Onlaa.
Ze kochten nu ook goederen die ze in hun eigen dorp niet hadden.
Ze besloten dat, nu er goederen met een ander dorp geruild werden, de wegen
verbeterd moesten worden. In het dorp Onlaa was er iemand die dat wel wilde
doen. Voor 25 ‘Penningen’ ging hij het hoofdzandpad verbeteren.
Welke moderne economische term zou, geredeneerd vanuit Gralloo, worden
gebruikt voor het verbeteren van de weg door iemand uit Onlaa?
A het exporteren van een dienst
B het exporteren van een goed
C het importeren van een dienst
D het importeren van een goed
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
351p
De gezinnen in Gralloo hebben een stormachtige ontwikkeling doorgemaakt.
Is de welvaart nu toegenomen als je die vergelijkt met het begin, toen de
gezinnen nog zelfvoorzienend waren?
Gebruik in je antwoord het begrip behoeften.

opgave 7Jan heeft er kaas van gegeten

Bij de beantwoording van de vragen 36 tot en met 40 hoef je geen gebruik te
maken van informatiebronnen in de bijlage.
Jan de Boer heeft een specialiteitenwinkel in kaas overgenomen. Daarvoor was hij werknemer in deze winkel.
361p
Jan was in loondienst. Nu is hij eigen baas. Dat heeft voordelen.
Noem een voordeel voor Jan nu hij eigen baas is.
371p
Jan heeft de voorraden en de kapitaalgoederen overgenomen van de oude
eigenaar.
Geef een voorbeeld van een kapitaalgoed bij een speciaalzaak in kaas.
381p
Jan wil een computer aanschaffen. De computer kost € 898. Jan zal hem drie
jaar gebruiken. Dan krijgt hij er bij verkoop nog € 100 voor.
Hoeveel moet Jan per maand op deze computer afschrijven?
A € 22,17
B € 24,94
C € 27,72
D € 266,00
E € 299,33
392p
Door het liggen in de winkel drogen de kazen na verloop van tijd in. Ze worden
daardoor gemiddeld 10% lichter.
Jan koopt een kaas van 10 kilo in voor € 36 (excl. BTW).
Hij wil bij verkoop een brutowinst overhouden van 40% van de inkoopprijs.
Voor welke prijs per kilo (excl. BTW) moet hij deze kaas verkopen?
Houd rekening met die 10% indroging.
Laat de berekening zien.
402p
Jan is na enige tijd niet tevreden over de verkoopresultaten.
Hij vraagt zich af wat hij moet doen. Hij heeft de keus uit twee mogelijkheden:
1) Bij de groothandel grotere partijen kaas bestellen, zodat hij korting krijgt
of
2) ook noten en wijn gaan verkopen.
Kies één van beide mogelijkheden en noem daar eerst een voordeel en
daarna een nadeel van.