opgave 1Opgave 1 Een nieuwe cao
Uit een krant, januari 2020:
Het gaat economisch goed in Nederland. De overgrote meerderheid van de bedrijven presenteert goede winstcijfers. De landelijke supermarktketens onderhandelen met de vakbonden over een nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst (cao). De vakbonden eisen 3,5% loonsverhoging op het jaarsalaris, met een minimale stijging van € 1.000.
12pLeg uit dat er sprake is van nivelleren, als de looneis van de vakbond
wordt ingewilligd.
Els Middelkoop is medewerker van een supermarkt. Ze leest in de krant
over de looneis van de vakbond. Els verdiende in 2019 een jaarsalaris
van € 24.998,- en is benieuwd naar wat dit in 2020 voor haar zou
betekenen.
Gebruik het krantenbericht en bron 1.
23pBereken de koopkrachtverbetering van Els Middelkoop in 2020, indien de
looneis van de vakbond wordt gerealiseerd. Geef je antwoord op 1
decimaal nauwkeurig.
Barbara Berends is onderhandelaar van de supermarktketens, en Jacco
Jansen is onderhandelaar van de vakbond. Samen bespreken zij de
consequenties van de loonstijging die door de vakbond geëist is. De
onderhandelaar van de werkgever vindt de looneis te hoog.
Barbara Berends: “U moet zich realiseren dat een loonkostenstijging van
3,5% binnen ons bedrijf, waar de loonkosten 40% van de totale kosten
uitmaken, zal leiden tot een productiekostenstijging van 1,4%. De
supermarktketens kunnen deze hoge looneis niet betalen.”
Jacco Jansen reageert met de volgende uitspraken:
1 U spreekt over de nominale productiekostenstijging, maar de reële
productiekostenstijging is lager.
2 Bovendien leidt de gestegen arbeidsproductiviteit tot lagere
productiekosten.
3 En u moet zich realiseren dat de omzet bij supermarkten toch zal
stijgen, aangezien is gebleken dat de vraag naar goederen uit de
supermarkt prijsinelastisch is.
Gebruik uitspraak 1 en bron 1.
32pBereken de reële productiekostenstijging bij een nominale
loonkostenstijging van 3,5% als de loonkosten 40% van de totale kosten
uitmaken.
Gebruik uitspraak 2.
42pLeg uit dat een stijging van de arbeidsproductiviteit leidt tot lagere
productiekosten.
Gebruik uitspraak 3.
52pLeg uit dat de prijsstijging van de goederen uit de supermarkt leidt tot een
stijging van de omzet.
Na intensieve onderhandelingen gaan de supermarktketens akkoord met
de looneis van de vakbond. De nieuwe cao geldt voor alle werknemers.
Gebruik bron 2.
62pLeg uit dat er in toenemende mate sprake is van meeliftgedrag bij de
cao-onderhandelingen.
opgave 2Opgave 2 Speedpedelec
Een speedpedelec is een variant van de elektrische fiets die tot
45 kilometer per uur kan rijden. Bestuurders van speedpedelecs zijn
verplicht om een helm te dragen.
71pIs een helm een substitutiegoed of een complementair goed van de
speedpedelec? Geef een argument voor je keuze.
De drie grootste aanbieders van speedpedelecs hebben gezamenlijk 70%
van de markt van speedpedelecs in handen. Iedere aanbieder heeft
binnen het assortiment keuzemogelijkheden, zoals design, vermogen en
sterkte van de accu.
Sprinter is een van de aanbieders van speedpedelecs. Over type
Sprinter4 zijn de volgende gegevens bekend:
Totale constante kosten (TCK) € 1.000.000
82pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
− De marktvorm van de markt van speedpedelecs wordt …(1)…
genoemd.
− Een speedpedelec is een …(2)… goed.
− Bij type Sprinter4 is sprake van …(3)… variabele kosten.
