opgave 1Door de tijd heen
De volgende liederen staan in willekeurige volgorde en zijn
gecomponeerd in verschillende tijden:
1 Met het lied Happy days are here again voerde de Amerikaanse
president Roosevelt campagne voor zijn plannen die de gevolgen van
de Beurskrach moesten oplossen.
2 In het lied de Internationale riepen socialisten de fabrieksarbeiders op
zich te verzetten tegen de slechte leef- en werkomstandigheden
tijdens de industriële revolutie.
3 Het Oost-Indischvaarderslied werd gezongen aan boord van de eerste
VOC-schepen die op weg waren naar Azië.
4 Onder het zingen van de Marseillaise trokken de Franse soldaten ten
strijde tegen het Oostenrijkse leger, dat de Franse democratische
revolutie wilde neerslaan.
5 In het lied Russians bekritiseerde de Britse zanger Sting de scheiding
van de wereld door het IJzeren Gordijn.
6 Door het zingen van het Wilhelmus keerden de Nederlandse
opstandelingen zich tegen de Spaanse soldaten van Alva.
12pZet deze zes liederen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
In 1506 tekende Giovanni Contarini een wereldkaart waarop voor het
eerst het continent Amerika was afgebeeld. De kaart werd hierna gedrukt.
22pLeg uit dat de verspreiding van deze kaart bijdroeg aan het veranderende
wereldbeeld van de renaissance.
In 1521 sprak paus Leo X de banvloek uit over Luther, waardoor Luther
uit de rooms-katholieke kerk werd gezet. In datzelfde jaar werd Luther
door Karel V ontboden voor de Rijksdag in Worms.
33pLicht het verband tussen beide gebeurtenissen toe door:
− aan te geven wat de paus Luther verweet en
− uit te leggen welk politiek doel Karel V wilde bereiken met het
ontbieden van Luther voor de Rijksdag.
In 1566 vond de Beeldenstorm plaats. Willem van Oranje was op dat
moment medeverantwoordelijk voor het bestuur in Antwerpen. Hij nam de
volgende maatregelen om de orde te herstellen:
1 Hij liet enkele beeldenstormers ophangen.
2 Hij sprak met calvinisten en lutheranen af dat zij op enkele plaatsen in
de stad hun godsdienst ongehinderd mochten uitoefenen.
44pLicht de maatregelen toe door:
− per maatregel aan te geven waardoor deze bijdroeg aan het herstellen
van de orde en daarna
− uit te leggen welk godsdienstig uitgangspunt Willem van Oranje
nastreefde met deze maatregelen.
Gebruik bron 1.
Het stadsbestuur van Leiden wil met het uitgeven van de noodmunten:
1 een financieel probleem oplossen en
2 een politiek doel bereiken.
54pLeg dit voor beide uit met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 2.
Filips II voerde meerdere oorlogen tegelijkertijd.
Een bewering: het sluiten van de Pacificatie van Gent was hiervan een
onbedoeld gevolg.
63pToon de juistheid van deze bewering aan door:
− uit te leggen dat de beschreven situatie in de bron een gevolg is van
het voeren van meerdere oorlogen tegelijkertijd en
− aan te geven waardoor dit heeft geleid tot het sluiten van de
Pacificatie van Gent.
In 1618-1619 vond een vergadering plaats in Dordrecht om een eind te
maken aan onenigheid binnen de calvinistische kerk in de Republiek. De
vergaderstukken werden bewaard in een speciaal daarvoor gemaakte kist.
De kist had acht sloten: één voor de Staten-Generaal en één voor elk van
de zeven gewesten. Alleen als iedereen een vertegenwoordiger met een
sleutel stuurde, kon de kist worden geopend.
72pLeg uit dat deze bijzondere wijze van bewaren van de vergaderstukken
paste bij de staatsinrichting van de Republiek.
Gebruik bron 3.
Het gedrag van de adel aan het hof zoals dat in de bron wordt
beschreven, wordt door Lodewijk XIV gestimuleerd.
83pLicht dit toe door:
− te noemen welk gedrag van deze adel wordt beschreven en
− uit te leggen welk politiek doel Lodewijk XIV nastreeft door dit gedrag
te stimuleren.
Gebruik bron 3.
In de achttiende eeuw komt het ancien régime in Frankrijk ten val tijdens
de Franse democratische revolutie. De revolutionairen zouden met deze
brief hun kritiek op het ancien régime kunnen ondersteunen.
