opgave 1De Republiek in een tijd van vorsten
In de zestiende eeuw voerden veel Europese vorsten een politiek van
centralisatie. Zij gebruikten daarvoor verschillende middelen.
14pNoem twee van die middelen en geef daarbij telkens aan waardoor dit
middel hielp hun centrale macht te vergroten.
De moedernegotie droeg ertoe bij dat de Republiek in staat was handel te
drijven met Azië.
22pLeg dit met een voorbeeld uit.
Hier volgen zes belangrijke gebeurtenissen uit de sociaaleconomische
geschiedenis van de Nederlanden:
1 De Acte van Navigatie wordt ingevoerd.
2 Alva voert de Tiende Penning in.
3 De bemoeienis van Johan van Oldenbarneveldt leidt tot de oprichting
van de VOC.
4 De Val van Antwerpen.
5 Vlaamse handelssteden drijven veel handel met de Hanze.
6 De WIC wordt direct na afloop van het Twaalfjarig Bestand opgericht.
32pZet deze gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Noteer alleen de nummers.
Gebruik de zes gebeurtenissen hierboven opnieuw.
Elk van deze sociaaleconomische gebeurtenissen was ook belangrijk voor
de politieke geschiedenis van de Nederlanden.
42pToon dit met twee van deze gebeurtenissen aan.
Gebruik bron 1.
In dit brieffragment beschrijft Willem van Oranje een gevolg van de
Bloedbruiloft.
52pLeg uit welk gevolg dat is.
Gebruik bron 2.
Uit deze bron blijkt dat Filips II in 1566:
1 zijn centralisatiepolitiek wil doorvoeren en
2 zijn inkomsten uit de Nederlanden wil vergroten en
3 het vertrouwen van de inwoners van de Nederlanden wil herwinnen.
66pKies bij elk van deze drie punten telkens twee bepalingen uit de Geheime
Instructie die erbij passen en licht je keuze telkens toe.
Let op! Je mag elke bepaling maar één keer gebruiken.
Twee gegevens:
1 In 1586 verbood landvoogd Leicester alle handel van Hollandse en
Zeeuwse schippers met de Spaanse vijand. Een centraal uitvoerend
college zou de naleving van het handelsverbod moeten controleren.
2 Met zijn besluiten ontmoette Leicester tegenstand van Hollandse
regenten.
73pNoem:
− de reden waarom Leicester landvoogd was geworden in de
Noordelijke Nederlanden en
− een militair-strategische reden voor Leicester om dit verbod uit te
vaardigen en
− een politiek bezwaar van de Hollandse regenten tegen deze besluiten
van Leicester.
Een gebeurtenis:
In 1602 maakte Maurits in een zeilwagen een rit over het strand van
Scheveningen naar Petten. Deze zeilwagen was door de beroemde
natuurkundige Simon Stevin ontworpen en haalde een voor die tijd
fantastisch hoge snelheid. In het gezelschap bevonden zich
Maurits' halfbroer Frederik Hendrik, de krijgsgevangen Spaanse generaal
Mendoza, de Franse gezant, de broer van de Deense koning, Duitse
edelen, Franse officieren en de geleerde Hugo de Groot.
Van de tocht werden prenten gedrukt met lofdichten van Hugo de Groot.
84pLeg uit welke boodschap Maurits met deze prenten in het buitenland zou
kunnen uitdragen als het gaat om:
− zijn eigen positie en
− de positie van de Republiek.
Gebruik bron 3.
Stel: je vindt deze prent, maar je weet niet of dit een propagandaprent van
de kant van de Republiek of van de Spaanse kant is.
93pLeg met twee verwijzingen naar de prent uit, voor welke kant de tekenaar
hier propaganda maakt.
Gebruik bron 4.
Na 1648 namen de spanningen op handelsgebied tussen Engeland en de
Republiek toe.
Een historicus concludeert dat deze bron:
1 een politieke verklaring geeft waardoor juist na 1648 deze spanningen
toenemen en
2 een motief bevat voor het aannemen van de Acte van Navigatie.
104pOndersteun beide conclusies met behulp van de bron.
Gebruik bron 5.
Uit deze bron kun je de belangrijkste oorzaak van de oorlogen tussen de
Republiek en Engeland in de zeventiende eeuw afleiden.
112pLeg met de bron uit welke oorzaak dat is.
Gebruik bron 5.
In 1682 kocht de WIC Suriname van de Staten van Zeeland, omdat
Suriname paste in de driehoekshandel van de WIC.
124pLeg uit:
− (zonder bron) wat die driehoekshandel inhield en
− (met bron) waardoor Suriname goed paste in de driehoekshandel.
opgave 2De Verenigde Staten en hun federale overheid, 1865-1965
De afschaffers van de slavernij wilden de zwarte bevolking dezelfde
kansen geven als de witte bevolking. Aan het einde van de negentiende
eeuw bestond vooral in de zuidelijke staten nog grote ongelijkheid.
132pGeef een voorbeeld op politiek gebied en een voorbeeld op economisch
gebied waaruit blijkt dat aan het einde van de negentiende eeuw in de
zuidelijke staten geen sprake was van gelijke kansen voor de zwarte
bevolking.
Gebruik bron 6.