Kies uit:
bij (1) volkomen concurrentie / monopolistische concurrentie / oligopolie
bij (2) homogeen / heterogeen
bij (3) proportioneel / progressief / degressief
Gebruik bron 1.
92pWelk vlak geeft de totale winst van Sprinter weer, als het bedrijf streeft
naar maximale omzet? Noteer de letters van de hoekpunten van het vlak
en leg je keuze uit.
Sprinter heeft een nieuwe zakelijke klant gevonden. Het Nederlandse
accountantskantoor Snel krijgt van het internationale moederbedrijf een
budget van € 6.000 per medewerker, om voor alle 100 medewerkers
speedpedelecs Sprinter4 aan te schaffen. Het moederbedrijf van Snel
heeft de spelregels bepaald:
− Snel doet een prijsvoorstel aan Sprinter voor levering van 100 stuks
Sprinter4. Dat voorstel kan € 6.000 per speedpedelec zijn, maar het
kan ook een lager bedrag zijn.
− Als Sprinter het voorstel accepteert, dan ontvangt Sprinter de
afgesproken prijs en ontvangt Snel het verschil tussen € 6.000 en de
afgesproken prijs.
− Als Sprinter het voorstel weigert, dan ontvangen beide bedrijven niets.
Sprinter wil minimaal € 3.500 ontvangen voor type Sprinter4.
Gebruik bron 1.
102pLeg uit dat Sprinter minimaal € 3.500 wil ontvangen voor type Sprinter4.
De hiervoor vermelde spelregels voldoen aan de kenmerken van een
ultimatumspel.
112pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst over de
kenmerken van het ultimatumspel.
− Het ultimatumspel is een …(1)… spel.
− Het spel kent …(2)… spelers.
− De …(3)… doet een voorstel om een geldbedrag te verdelen.
− De …(4)… kiest vervolgens tussen het voorstel accepteren of
weigeren.
− Als de tweede speler …(5)… dan ontvangen beide het
overeengekomen deel.
Kies uit:
bij (1) sequentieel / simultaan
bij (2) twee / drie
bij (3) aanbieder / respondent
bij (4) aanbieder / respondent
bij (5) accepteert / weigert
In bron 2 staan drie keuzeopties van het spel beschreven in een
beslisboom. De uitkomsten geven de verdeling van het restbedrag na
aftrek van de variabele productiekosten.
Gebruik bron 2.
122pWelke bedragen moeten op plaats (1) en (2) in de beslisboom staan? Leg
je keuze uit.
Gebruik bron 2.
132pLeg uit welke van de drie verdelingen uit bron 2 tot stand zal komen, als
Sprinter en Snel streven naar een zo hoog mogelijke eigen opbrengst in
euro’s.
De directie van Snel wil Sprinter een prijsvoorstel doen van € 3.700 per
speedpedelec. Een deskundige op het gebied van ultimatumspellen
waarschuwt: “Snel kan beter een hoger bod doen aan Sprinter, want de
praktijk leert dat zo’n laag bod toch vaak geweigerd wordt, ondanks dat
beide bedrijven dan niets ontvangen.”
Gebruik de uitspraak van de deskundige.
141pGeef een reden waarom Sprinter het prijsvoorstel zou willen weigeren.
opgave 3Opgave 3 Een valse start
Uit een krant:
De huizenprijzen zijn in 2021 op een hoogtepunt na een lange periode
van sterke prijsstijgingen. Nieuwkomers op de woningmarkt, ook wel
starters genoemd, hebben nog geen vermogen opgebouwd en moeten de
aankoop van een woning volledig financieren met een lening.
Starters met een modaal inkomen kiezen er vaak voor om eerst een
woning in de vrije sector te huren, voordat ze besluiten om een woning te
kopen. In de vrije sector van de huurwoningenmarkt geldt geen maximale
huurprijs. De woonlasten van deze huurders zijn doorgaans hoger dan de
woonlasten van kopers van een vergelijkbare woning. Daarnaast groeit
het vermogen van huurders niet mee met de stijging van de huizenprijzen.
