opgave 1Opgave 1 Kudos laten je rennen
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In het dagelijks leven van veel Nederlanders is het gebruik van sociale
media niet meer weg te denken. Ook voor sportbeoefenaars bestaan er
specifieke apps, zoals de app Strava die vooral populair is bij
duursporters. Beoefenaars van sporten zoals fietsen en hardlopen kunnen
met die app bijhouden hoe vaak en hoelang ze sporten. Via Strava
kunnen sporters ook een trainingsplan opstellen om hun sportieve doelen
te behalen. Ook details over de gevolgde routes en welke prestaties
sporters hebben geleverd, kunnen met de app worden bijgehouden. Deze
informatie kan vervolgens gedeeld worden met anderen die de
betreffende sporter volgen. Gebruikers kunnen zelf ook anderen volgen
en kunnen op activiteiten reageren met aanmoedigingen, vragen of
zogenaamde kudos. Kudos zijn virtuele complimentjes.
De onderzoekers in tekst 1 vroegen zich af of en hoe sporters binnen een
Strava-netwerk elkaar beïnvloeden en onderzochten of apps gebruikt
zouden kunnen worden voor het ontwikkelen van beleid dat gericht is op
het stimuleren van sportdeelname.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
12pLeg uit dat in het gebruik van de sportapp Strava een gerationaliseerde
samenleving te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept rationalisering, met de woorden
‘systematiseren’, ‘doel(stelling)’ en ‘efficiënt’;
− informatie uit de inleiding waaruit rationalisering blijkt.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
Sociale media en sportapps zoals Strava zorgen voor sociale bindingen
tussen gebruikers die elkaar buiten de app soms helemaal niet kennen. Er
kunnen verschillende vormen van sociale bindingen worden
onderscheiden, bijvoorbeeld cognitieve bindingen.
22pBeredeneer aan de hand van de inleiding welke andere vorm van sociale
bindingen kan ontstaan tussen sporters door de sportapp Strava. Gebruik
in je redenering:
− de naam en een omschrijving van een andere vorm van sociale
bindingen;
− informatie uit de inleiding om deze vorm van bindingen te illustreren.
Zie de inleiding van deze opgave.
Er zijn gebruikers die hun loop- of fietsprestaties niet met anderen delen
als deze tegenvallen en niet zo goed gaan als zij normaal gesproken
gewend zijn.
31pGeef met het kernconcept identiteit een verklaring voor het feit dat deze
gebruikers hun tegenvallende prestaties (liever) niet delen via Strava.
Gebruik tekst 1.
Socialisatie kan verschillende functies hebben, zoals verandering van een
cultuur of identiteitsontwikkeling van het individu.
42pLeg met een andere functie van socialisatie uit, dat online sportnetwerken
ingezet kunnen worden als men wil bevorderen dat mensen actief blijven.
Gebruik in je uitleg:
− de naam van een functie van socialisatie;
− informatie uit tekst 1 om deze functie van socialisatie te illustreren.
Gebruik tekst 1.
Een sociaalwetenschappelijk onderzoek moet voldoen aan verschillende
eisen, zoals de eis van validiteit. Stel dat iemand op basis van het
onderzoek in tekst 1 de conclusie trekt, dat sporters die ervaringen en
activiteiten via een online sportnetwerk met elkaar delen, in sportgedrag
op elkaar gaan lijken.
52pLeg uit dat je deze conclusie niet kan trekken op basis van het onderzoek
in tekst 1. Gebruik in je uitleg:
− de naam en een omschrijving van een andere eis die aan
wetenschappelijk onderzoek gesteld wordt;
− informatie uit tekst 1 die je uitleg ondersteunt.
Gebruik tekst 1.
62pLeg uit dat de onderzoekers in het geven van kudos een vorm van
informele sociale controle zien. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van informele sociale controle;
− informatie uit tekst 1 die je uitleg ondersteunt.
opgave 2Opgave 2 Vaders onmisbare gezag
Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Tekst 2 is een artikel uit 1948 dat destijds in het vrouwentijdschrift Libelle
stond. De schrijfster van het artikel houdt een betoog over hoe het
gezinsleven en de rol van de man en vrouw er idealiter uit zouden moeten
zien. De opvattingen van de schrijfster waren in die tijd veelvoorkomend.
