bronnen

Eindexamen aardrijkskunde havo 2013, tijdvak 1

bij dit examen

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 53e druk
gebruiken.

opgave 1Opgave 1 − Globalisering en Turkije

Wereld
Opgave 1 − Globalisering en Turkije
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Overleg tussen het hoofdkantoor van Agis in Nederland en het ‘callcenter’
in Turkije is makkelijker geworden omdat de vliegtijd tussen Istanbul en
Amsterdam is afgenomen tot ongeveer drie uur.
11p
Met welk begrip wordt de afname van de relatieve afstand tussen plaatsen
in de loop van de tijd aangeduid?
Gebruik bron 1.
Westerse bedrijven vestigen hun ‘callcenters’ steeds vaker in andere
landen. Naast de lage arbeidslonen spelen hierbij ook andere factoren
een rol.
22p
Maak duidelijk waarom Engelse en Amerikaanse bedrijven hun
‘callcenters’ vaak vestigen in India en waarom Nederlandse bedrijven hun
‘callcenters’ juist vaak in Turkije vestigen.
Sinds ongeveer 1990 verschuift Turkije in het wereldsysteem van periferie
richting centrum.
33p
Geef aan hoe deze verschuiving blijkt uit de volgende kenmerken van
Turkije:
− de verdeling van de beroepsbevolking (over de sectoren van de
economie);
− het analfabetisme;
− de natuurlijke bevolkingsgroei.
Gebruik de atlas.
Op kaartblad 123 staan negen thematische kaarten van Turkije.
Een aantal van deze kaarten laat zien dat er binnen Turkije een
centrum-periferie tegenstelling bestaat.
44p
Welk deel van Turkije kun je tot de periferie rekenen?
Noteer drie kaarten van kaartblad 123 waaruit blijkt dat dit deel van
Turkije tot de periferie behoort.
Licht per kaart toe waarom dit deel van Turkije tot de periferie gerekend
moet worden.

opgave 2Opgave 2 − Globalisering: Lee Cooper jeans

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik bron 1.
De in de bron weergegeven financiële hoofdsteden zijn gelegen in
verschillende delen van de wereld.
51p
Hoe worden deze drie gebieden en hun onderlinge relaties samen
genoemd?
Gebruik bron 1.
61p
Zijn beurshandelaren die ’s ochtends in Londen met hun werk beginnen
het meest geïnteresseerd in de slotkoers van de beurs van New York of
die van Tokyo?
Licht je keuze toe.
Gebruik bron 2a en 2b.
In Tunesië is een jeansfabriek gevestigd.
71p
Geef de reden waarom de jeansfabriek in Tunesië en niet in de Verenigde
Staten is gevestigd.
Gebruik de bronnen 2a en 2b.
“Australië heeft een andere rol in de productieketen van Lee Cooper jeans
dan je gezien de positie van dat land in het wereldsysteem zou
verwachten.”
81p
Licht deze uitspraak toe.
Gebruik de bronnen 2a en 2b.
92p
Geef aan
− hoe uit het voorbeeld van Lee Cooper jeans blijkt dat er sprake is van
vergaande globalisering;
− hoe uit het voorbeeld van Lee Cooper jeans blijkt dat er sprake is van
homogenisering (het gelijkvormig of eenvormig worden) van de
internationale consumentenmarkt.
Lee Cooper jeans heeft ook een internetwinkel (online-shop).
102p
Beredeneer hoe deze internetwinkel van invloed is op het
verzorgingsgebied van Lee Cooper jeans.

opgave 3Opgave 3 − Vesuvius

Aarde
Opgave 3 − Vesuvius
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Het explosieve karakter van de Vesuvius heeft veel te maken met de taaie
lava die deze vulkaan produceert.
112p
Leg uit hoe de taaie lava een explosieve uitbarsting veroorzaakt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Er zijn veel vulkanen die explosievere erupties hebben dan de Vesuvius.
Toch wordt de Vesuvius tot een van de gevaarlijkste vulkanen van de
wereld gerekend.
121p
Waarom leveren erupties van de Vesuvius zo veel gevaar op?
Gebruik atlaskaart 126A.
133p
Geef van de vulkaan Vesuvius aan
− welke platen betrokken zijn bij het ontstaan van deze vulkaan;
− welk type plaatbeweging daarbij voorkomt;
− om welke vulkaanvorm het gaat.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
142p
Beschrijf hoe de Vesuvius is ontstaan uit de Monte Somma.
De Vesuvius is in de negentiende en twintigste eeuw regelmatig actief
geweest, voor het laatst in 1944. De erupties werden afgewisseld door
rustige periodes.
152p
Leg uit waarom vulkanische erupties van de Vesuvius vrijwel altijd
gevolgd worden door rustige periodes.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.

opgave 4Opgave 4 − Landschappen

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik de bronnen 1 en bron 2 en atlaskaart 198.
De foto’s van bron 2 zijn genomen op vier van de zes plaatsen die zijn
afgebeeld in bron 1.
163p
Schrijf de letters a tot en met d uit bron 2 op je antwoordblad en zet achter
elke letter waar de betreffende foto is genomen.
Kies uit de cijfers 1 tot en met 6.
Gebruik bron 2.
171p
Welk kenmerk van het klimaat bepaalt het verschil tussen het landschap
van foto a en het landschap van foto d?
Gebruik bron 2.
182p
Leg met behulp van een kenmerk van het klimaat uit hoe het verschil
tussen het landschap van foto b en het landschap van foto c ontstaat.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolg relatie bevatten.
Gebruik de atlas.
In Siberië, tussen Jekaterinburg en de Noordelijke IJszee, bevinden zich
de taiga en de toendra.
192p
Beredeneer in welke richting de taiga zal verschuiven als gevolg van de
verwachte klimaatverandering zoals gegeven op atlaskaart 217B?