Stel: je onderzoekt de positie van de zwarte bevolking aan het einde van
de negentiende eeuw. Je vindt deze toespraak, maar je twijfelt aan de
bruikbaarheid van deze bron voor je onderzoek.
145pBepaal de bruikbaarheid van deze bron voor je onderzoek door:
− aan te geven welke informatie over je onderzoeksonderwerp je uit de
toespraak kunt halen en
− uit te leggen waardoor je twijfelt aan de bruikbaarheid van deze
informatie vanwege het publiek dat Booker T. Washington toespreekt
en
− uit te leggen waardoor je twijfelt aan de bruikbaarheid van deze
informatie vanwege de achtergrond van Booker T. Washington.
Gebruik bron 7.
Deze foto van Lewis Hine lijkt geschikt voor een campagne van de
Progressive Movement.
153pLicht dit toe door:
− (met een onderdeel van de foto) de politieke boodschap te noemen die
Hine met deze foto kan overbrengen en
− (zonder de foto) aan te geven waarom deze boodschap aansluit bij het
uitgangspunt van de Progressive Movement.
In 1903 besloten de Verenigde Staten het Panamakanaal (dwars door
Midden-Amerika) te voltooien.
162pLeg uit dat door het Panamakanaal het buitenlandse beleid van president
Theodore Roosevelt mogelijk werd.
Gebruik bron 8.
De tekenaar geeft in deze prent een mening weer over het plan van president
Wilson in 1918 voor de oprichting van een Volkenbond.
174pLicht dit toe door:
− aan te geven welk standpunt de tekenaar weergeeft over Wilsons plan en
− welk argument hij voor dit standpunt in de prent geeft en
− met twee verwijzingen naar de prent duidelijk te maken dat dit argument
in de prent naar voren komt.
Vanaf 1920 nam de aanhang van de socialistische partijen in de Verenigde
Staten af.
182pGeef hiervoor een politieke en een economische verklaring.
Gebruik bron 9.
Een bewering:
De houding die uit deze brief naar voren komt, houdt verband met de Eerste
Wereldoorlog.
193pLicht deze bewering toe door:
− aan te geven welke houding uit deze brief naar voren komt en
− uit te leggen wat het verband is tussen deze houding en de Eerste
Wereldoorlog.
Gebruik bron 10.
De bron bevat vijf fragmenten uit toespraken van president F.D. Roosevelt in
de jaren 1933-1945. Hieronder staan de vijf toespraken waaruit de
fragmenten afkomstig zijn:
1 Roosevelt spreekt over de tegenwerking van de New Deal-wetgeving.
2 Roosevelt spreekt over de gebeurtenissen in Pearl Harbor.
3 Roosevelt houdt zijn eerste radiotoespraak als president.
4 Roosevelt spreekt over een besluit van de Conferentie van Jalta.
5 Roosevelt bereidt het Amerikaanse volk voor op de Lend Lease Act.
203pMaak de juiste combinaties van toespraak en tekstfragment door achter het
nummer van elke toespraak de letter te noteren van het tekstfragment dat
hoort bij die toespraak. Noteer alleen nummers en letters.
Doe het zo:
Bij toespraak … (vul nummer in) past tekstfragment … (vul letter in).
Gebruik opnieuw de vijf toespraken uit de vorige vraag.
212pZet de vijf toespraken uit vraag 20 (genummerd van 1 tot en met 5) in de
juiste volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
De oprichting van de NAVO sluit aan bij de containmentpolitiek.
222pLeg dit uit.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Hieronder staan vijf gebeurtenissen uit het leven van de Amerikaanse
zanger Pete Seeger:
1 Juni 1941: Seeger krijgt kritiek van Time Magazine voor zijn nummer
John Doe vanwege de pacifistische toon.
2 December 1941: Seeger en zijn Almanac Singers schrappen enkele
pacifistische liederen van hun repertoire.
3 1942: Seeger zingt een lied over een Amerika, met "betere sociale
voorzieningen en zonder Jim Crow".
4 1955: Seeger wordt veroordeeld wegens 'on-Amerikaanse' activiteiten,
maar door een technische fout al na vier dagen vrijgelaten.
5 1968: Seeger neemt deel aan demonstraties tegen het buitenlands
beleid van president Johnson.
Met deze gebeurtenissen uit het leven van Pete Seeger kun je twee
ontwikkelingen uit de geschiedenis van de Verenigde Staten illustreren:
− de Koude Oorlog en
− de Burgerrechtenbeweging.
234pKies bij elke ontwikkeling één gebeurtenis uit het leven van Pete Seeger
en leg uit waarom deze gebeurtenis die ontwikkeling goed illustreert.
Let op! Je mag elke gebeurtenis maar één keer gebruiken.
Een bewering:
Het beleid van president Johnson was gericht op versterking van de
uitvoerende macht.
242pToon de juistheid van deze bewering aan voor zijn beleid op binnenlands
en op buitenlands gebied.
In de jaren zestig van de twintigste eeuw kwam er een einde aan de
wettelijke ongelijkheid van de zwarte bevolking. Toch braken in de zomer
van 1965 rassenrellen uit in Amerikaanse steden.
254pLeg dit uit door:
− twee voorbeelden te noemen van wetten waarmee de ongelijkheid
werd beëindigd en
− twee verklaringen te geven waarom het verzet van de zwarte
bevolking in deze periode toch toenam.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