Deze opgave gaat over het artikel.
Gebruik tekst 2.
In tekst 2 beschrijft de schrijfster haar specifieke opvattingen over wie de
baas in huis zou moeten zijn en welke rol vader en moeder binnen het
gezin zouden moeten hebben.
73pLeg uit dat de opvattingen van de schrijfster passen bij het meest
voorkomende gezinstype in de jaren ’40 van de vorige eeuw. Gebruik in je
uitleg:
− de naam van dit gezinstype;
− een kenmerk van dit type gezin;
− informatie uit tekst 2 waaruit dit kenmerk blijkt.
Gebruik tekst 2.
Het gezin is een sociale institutie.
82pLeg uit dat het gezinstype in tekst 2 een sociale institutie is. Gebruik in je
uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale institutie;
− een voorbeeld uit tekst 2 om het kernconcept sociale institutie te
illustreren.
Sociale instituties hebben verschillende kenmerken. Een kenmerk is dat
ze vaak niet alleen op dwingende macht, maar ook op gezag berusten.
92pLeg voor twee andere kenmerken van sociale instituties uit dat deze
kenmerken voor de institutie gezin gelden. Gebruik in je uitleg telkens de
omschrijving van het genoemde kenmerk.
Gebruik tekst 2.
In tekst 2 worden de verhoudingen tussen gezinsleden in het meest
voorkomende gezinstype in 1948 beschreven. In de 21ste eeuw liggen de
verhoudingen tussen gezinsleden in de meeste gezinnen anders.
Hofstede noemt zes dimensies waarop je culturen van elkaar kan
onderscheiden. Vier hiervan zijn:
− individualistisch versus collectivistisch;
− lage onzekerheidsvermijding versus hoge onzekerheidsvermijding;
− langetermijngerichtheid versus kortetermijngerichtheid;
− hedonisme versus soberheid.
De zes dimensies hebben elk twee polen. Zo heeft de dimensie
individualistisch versus collectivistisch de pool individualistisch en de pool
collectivistisch.
102pa Benoem de pool van een andere, niet genoemde dimensie van
Hofstede die het meest past bij de verhoudingen tussen gezinsleden
van het meest voorkomende gezin in 1948. Geef ook informatie uit
tekst 2 waaruit deze pool blijkt.
b Leg uit welke pool van de in vraag 10a gekozen dimensie het meest
past bij de verhoudingen tussen gezinsleden van het meest
voorkomende (type) gezin in de 21e eeuw.
Gebruik regel 55 tot en met 76 van tekst 2.
112pBeredeneer dat de schrijfster de lezeressen van het tijdschrift Libelle
wilde socialiseren met haar betoog. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept socialisatie;
− de omschrijving van het kernconcept cultuur;
− een voorbeeld uit regel 55 tot en met 76 van tekst 2 waaruit cultuur
blijkt.
opgave 3Opgave 3 Gezondheidsverschillen
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In augustus 2020 verscheen een essay van de Raad voor
Volksgezondheid en Samenleving (RVS) met daarin een oproep aan de
overheid de gezondheidsverschillen in Nederland terug te dringen.
Tot nu toe heeft de overheid zich met haar beleid vooral gericht op leefstijl
en persoonlijk gedrag van burgers. Maatregelen van de overheid waren
vooral gericht op het geven van voorlichting aan burgers. De RVS stelt in
het essay dat de huidige individuele aanpak eraan voorbijgaat dat
gezondheidsachterstanden en -verschillen een combinatie van meer
maatschappelijke oorzaken hebben en er daarom een maatschappelijke
aanpak nodig is. De RVS pleit voor een nieuwe aanpak van
gezondheidsverschillen. In 2021 kwam de RVS met een vervolgadvies
waarin de RVS aanbevelingen geeft, gericht op het terugdringen van
gezondheidsachterstanden. Tekst 3 gaat over dit advies.
Zie de inleiding van deze opgave.
