opgave 1Tekst 1 Ape, nut, Mies
11pHoe kan de tekst ‘Ape, nut, Mies’ als tekstsoort het beste getypeerd worden?
A een activerende tekst met betogende elementen
B een beschouwende tekst met uiteenzettende elementen
C een betogende tekst met uiteenzettende elementen
D een uiteenzettende tekst met amuserende elementen
De eerste alinea van een tekst kan onder andere de volgende functies hebben:
1 het vermelden van de directe aanleiding voor het schrijven van het artikel
2 het aanduiden van de probleemstelling
3 het uitspreken van een verwachting
21pWelke functies heeft de eerste alinea van de tekst ‘Ape, nut, Mies’?
A 1 en 2
B 1 en 3
C 2 en 3
D 1, 2 en 3
“Europa is daardoor met een gigantisch praktisch probleem opgezadeld.” (regels
4-6)
31pWat is de kern van dat probleem?
A De informatie-uitwisseling verloopt moeizaam.
B De rechten van de kleine talen lopen gevaar.
C Handel en industrie gaan achteruit.
D Kunst en cultuur verloederen.
41pWelke van onderstaande zinnen geeft het beste de kern weer van de bezwaren
die tegenstanders blijkens alinea 2 en 3 aanvoeren tegen het standpunt uit de
tekst?
A De eigen taal heeft een grote historische waarde.
B De eigen taal heeft voor de gebruiker een sterke gevoelswaarde.
C De eigen taal is onmisbaar in de alledaagse communicatie.
D De eigen taal roept gevoelens van nationale trots op.
“Maar evenmin als een muntsoort heeft een taal een eigen intrinsieke waarde”
(regels 23-24)
51pWaarom zou taal geen ‘intrinsieke waarde’ hebben?
A Omdat de waarde ervan niet te bepalen is.
B Omdat het om iets abstracts gaat.
C Omdat het om iets gevoelsmatigs gaat.
D Omdat het slechts om een hulpmiddel gaat.
Om de functies van alinea’s aan te duiden worden onder andere de volgende
functiewoorden gebruikt:
argument, conclusie, definitie, gevolg, oorzaak, stelling, verklaring, vermoeden,
voorwaarde en weerlegging.
Binnen het tekstgedeelte van alinea 4 tot en met 7 heeft elke alinea een eigen
functie ten opzichte van de overige alinea’s van dit tekstdeel.
61pWelke functie heeft alinea 4? Kies één van bovenstaande functiewoorden.
71pWelke functie heeft alinea 5? Kies één van bovenstaande functiewoorden.
81pWelke functie heeft alinea 6? Kies één van bovenstaande functiewoorden.
91pWelke functie heeft alinea 7? Kies één van bovenstaande functiewoorden.
“Het vervangen van tal van ‘kleine’ talen in Europa door een of meer intra-
Europese communicatietalen of ‘linguae francae’ biedt enorme voordelen.”
(regels 46-50)
101pMet welke soort van argumentatie wordt deze bewering onderbouwd?
Argumentatie op grond van
A feiten.
B gevolgen.
C intuïtie.
D nut.
In de tekst ‘Ape, nut, Mies’ wordt het vermoeden geuit dat rond 2040 in Europa
één gemeenschappelijke communicatietaal gebruikt zal worden.
112pWelke twee ontwikkelingsstadia kunnen daarbij worden voorspeld ten aanzien
van het Nederlands?
Stel je een toekomst voor waarin Nederland als staatkundige eenheid nog wel
bestaat, maar waar de voertaal het intra-Europees is.
121pWelk effect met betrekking tot literatuur en toneel zal dan optreden, gelet op
alinea 14?
A Buitenlandse schrijvers zullen makkelijker integreren in het circuit van
literatuur en toneel uit Nederland.
B De buitenlandse invloed op de kwaliteit van literatuur en toneel uit
Nederland zal gering zijn.
C Literatuur en toneel uit Nederland zullen in het buitenland mogelijk minder
commercieel succes hebben.
D Naam en faam van literatuur en toneel uit Nederland zullen in het buitenland
waarschijnlijk groter worden.
Niet alle lezers zullen het met het beweerde in alinea 16 eens zijn.
131pWelk bezwaar zouden zij tegen de redenering in deze alinea kunnen maken?
A De bewijslast wordt ontdoken.
B Er wordt een overhaaste conclusie getrokken.
C Er wordt een twijfelachtige vergelijking gemaakt.
D Het standpunt van de tegenstanders wordt vertekend.
141pHoe kan het slot van de tekst ‘Ape, nut, Mies’ getypeerd worden?
A De schrijver geeft nog een laatste argument om de lezer te overtuigen.
B De schrijver rondt af door zijn standpunt nog eens samen te vatten.
C De schrijver sluit af met een aanbeveling aan de politiek verantwoordelijken.
D De schrijver trekt een slotconclusie, passend bij het geheel van de tekst.
Een tekst kan zowel naar de inhoud als naar de argumentatiestructuur worden
opgesplitst in verschillende onderdelen.