92pLeg uit welke kritiek op het ancien régime, die voortkomt uit een Verlicht
ideaal, de revolutionairen met deze brief zouden kunnen ondersteunen.
opgave 3Moderne tijd
Een gegeven:
Gotfried van Daalen leidde een militaire campagne in Nederlands-Indië
tijdens de Atjeh-oorlog (1873-1914) om de sultan te onderwerpen aan het
Nederlandse gezag. Tijdens die campagne werden in enkele dorpen alle
inwoners uitgemoord. Een Tweede Kamerlid noemde Van Daalen hierom
'de Alva van Atjeh'.
103pLicht deze uitspraak toe door:
− aan te geven welke mening over Van Daalen het Kamerlid met zijn
uitspraak wilde overbrengen en
− uit te leggen wat het Kamerlid met de vergelijking met Alva wilde
bereiken.
Gebruik bron 4.
Bismarck besteedt in deze uiteenzetting van zijn buitenlandse politiek
speciale aandacht aan Frankrijk.
112pVerklaar deze speciale aandacht met behulp van een historische
gebeurtenis uit de tweede helft van de negentiende eeuw.
De buitenlandse politiek van Bismarck kreeg aan het einde van de
negentiende eeuw steeds meer kritiek in Duitsland.
124pLicht dit toe door:
− te noemen wat de kern van de politiek van Bismarck was en
− te noemen welke kritiek hierop ontstond in Duitsland aan het einde
van de negentiende eeuw en
− die kritiek te verklaren met een kenmerkend aspect uit de negentiende
eeuw.
Gebruik bron 5.
Emmeline Pankhurst legt in deze toespraak een verband tussen
democratisering en vrouwenemancipatie.
132pLeg uit welk verband dit is.
Vanaf 1901 wordt in Oslo jaarlijks de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt.
De volgende winnaars staan in willekeurige volgorde:
1 De West-Duitse regeringsleider Willy Brandt zocht tijdens de Detente
toenadering tot de regering van de DDR.
2 De Amerikaanse vicepresident Charles Dawes ontwierp een plan dat
de Duitse herstelbetalingen aan de Geallieerde landen moest regelen.
3 Michael Gorbatsjov, de president van de Sovjet-Unie, verbeterde de
relatie met het Westen door afspraken te maken over ontwapening.
4 De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken George Marshall
bedacht een hulpprogramma voor het door de oorlog verwoeste
Europa.
5 De Noor Fridtjof Nansen organiseerde hulp voor vluchtelingen en
staatlozen, zoals de slachtoffers van de hongersnood die was
uitgebroken tijdens de communistische revolutie in Rusland.
6 De Duitse journalist Carl von Ossietzky kon de Nobelprijs, die hij kreeg
voor zijn verzet tegen de Duitse herbewapening, niet ophalen omdat
hij opgesloten zat in een concentratiekamp.
142pZet de gebeurtenissen waarvoor deze zes personen de Nobelprijs wonnen
in de juiste volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 6.
In 1912 wil de opperbevelhebber van de Duitse marine, admiraal
Von Tirpitz, de Duitse vloot uitbreiden.
152pLeg met een verwijzing naar de bron uit dat je kunt beweren dat de maker
van de praalwagen de plannen van Von Tirpitz ondersteunt.
Gebruik bron 7.
Uit de bron kun je een oorzaak afleiden van de ondergang van de
Republiek van Weimar.
163pNoem met een verwijzing naar de bron deze oorzaak en geef aan
waardoor deze bijdroeg aan de ondergang van de Republiek van Weimar.
Gebruik bron 8.
Een interpretatie:
David Low twijfelt aan een eerlijk verloop van het proces.
173pOndersteun deze interpretatie door:
− met twee verwijzingen naar de bron aan te tonen waaruit die twijfel
blijkt en
− zonder bron de twijfel van Low te verklaren vanuit de verandering van
de Duitse rechtsstaat na de Rijksdagbrand.
Gebruik bron 9.
Met deze bron kun je een ideologisch motief voor de Duitse strijd tegen de
Sovjet-Unie illustreren.
182pNoem dit motief en toon aan dat Anton Roos dit motief ondersteunt.