In het essay van de RVS staat dat gezondheidsverschillen een combinatie
.
Mensen met een hogere maatschappelijke positie hebben minder
aandoeningen en ziekten en leven gemiddeld langer dan mensen met een
lagere maatschappelijke positie. Een verschil in cultureel kapitaal kan hier
een rol in spelen.
122pLeg uit dat een verschil in cultureel kapitaal een oorzaak kan zijn van de
gezondheidsverschillen tussen mensen met een hogere maatschappelijke
positie en mensen met een lagere maatschappelijke positie. Gebruik in je
uitleg een voorbeeld van cultureel kapitaal.
Gebruik de inleiding van deze opgave en regel 1 tot en met 34 van
tekst 3.
Bij het verkrijgen van een maatschappelijke positie spelen twee
processen een rol. Dit zijn positietoewijzing en positieverwerving.
132pa Leg uit dat de huidige individuele aanpak van gezondheidsverschillen
aansluit bij het proces van positieverwerving. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het proces van positieverwerving;
− informatie uit de inleiding om het proces van positieverwerving te
illustreren.
b Leg uit dat de voorgestelde maatschappelijke aanpak van
gezondheidsverschillen aansluit bij het proces van positietoewijzing.
Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het proces van positietoewijzing;
− informatie uit regel 1 tot en met 34 van tekst 3 om het proces van
positietoewijzing te illustreren.
Gebruik regel 16 tot en met 41 van tekst 3.
Uit tekst 3 blijkt dat de snackbars anders benaderd worden vanuit de
individuele aanpak van gezondheidsverschillen dan vanuit de
maatschappelijke aanpak van gezondheidsverschillen.
142pLeg uit dat de benadering van snackbars vanuit de individuele aanpak
past bij de geïndividualiseerde samenleving. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept individualisering;
− informatie uit regel 16 tot en met 41 van tekst 3 om individualisering te
illustreren.
Gebruik tekst 3.
Gezondheidsverschillen hebben volgens de RVS verschillende oorzaken
en gevolgen. Een opeenstapeling van deze oorzaken en gevolgen kan
wijzen op sociale uitsluiting. Sociale uitsluiting kent vier componenten,
zoals beperkte normatieve integratie.
152pGeef aan welke andere component van sociale uitsluiting te herkennen is
in een van de oorzaken van de gezondheidsverschillen in Nederland,
volgens tekst 3. Gebruik in je antwoord:
− een component van sociale uitsluiting;
− informatie uit tekst 3 waaruit de gekozen component blijkt.
Gebruik tekst 3.
De RVS is een adviesorgaan in het politiek systeem. Er zijn drie politieke
hoofdstromingen, die elk hun uitgangspunten hebben, zoals naastenliefde
en gelijkheid.
162p− Geef aan bij welk ander uitgangspunt van de confessionele stroming
het advies van de RVS aansluit. Gebruik in je antwoord informatie uit
tekst 3 waaruit het gekozen confessionele uitgangspunt blijkt.
− Geef aan bij welk ander uitgangspunt van de sociaaldemocratische
stroming over de rol van de overheid het advies van de RVS aansluit.
Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen
sociaaldemocratische uitgangspunt over de rol van de overheid blijkt.
Gebruik tekst 3.
Uit tekst 3 blijkt dat de RVS wil dat de overheid de gezondheidsverschillen
anders gaat aanpakken.
Het systeemmodel van politieke besluitvorming bestaat uit vier fasen,
waaronder de fase invoer.
172pBeredeneer in welke andere fase van het systeemmodel het zinvol is om
het advies over gezondheidsverschillen in te brengen om een
beleidsverandering voor elkaar te krijgen.
Gebruik in je redenering:
− de naam en een omschrijving van een fase van het systeemmodel;
− informatie uit tekst 3 die je redenering ondersteunt.
Slechte eetgewoonten en ongezonde voeding kunnen bijdragen aan
gezondheidsverschillen.
Er zijn in Nederland kinderen die bijvoorbeeld met een lege maag naar
school komen. In 2023 heeft de overheid geld beschikbaar gesteld voor
gratis (gezonde) schoolmaaltijden op scholen met veel kinderen uit
gezinnen met een laag inkomen.
