bij dit examen
LET OP: Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 51e druk van de atlas.
Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of de 51e.
Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.
De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de
51e druk van de atlas.
opgave 1Natuur en milieu (opgave 1)
Opgave 1 bron 1 Landen met de grootste CO 2 -uitstoot (in miljoen ton) in 1997 1 VS 2 Rusland 1456 3 Japan 1173 4 Duitsland 884 5 Verenigd Koninkrijk 555 6 Canada 477 7 Italië 424 8 Oekraïne 376 9 Frankrijk 363 10 Polen 350 13 Nederland 184 bron: de Volkskrant, 11-11-2000 bron 2 Procentuele toe- of afname van de uitstoot van CO 2 in de periode 1990-1997 afname 1 Canada 2 Nederland 3 VS 4 Japan 5 Frankrijk 6 Verenigd Koninkrijk 10 7/8 Italië Duitsland Polen Rusland -36,9 -40 -29,2 -30 -20 -12,6 -10 0 6,2 10 bron: de Volkskrant, 11-11-2000 Er is een duidelijk verschil tussen de CO 2 -uitstoot van de Verenigde Staten van Amerika en Duitsland. Geen wonder, want volgens de basisstatistiek is de consumptie van gebruiksgoederen in de Verenigde Staten enorm.
opgave 4bron 3 Opvolger van Amundsen
Louwrens Hacquebord, fysisch geograaf en
archeoloog, is Nederlands pooldeskundige
bij uitstek. De boekenkasten op zijn
werkkamer van de Universiteit van
Groningen puilen uit van de dagboeken van
beroemde poolreizigers zoals Nansen en
Amundsen.
De poolhoogleraar kreeg bekendheid met de
opgraving, eind jaren zeventig, van de
resten van een zeventiende-eeuwse
nederzetting van Nederlandse
walvisvaarders, Smeerenburg, op het
uiterste noordwestelijke puntje van
Spitsbergen. Het in eerste instantie
archeologisch getinte onderzoek kreeg
geleidelijk aan een milieucomponent en dat
typeert inmiddels het onderzoek van het
Arctisch Centrum.
“Menselijk handelen heeft een grote invloed
op de ecologie, zelfs eeuwen geleden”, zegt
Hacquebord. Op grond van archeologische
opgravingen en schriftelijke overleveringen
vrij naar: Scholtens, Broer, de Volkskrant, 15-9-2001
Op kaart 199A (51e druk: 176A) wijkt de Barentszzee af van de overige zeeën die dezelfde
breedteligging hebben.
61p→ In welk opzicht wijkt de Barentszzee af?
72p→ Geef daarvoor de verklaring met behulp van een andere atlaskaart.
82p→ Op welke kaart heb je deze verklaring gebaseerd?
Volgens bron 3 is er in de afgelopen tijd op Spitsbergen vergrassing opgetreden. De
oorzaak ligt in het verleden.
In 1850 was bijvoorbeeld de Groenlandwalvis geheel weggevist.
In een schema kan worden weergegeven wat er tussen het verdwijnen van de
Groenlandwalvis en de vergrassing plaatsvond. De pijlen in het schema geven oorzaak-
gevolgrelaties aan.
94p→ Neem schema 1 over op je antwoordblad. Vul in de rechthoeken de ontbrekende
gevolgen/oorzaken in.
schema 1 Groenlandwalvis weggevist
sterke groei vogelpopulatie
vergrassing
Volgens bron 3 dient het onderzoek van het Arctisch Centrum een relatie te hebben met
Nederland.
102p→ Leg uit waarom het onderzoek van de ijskap van Groenland van betekenis is voor
Nederland.
De Kerfbron: Bezoekerscentrum Het Zandspoor
De Kerf: een dynamisch nieuw natuurgebiedOoit drong de zee op deze plek twee keer eerder de duinen binnen. Maar toen was dat
absoluut niet de bedoeling. Nu komt het zoute water elk jaar wel een paar keer achter de
eerste duinenrij en is dat juist goed voor de natuur… Het is duidelijk: de inzichten in
kustbeheer zijn de laatste jaren drastisch veranderd en De Kerf is daar een interessant
voorbeeld van. In 1997 is hier, halverwege Bergen en Schoorl aan Zee, een inkeping (een
kerf) in de duinen gemaakt, zodat bij storm en springvloed zeewater de vallei kan instromen.