opgave 5Opgave 5 − Neerslagverdeling op Sulawesi

Ontwikkelingsland − Indonesië
Opgave 5 − Neerslagverdeling op Sulawesi
Op Sulawesi valt veel neerslag.
202p
Geef twee oorzaken voor de overvloedige neerslag op Sulawesi.
Gebruik atlaskaart 150A.
In de periode mei tot en met september overheerst in het zuiden van
Sulawesi een andere windrichting dan in het noorden.
213p
Beschrijf hoe dit verschil in windrichting in die periode ontstaat.
Gebruik atlaskaart 150A en kaartblad 146-147.
In de plaats Makassar, in het zuiden van Sulawesi, valt in januari veel
neerslag.
222p
Welke combinatie van twee factoren zorgt in januari voor veel neerslag in
Makassar?

opgave 6Opgave 6 − De beroepsbevolking van Indonesië

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1.
231p
Neem de letters A, B en C over op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van de juiste beroepssector.
Gebruik bron 1.
241p
Kun je op basis van bron 1 concluderen dat het aantal werkenden in
sector C is afgenomen?
Onderbouw je antwoord.
Gebruik de kaartbladen 148 tot en met 151.
253p
Op welk van de vijf grote Indonesische eilanden is het aandeel werkenden
in de informele sector het grootst?
Geef met behulp van de kaartbladen 148 tot en met 151 twee argumenten
voor je keuze.
De informele sector in Indonesië is relatief groot. Het is nog niet duidelijk
of het percentage van de Indonesische bevolking dat werkt in de
informele sector de komende jaren zal groeien of juist zal krimpen.
262p
Schrijf op je antwoordblad ‘groeien’ of ‘krimpen’.
Zet daarachter een passende redenering waarom de informele sector de
komende jaren zal groeien of krimpen.
272p
Schrijf de namen “Bali” en “Irian Jaya / Papua” onder elkaar op je
antwoordblad.
Geef voor elk van deze eilanden aan wat het belangrijkste verschil is in de
verdeling van de beroepsbevolking in economische sectoren ten opzichte
van het gemiddelde van heel Indonesië.
Geef bij elk eiland aan hoe het verschil ontstaat.

opgave 7Opgave 7 − Waterbeleid Hondsbroeksche Pleij

Leefomgeving
Opgave 7 − Waterbeleid Hondsbroeksche Pleij
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Hondsbroeksche Pleij ligt ten zuidoosten van Arnhem op de plek waar het
Pannerdensch Kanaal zich splitst in de Neder-Rijn en de IJssel.
Nederland werkt samen met de andere Rijnoeverstaten om in de toekomst
hogere piekafvoeren in de rivier goed te kunnen verwerken.
282p
Beredeneer dat deze samenwerking voor Nederland van groot belang is.
Gebruik bron 1.
291p
Door welke maatregel wordt in de nieuwe situatie de afvoercapaciteit van
de IJssel bij Hondsbroeksche Pleij vergroot?
Gebruik bron 1.
Er is vastgesteld dat 2/3 van het water van het Pannerdensch Kanaal naar
de Neder-Rijn moet stromen en 1/3 naar de IJssel. De stuw bij Driel in de
Neder-Rijn speelt al een belangrijke rol bij het verdelen van het water over
de Neder-Rijn en de IJssel.
302p
Beredeneer waarom er voor een situatie met hoogwater, naast de stuw bij
Driel, ook nog een regelwerk bij Hondsbroeksche Pleij nodig is om de
waterverdeling tussen Neder-Rijn en IJssel te regelen.
Gebruik de atlas.
311p
Welke andere plek aan de Rijn in Oost-Nederland is nog meer geschikt
voor het bouwen van een regelwerk zoals bij Hondsbroeksche Pleij?
Het creëren van meer ruimte voor de rivier kan goed gecombineerd
worden met andere functies van het (rivieren-)landschap.
322p
Geef twee van deze functies.

opgave 8Opgave 8 − ‘Brainport’ Eindhoven

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
332p
Geef twee manieren waarop de aanwezigheid van de ‘brainport’ een
impuls geeft aan de regionale economie van Zuidoost-Brabant.
Het management van Philips besloot in 1997 om het hoofdkantoor naar
Amsterdam te verplaatsen.
342p
Geef twee redenen waarom Amsterdam een aantrekkelijkere locatie is
voor het hoofdkantoor van Philips dan Eindhoven.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
De onderzoeks- en ontwikkelafdeling van Philips bleef wel in ‘brainport’
Eindhoven.
352p
Geef, afgezien van bereikbaarheid, twee redenen waarom de onderzoeks-
en ontwikkelafdeling van Philips wel in ‘brainport’ Eindhoven gevestigd
bleef.
In de toekomst zou de onderzoeks- en ontwikkelafdeling van Philips wel
eens niet meer in Nederland kunnen zitten maar in India.
362p
Geef twee redenen waarom India steeds interessanter wordt als
vestigingsland voor onderzoeks- en ontwikkelafdelingen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.