182pBeredeneer dat deze maatregel de sociale ongelijkheid op het gebied van
gezondheid kan verkleinen. Gebruik in je redenering de omschrijving van
het kernconcept sociale ongelijkheid.
opgave 4Opgave 4 Heerlens Heitje
Bij deze opgave horen figuur 1 en tekst 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Nederland is Europees kampioen vrijwilligerswerk. Bijna de helft van de
Nederlanders verricht ten minste één keer per jaar onverplicht en
onbetaald werk voor anderen of de samenleving.
De gemeente Heerlen bungelt echter in vergelijking met 50 andere grote
gemeenten in Nederland onderaan. Ook op andere terreinen is de
maatschappelijke betrokkenheid gering. Zo heeft Heerlen ook het laagste
percentage burgers dat actief is in verenigingen. Hoewel nader onderzoek
naar de oorzaken hiervan nog nodig is, is al wel gevonden dat de
gemeente Heerlen ook behoort tot de gemeenten met het laagste
vertrouwen van burgers in elkaar.
Om de betrokkenheid van burgers te vergroten en vrijwilligerswerk te
stimuleren, is de gemeente Heerlen in 2019 gestart met het Heerlens
Heitje, een eigen digitale munt. Hierover gaat tekst 4.
Gebruik de inleiding van deze opgave.
191pBeredeneer dat de mate waarin mensen vrijwilligerswerk doen een
indicator kan zijn voor de mate van sociale cohesie in Heerlen. Gebruik in
je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept sociale cohesie;
− informatie uit de inleiding die je redenering ondersteunt.
Zie de inleiding en gebruik figuur 1.
Voorafgaand aan de invoering van het Heerlens Heitje heeft het Centraal
Bureau voor de Statistiek (CBS) onderzoek gedaan naar de mate waarin
mensen vrijwilligerswerk doen in Heerlen. In figuur 1 staan uitkomsten van
dit onderzoek.
Bij aanvang van een onderzoek kun je meerdere hypothesen formuleren.
202p− Formuleer een hypothese die bevestigd wordt door de gegevens in
figuur 1.
− Benoem de afhankelijke variabele en de onafhankelijke variabele in de
hypothese.
Gebruik figuur 1.
211pLeg uit dat er in figuur 1 sprake is van een correlatie tussen de variabelen.
Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip correlatie;
− gegevens uit figuur 1.
Gebruik regel 1 tot en met 17 van tekst 4.
222pLeg uit dat er bij het Heerlens Heitje-project sprake is van samenwerking.
Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
− informatie uit regel 1 tot en met 17 van tekst 4 waarin het kernconcept
samenwerking te herkennen is.
Gebruik tekst 4.
Het Heerlens Heitje is ingevoerd om de sociale cohesie onder burgers te
vergroten. Er zijn verschillende factoren die de sociale cohesie kunnen
bevorderen, zoals gedeelde normen en waarden.
232pLeg uit welke andere factor die sociale cohesie kan bevorderen, wordt
ingezet met de invoering van het Heerlens Heitje. Gebruik in je uitleg
informatie uit tekst 4 waarin deze factor te herkennen is.
Gebruik tekst 4.
Met de rationele keuzetheorie kan behalve crimineel gedrag ook ander
gedrag verklaard worden.
Ondanks het feit dat de maatschappelijke betrokkenheid in Heerlen gering
lijkt te zijn, lijkt het Heerlens Heitje aan te slaan onder de bewoners.
242pGeef hiervoor een verklaring met behulp van de rationele keuzetheorie.
Gebruik in je verklaring:
− een omschrijving van de rationele keuzetheorie;
− informatie uit tekst 4 die je verklaring ondersteunt.
Gebruik tekst 4.
Het Heerlens Heitje is door de gemeente en haar partners ingevoerd om
bindingen tussen burgers te bevorderen.
252pLeg uit dat er tussen deelnemers aan het Heerlens Heitje bindingen
kunnen ontstaan. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het hoofdconcept binding;
− informatie uit tekst 4 waaruit binding blijkt.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