Voor onderzoek naar de misdragingen van het Duitse leger in de
Sovjet-Unie worden vaak brieven van Duitse soldaten aan hun
familieleden gebruikt.
192pNoem twee redenen om te twijfelen aan de bruikbaarheid van de
soldatenbrieven als bronnen voor onderzoek naar de misdragingen van
het leger.
Hieronder staan vijf gebeurtenissen (a tot en met e) die oorzaken zijn van
koerswijzigingen in de buitenlandse politiek van de Sovjet-Unie:
a de machtsovername van de nazi's in Duitsland
b de Conferentie van München
c het mislukken van de Blokkade van Berlijn
d de Praagse Lente
e de aankondiging van het SDI-project
Hieronder staan vier koerswijzigingen in de buitenlandse politiek van de
Sovjet-Unie (1 tot en met 4) in willekeurige volgorde:
1 Op het vijfde congres van de Poolse communistische partij verkondigt
Breznjev dat andere socialistische staten de plicht hebben in te grijpen
wanneer een 'broedervolk' lijkt terug te keren naar het kapitalisme.
2 Tot schrik van Groot-Brittannië en Frankrijk sluit de Sovjet-Unie een
niet-aanvalsverdrag met nazi-Duitsland.
3 Nadat de Sovjet-Unie internationaal jarenlang in een isolement heeft
verkeerd, sluit zij verdragen met Frankrijk en Tsjecho-Slowakije,
waarin de landen beloven elkaar te steunen indien zij worden
aangevallen.
4 Gorbatsjov doet tijdens een bijeenkomst in Reykjavik aan de
Amerikaanse president Reagan het voorstel het aantal kernwapens
drastisch te verminderen.
202pGeef per koerswijziging de daarbij passende oorzaak. Noteer alleen de
cijfers en de daarbij passende letters.
Let op: er blijft één gebeurtenis over.
Gebruik bron 10.
Historici zijn het niet eens over de vraag wanneer de Koude Oorlog
begint. Sommige historici zien de conferentie van Potsdam als het begin
van de Koude Oorlog.
214pOndersteun die visie door:
− zonder bron een discussiepunt te noemen waarover de Sovjet-Unie en
de westelijke mogendheden het niet eens worden in Potsdam en
− aan de bron een ander discussiepunt af te leiden en
− voor elk van beide discussiepunten toe te lichten dat deze bijdraagt
aan het begin van de Koude Oorlog.
In Oost-Berlijn werd in 1962 een controlepost geopend bij de
grensovergang op station Friedrichstraße. Alle reizigers naar West-Berlijn
werden hier gecontroleerd op geldige reisdocumenten. DDR-burgers
moesten bij de controlepost afscheid nemen van familieleden uit West-
Berlijn die hen hadden bezocht. De burgers van Berlijn noemden de
controlepost het Tränenpalast (paleis der tranen).
223pGeef een verklaring voor het besluit van de regering van de DDR de grens
met West-Berlijn te sluiten en leg daarna uit waarom de naam
Tränenpalast in de DDR verboden was.
Een bewering:
De Cubacrisis kan worden gezien als een keerpunt in het verloop van de
Koude Oorlog.
232pLeg deze bewering uit.
Gebruik bron 11.
Op basis van deze bron concludeer je dat in 1968:
− er continuïteit is in de opstelling van de Sovjet-Unie ten opzichte van
de landen binnen haar invloedssfeer
− het beleid van Dubček het karakter van het regime in
Tsjecho-Slowakije verandert.
244pOndersteun beide conclusies met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 12.
Opland geeft een verwachting weer over de politieke toekomst van
Oost-Europa.
252pLeg met een verwijzing naar de bron uit welke verwachting dat is.
In 1916 werd door het gemeentebestuur van Amsterdam een badhuis aan
de Zaanstraat geopend, waar mensen voor vijf cent een bad konden
nemen. Drie gegevens over dit badhuis:
1 In de winter van 1944-1945 werd het badhuis wegens gebrek aan
brandstof gesloten.
2 In 1985 werd het badhuis gesloten vanwege sterk teruglopende
bezoekersaantallen.
3 In 1993 werd het gebouw heropend als hammam (een Oosters
badhuis).
Elk gegeven past bij een ander kenmerkend aspect uit de twintigste eeuw.
264pLeg voor twee van de gegevens uit, welk kenmerkend aspect uit de
twintigste eeuw erbij past.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