Als dat gebeurt, blijft er zout in de bodem achter, (...). Zo was het honderden jaren geleden
en zo mag het ook nu weer zijn.
bron: Bezoekerscentrum Het Zandspoor
Bij het beheer van de zeereep had men lange tijd uitsluitend oog voor de kustverdediging.
Noem twee maatregelen die genomen zijn om de afbraak van de zeereep tegen te gaan.
Lang niet alle duingebieden van ons land zijn geschikt voor een experiment zoals
beschreven in bron 7.
Geef met behulp van de atlas de verklaring waarom juist in het duingebied bij Schoorl zo’n
kerf kon worden aangelegd.
Door de aanleg van zo’n kerf zal de biodiversiteit (soortenrijkdom) in het duinlandschap
toenemen.
Geef daarvoor twee argumenten.
opgave 3Natuur en milieu (opgave 3)
bron 4 Hoge Veluwe laat de boel weer waaien Eeuwenlang vormde het stuifzand op de Hoge Veluwe een plaag voor de plaatselijke keuterboertjes. Honderd jaar nadat het unieke landschap grotendeels werd bedwongen, laat het Nationale Park een deel terugkeren. zullen groeien. Misschien kan de natuurliefhebber het hart van de Hoge Veluwe de komende maanden maar beter mijden. Daar grommen dan de houtversnipperaars en maken kettingzagen korte metten met een vliegdenbos dat er de afgelopen tachtig jaar spontaan is ontstaan. De houtkap moet er voor zorgen dat de heersende zuidwestelijke wind vrij spel krijgt. En ook daar richten bulldozers en vrachtauto’s straks een ravage aan. Ze schrapen grond en de schaarse vegetatie af, om de onderliggende zandlaag naar boven te krijgen. Die moet weer gaan bewegen: een nieuw ‘levend’ stuifzand worden, zo luidt het plan. (…) Aan het begin van de vorige eeuw bestond meer dan de helft van het huidige, 5200 hectare omvattende Nationale Park uit stuifzanden. Het Otterlose Zand, het Deelense Zand, het Oud Reemster Zand en andere gebiedsnamen verwijzen daar nog naar. (…) Op levend stuifzand groeit en bloeit bijna niets. Maar als het tot stilstand is gebracht, vrij naar: Koper, A., in: de Volkskrant, 22-9-2001
→ Welk ecologisch proces wordt bedoeld? In bron 4 wordt een procentuele verdeling gegeven van het bodemgebruik op de Hoge Veluwe in de achttiende eeuw. Het huidige bodemgebruik op de Hoge Veluwe wijkt sterk af van het bodemgebruik in de achttiende eeuw. Dit is onder andere te zien bij de omvang van het bosoppervlak.
opgave 4Natuur en milieu (opgave 4)
De Kerf bron: Bezoekerscentrum Het Zandspoor
De Kerf: een dynamisch nieuw natuurgebied Ooit drong de zee op deze plek twee keer eerder de duinen binnen. Maar toen was dat
absoluut niet de bedoeling. Nu komt het zoute water elk jaar wel een paar keer achter de
eerste duinenrij en is dat juist goed voor de natuur… Het is duidelijk: de inzichten in
kustbeheer zijn de laatste jaren drastisch veranderd en De Kerf is daar een interessant
voorbeeld van. In 1997 is hier, halverwege Bergen en Schoorl aan Zee, een inkeping (een
kerf) in de duinen gemaakt, zodat bij storm en springvloed zeewater de vallei kan instromen.
Als dat gebeurt, blijft er zout in de bodem achter, (...). Zo was het honderden jaren geleden
en zo mag het ook nu weer zijn.
bron: Bezoekerscentrum Het Zandspoor
Bij het beheer van de zeereep had men lange tijd uitsluitend oog voor de kustverdediging.
172p Noem twee maatregelen die genomen zijn om de afbraak van de zeereep tegen te gaan.
Lang niet alle duingebieden van ons land zijn geschikt voor een experiment zoals
beschreven in bron 7.