Hierdoor ontstaat een groeiende vermogensongelijkheid tussen kopers en
huurders. Dat zorgt ervoor dat een toekomstige stap van huur naar koop
alleen maar lastiger wordt.
152pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
− Op de woningmarkt zijn veel individuele vragers en aanbieders actief.
De aangeboden woningen zijn …(1)… goederen. De woningmarkt kan
daarom het best worden omschreven als …(2)….
− De inkomenselasticiteit van de vraag naar huurwoningen in de vrije
sector is voor starters op de Nederlandse woningmarkt gelijk aan -0,5.
Dit betekent dat starters een huurwoning als een …(3)… goed
beschouwen.
Kies uit:
bij (1) heterogene / homogene
bij (2) monopolistische concurrentie / oligopolie / volkomen concurrentie
bij (3) inferieur / luxe / primair
162pLeg uit dat starters in een laagconjunctuur een voorkeur hebben voor
huren boven kopen en lenen.
Woningbezitters mogen de betaalde hypotheekrente aftrekken van de
inkomstenbelasting. Dit belastingvoordeel bevordert eigenwoningbezit, en
belemmert een goed functionerende verhuurmarkt. De overheid wil een
evenwichtige woningmarkt bevorderen, en past daarom de tarieven van
de hypotheekrenteaftrek aan. Zo wordt het marginale belastingtarief
waartegen de hypotheekrente maximaal kan worden afgetrokken
geleidelijk afgebouwd van 49,50% naar 37,05%.
Een econoom doet naar aanleiding van de tariefaanpassing twee
uitspraken:
Uitspraak 1: “Door de tariefaanpassing wordt de secundaire
inkomensverdeling gelijker.”
Uitspraak 2: “Op de lange termijn kan de tariefaanpassing bijdragen aan
de betaalbaarheid van koopwoningen.”
Gebruik bovenstaande tekst en uitspraak 1 van de econoom.
172pLeg uit dat de tariefaanpassing leidt tot een gelijkere secundaire
inkomensverdeling binnen de groep van woningbezitters.
Gebruik uitspraak 2 van de econoom.
182pLeg uit dat de tariefaanpassing via de vraagzijde van de woningmarkt kan
leiden tot een daling van de verkoopprijs van koopwoningen.
opgave 4Opgave 4 Pensioenuitkeringen
Uit een krant:
Het pensioenfonds ABP behaalde in augustus een beleggingswinst van
€ 5 miljard uit onder meer aandelen, vastgoed en obligaties. Daardoor
had het fonds eind augustus € 456 miljard in de pensioenkas. De huidige
waarde van de toekomstige verplichtingen van het ABP groeide echter
veel harder.
Bij het ABP daalde de dekkingsgraad1) in augustus van 94 naar 89
procent. Dat betekent dat het ABP te weinig vermogen heeft om de
toekomstige uitkeringen te kunnen uitbetalen. De Nederlandsche Bank
(DNB) is de toezichthouder op de pensioenfondsen en berekent de
huidige waarde van de toekomstige verplichtingen op basis van de
rentestand.
huidige vermogen pensioenfonds
1)
dekkingsgraad =
huidige waarde toekomstige verplichtingen pensioenfonds
Gebruik het krantenbericht.
192pBereken het bedrag in euro’s dat het ABP eind augustus tekort komt om
de toekomstige uitkeringen te kunnen betalen.
Gebruik het krantenbericht.
202pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
Het pensioenfonds ABP financiert de pensioenen volgens het …(1)….
Doordat de rente is …(2)…, groeide de huidige waarde van de
toekomstige verplichtingen en daalde de dekkingsgraad. Om de
dekkingsgraad te verhogen, kunnen pensioenpremies worden …(3)….