Gelet op de inhoud kan de tekst ‘Ape, nut, Mies’ worden onderverdeeld in een
drietal delen die van de volgende kopjes kunnen worden voorzien:
deel 1: Landoverstijgende taal ideaal
deel 2: Denkbare stadia in ontwikkeling naar gemeenschappelijke taal
deel 3: Bezwaren tegen verlies op het vlak van eigenheid en kunst.
151pBij welke alinea begint deel 2?
161pBij welke alinea begint deel 3?
Gelet op de argumentatiestructuur kan de tekst ‘Ape, nut, Mies’ worden
onderverdeeld in enkele delen die achtereenvolgens als volgt kunnen worden
getypeerd:
deel 1: probleemstelling en standpuntbepaling
deel 2: standpunten van andersdenkenden en weerlegging ervan
deel 3: herhaling standpunt en argumentatie.
171pBij welke alinea begint deel 2?
181pBij welke alinea begint deel 3?
191pWelke van de onderstaande zinnen geeft de hoofdgedachte van de tekst
‘Ape, nut, Mies’ het beste weer?
A De ontwikkeling naar één Europese communicatietaal ten koste van de
kleine Europese talen is een logische en toe te juichen ontwikkeling.
B Gelijkberechtiging van de kleine Europese talen op bestuurlijk niveau leidt
tot inefficiënte communicatie binnen de vergrote Europese Unie.
C Het uiteindelijk uitsterven van de kleine Europese talen ten gunste van één
of enkele Europese communicatietalen is onvermijdelijk.
D Het verdwijnen van het Nederlands ten gunste van één Europese
communicatietaal zal toekomstige schrijvers groot succes brengen.
tekstfragment 1
(1) Mensen geven hun oorspronkelijke taal op omdat ze zich ergens anders willen vestigen en een nieuw bestaan hopen te vinden. Of ze gaan hun oorspronkelijke taal verwaarlozen omdat op school, in de ambtenarij en in de rechtspraak een andere taal in zwang is en hun eigen taal met misprijzen wordt bejegend. Of de overheid legt hun een taal op. Er is dus altijd meer aan de hand dan zomaar een verschuiving, een afstand nemen van de oorspronkelijke taal omdat een andere taal mooier zou zijn. (2) Een taal is in de loop van tientallen, honderden, soms duizenden jaren voortgekomen uit de collectieve creativiteit van mensen. De verdwijning van een taal vormt dan ook een onherstelbaar cultuurverlies. Het spreekt dus vanzelf dat een taal die in onbruik dreigt te geraken, op elke mogelijke wijze moet worden vastgelegd en beschreven. Dat is bij uitstek de taak van linguïsten. Toen in 1992 door enkele vooraanstaande taalkundigen een programma werd opgesteld om bedreigde talen vast te leggen, klonk daarin tevens het streven door om deze in stand te houden. Destijds al werden er bij dit streven kritische kanttekeningen geplaatst, want soms is een taalgemeenschap gewoon te klein om te kunnen voort
201pWelke van de volgende beweringen is juist?
A De schrijver van de tekst ‘Ape, nut, Mies’ en die van het tekstfragment
menen beiden dat een taal die dreigt te verdwijnen moet worden vastgelegd
en beschreven.
B De schrijver van de tekst ‘Ape, nut, Mies’ en die van het tekstfragment
menen beiden dat het Nederlands op den duur wellicht helemaal niet meer
gesproken zal worden.
C De schrijver van de tekst ‘Ape, nut, Mies’ en die van het tekstfragment
menen beiden dat mensen bereid zijn vrijwillig afstand te doen van hun
oorspronkelijke taal, mits ze daar het nut van inzien.
“De verdwijning van een taal vormt dan ook een onherstelbaar cultuurverlies.”
(zie alinea 2 van tekstfragment 1).
213pWat is het standpunt van Hans van den Bergh over de mogelijke verdwijning van
de Nederlandse taal, gelet op alinea 15 en 16 van de tekst ‘Ape, nut, Mies?’
Licht zijn standpunt toe met een door hem gebruikt argument.
Gebruik maximaal 25 woorden.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
tekstfragment 2
In het complexe proces dat taalvorming is, zie ik een opvallende wisselwerking tussen cultuur en taal. Een cultuur vormt een taal, maar wordt er ook door gevormd. Volgens mij is die band tussen taal en cultuur, en dan bedoel ik cultuur in alle breedte: van eetgewoonten tot literaire kunst, zo sterk, dat er geen taal bestaat zonder cultuur en andersom geen cultuur zonder taal. De taal is het cement, bindmiddel en samenvoegsel van een cultuur. Valt de taal weg dan hebben we te maken met een culturele identiteitscrisis. (uit: Debatpagina Internet, bijdrage Arjan Oosterwijk)
Zowel in de tekst ‘Ape, nut, Mies’ als in tekstfragment 2 komt naar voren wat de
eventuele gevolgen zijn voor de cultuur als de taal weg zou vallen.
223pIn welk opzicht verschillen beide standpunten van elkaar?
Gebruik maximaal 40 woorden.