182p Geef met behulp van de atlas de verklaring waarom juist in het duingebied bij Schoorl zo’n
kerf kon worden aangelegd.
Door de aanleg van zo’n kerf zal de biodiversiteit (soortenrijkdom) in het duinlandschap
toenemen.
192p Geef daarvoor twee argumenten.
opgave 5Natuur en milieu (opgave 5)
industrieenmijnbouw,perregioofperland(1991).
vrij naar: De Grote Bosatlas, 51e druk
Tussen de kaartbeelden van bron 8 en van kaart 84B (51e druk: 74B) bestaat mogelijk een
samenhang.
202p
Formuleer een hypothese over de mogelijke samenhang tussen beide kaartbeelden.
Om de hypothese te kunnen toetsen moeten eerst enkele deelvragen worden beantwoord.
212p
Formuleer een deelvraag die nodig is om de samenhang te kunnen aantonen die in de
hypothese wordt verondersteld.
Toenemend gebruik van kernenergie in landen als Polen, Tsjechië en Slowakije zal de
zwavelconcentratie in Midden-Europa verminderen.
222p
Geef daarvoor de verklaring.
opgave 6Politiek en ruimte (opgave 6)
Jaarlijkse verandering in het bruto nationaal product van tien kandidaat-EU-landen,1990-2000 in procenten
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Bulgarije - 9,1 -11,7 -7,3 -1,5 1,8 2,9 -10,1 -7,0 3,5 2,4 * Estland - 8,1 -13,6 -14,2 -8,5 -2,0 4,3 3,9 10,6 4,7 -1,1 6,4 Hongarije -3,5 -11,9 -3,1 -0,6 2,9 1,5 1,3 4,6 4,9 4,5 5,3 Letland -3,5 -10,4 -34,9 -14,9 0,8 -1,0 3,3 8,6 3,9 0,1 * Litouwen -6,9 -5,7 -21,3 -16,2 -9,8 3,3 4,7 7,3 5,1 -4,2 2,9 Polen -11,6 -7,0 2,6 3,8 5,1 7,0 6,0 6,8 4,8 4,1 4,1 Roemenië -5,6 -12,9 -8,8 1,5 3,9 7,1 3,9 -6,9 -5,4 -3,2 1,6 Slovenië -4,7 -8,9 -5,5 2,8 5,3 4,1 3,5 4,6 3,8 4,9 4,7 Slowakije -2,5 -14,6 -6,5 -3,7 4,9 6,7 6,2 6,2 4,4 1,9 2,2 Tsjechië -1,2 -11,5 -3,3 0,1 2,2 5,9 4,8 -1,0 -2,2 -0,2 3,1
*cijfers nog niet beschikbaar
bron: Website van Business Central Europe (http://www.bcemag.com), in: Europa
Periodiek, juni 2001
De daling van het BNP is bij de drie Baltische staten Estland, Letland en Litouwen in 1992
en 1993 veel groter dan bij de overige zeven kandidaat-lidstaten.
232p
Geef hiervoor, met behulp van de kaarten 69A (51e druk: 61A) en 123A (51e druk: 111A),
de politiek-geografische verklaring.
De Baltische staten zijn er de laatste jaren in geslaagd flink wat buitenlands kapitaal aan te
trekken. Vooral ondernemers uit Scandinavië bleken bereid om in deze landen te investeren.
Met name de arbeidsmarktsituatie speelde hierbij een belangrijke rol.
241p
Welk argument met betrekking tot de arbeidsmarkt zouden ondernemers uit Scandinavië
kunnen gebruiken om te investeren in de Baltische staten?
251p
Welke geografische factor zal vermoedelijk ook een belangrijke rol gespeeld hebben bij de
beslissing van Scandinavische ondernemers om in de Baltische staten te gaan investeren?
Van deze Scandinavische investeerders blijken de Finnen het meest geïnteresseerd te zijn in
Estland. Geen wonder, want Finnen en Esten zijn cultureel gezien nauw aan elkaar verwant.