Kies uit:
bij (1) omslagstelsel / kapitaaldekkingsstelsel
bij (2) gestegen / gedaald
bij (3) verhoogd / verlaagd
Als gevolg van de lage dekkingsgraad is de kans groot dat de huidige en
toekomstige pensioenuitkeringen moeten worden verlaagd.
211pGeef een verklaring dat verlaging van de pensioenuitkeringen de
bestedingen van ouderen kan verlagen.
222pLeg uit dat verlaging van de pensioenuitkeringen kan leiden tot afname
van de huidige bestedingen van de werkzame beroepsbevolking.
232pLeg uit dat uitstel van verlaging van pensioenuitkeringen kan leiden tot
afname van de huidige bestedingen.
242pLeg uit dat uitstel van de verlaging van pensioenuitkeringen dwingt tot
solidariteit tussen generaties.
Het huidige pensioenstelsel bestaat uit bedrijfspensioenen, die via het
kapitaaldekkingsstelsel gefinancierd worden, en uit AOW-uitkeringen, die
via het omslagstelsel gefinancierd worden. In periodes van lage rente
verslechtert de betaalbaarheid van het kapitaaldekkingsstelsel.
252pLeg uit dat een lage rente de betaalbaarheid van het
kapitaaldekkingsstelsel onder druk zet.
opgave 5Opgave 5 Toerisme
De wereldbevolking blijft groeien. Bovendien zijn er, mede door lagere
prijzen, steeds meer mensen in staat om vaker en langer te reizen. De
bestedingen in de sector toerisme nemen daardoor wereldwijd toe. Ook in
Nederland leveren hogere bestedingen in deze sector in toenemende
mate een bijdrage aan het bruto binnenlands product (bbp) en de
werkgelegenheid. Driekwart van de bestedingen in de sector toerisme is
te danken aan de bestedingen van buitenlandse toeristen in Nederland.
262pZijn de bestedingen van buitenlandse toeristen voor de Nederlandse
economie in Nederland een vorm van import, van export of geen van
beide? Leg je keuze uit.
272pMaak onderstaande redenering economisch juist:
De bruto toegevoegde waarde van de Nederlandse bedrijven in de
toeristische sector kan worden berekend door te kijken naar het verschil
tussen de omzet en de waarde van de …(1)….
Het bbp van een land bestaat uit de toegevoegde waarde van de
bedrijven en de toegevoegde waarde van …(2)…. De laatste is gelijk aan
…(3)….
Kies uit:
bij (1) ingekochte hulp- en grondstoffen / investeringen / primaire
inkomens
bij (2) het buitenland / de overheid
bij (3) de ambtenarensalarissen / het saldo van de primaire inkomens uit
het buitenland
Bron 1 laat de werkgelegenheid in de sector toerisme zien, zowel in
aantal personen als in arbeidsjaren. Beide indicatoren zijn toegenomen
als gevolg van de toegenomen bestedingen in de sector. Ook wordt er
minder in deeltijd gewerkt.
Gebruik bron 1.
282pToon met een berekening aan dat werknemers in de sector toerisme
tussen 2014 en 2017 gemiddeld minder in deeltijd zijn gaan werken.
Op plekken in Nederland waar het toerisme zich vooral concentreert,
treden negatieve externe effecten op.
292pLeg uit dat een concentratie van toerisme op bepaalde plekken in
Nederland kan leiden tot negatieve externe effecten.
Adviesbureau De Toerist heeft onderzocht hoe het toerisme beter kan
worden gespreid over het hele land. Het blijkt dat buitenlandse toeristen in
Nederland relatief weinig met het openbaar vervoer reizen. Het
adviesbureau pleit ervoor om buitenlandse toeristen via prijsdiscriminatie
aan te zetten tot meer gebruik van het openbaar vervoer.
302pLeg uit dat het toepassen van prijsdiscriminatie in het openbaar vervoer
ertoe kan leiden dat het groen bbp stijgt.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