262p
Met welke twee atlaskaarten uit de serie 'Europa' kun je die
culturele verwantschap het
beste aantonen?
opgave 7Politiek en ruimte (opgave 7)
In de periode
2000-2006 zal de Europese Unie financiële steun voor sociaal-economische
ontwikkeling toekennen aan twee soorten regio’s: de regio’s met een
ontwikkelingsachterstand (Doelstelling 1) en de regio’s die in een omschakelingsproces
verkeren (Doelstelling 2).
Doelstelling 1: Regio’s met een ontwikkelingsachterstand
Bij de eerste doelstelling gaat het om het inlopen van de ontwikkelingsachterstand in de
regio’s met een BBP (Bruto Binnenlands Product) per inwoner dat lager is dan 75% van het
EU-gemiddelde. In deze regio’s zijn de problemen op het gebied van economisch potentieel,
inkomen, werkgelegenheid, infrastructuur en opleidingsniveau van de beroepsbevolking het
grootst.
Doelstelling 2: Regio’s met een economische en sociale omschakeling
Bij de tweede doelstelling gaat het om steunverlening voor de economische en sociale
omschakeling van gebieden die in structurele moeilijkheden verkeren, ook in welvarende
lidstaten. Een dergelijke omschakelingsbehoefte, die verband houdt met een ontoereikende
variatie in de economische structuur, komt voor in diverse gebieden van de Unie, waaronder
industriële, plattelands- en stedelijke gebieden en gebieden die afhankelijk zijn van visserij.
bron: brochure: De regionale steun van de Europese Unie aan Nederland, 2000
Enkele economische indicatoren van Nederlandse landsdelen en provincies
Regio Economie Arbeidsmarkt BBP per 15 hoofd, EU-landen=100 sector 1999 Werkgelegenheid (% van per totaal), Werkloosheidspercentage 8891 8991 w uobdna l e i r/t s udn i ne t s ne i d 9891 , l aa t o T 9991 , l aa t o T e ll a ) d i na d i eg eh v eh i r s % s oo ( oo udgnaL l k r 9991 l k r e e w w 9991 , ne w uo r v 9991 , ne r egno j EU15 100,0 100,0 4,5 29,2 66,0 8,4 9,4 46,1 11,0 17,8 Nederland 97,7 113,2 3,0 21,2 70,6 8,5 3,3 41,5 4,6 6,7 Noord-Nederland 94,2 104,9 3,9 24,9 65,9 10,8 5,3 47,0 7,7 10,8 Oost-Nederland 83,9 96,4 3,6 23,6 67,6 8,9 3,0 39,1 4,3 5,8 West-Nederland 107,0 125,3 2,3 16,3 76,3 8,0 3,1 42,1 4,4 6,5 Zuid-Nederland 92,1 107,1 3,7 27,6 63,4 8,1 3,1 38,1 4,3 6,5
bron: Tweede verslag over de economische en sociale cohesie, 2001
Onze drie noordelijke provincies krijgen in de periode 2000-2006 financiële steun uit de
structuurfondsen van de EU. Deze fondsen zijn bedoeld om arme gebieden in de EU te
helpen. Het geld uit deze structuurfondsen wordt verdeeld op grond van verschillende
doelstellingen. Onze drie noordelijke provincies krijgen steun in het kader van
doelstelling 2.
272p
Toon, met behulp van bron 10 en de meest geschikte cijfers uit bron 11 aan, dat de steun
aan Noord-Nederland zeker niet gegeven kan zijn op grond van doelstelling 1.
283p
Op welke ruimtelijke schaal is deze steun beter te verdedigen, op de nationale of op de
Europese schaal?
Beargumenteer je keuze met behulp van de werkloosheidscijfers van 1999 in bron 11.
Gelet op de geografische ligging is de concurrentiepositie van de industrie in
Noord-Nederland zowel op nationale als op Europese schaal niet zo goed.
292p
Noem hiervoor de oorzaak die geldt voor beide ruimtelijke schalen.
naslagPolitiek en ruimte (opgave 8)
Nauwere band met Rusland hernieuwt debat over grenzen“Rusland is een Europees land”, zei Europees commissaris voor buitenlandse betrekkingen
Chris Patten deze week aan de vooravond van de betekenisvolle topontmoeting tussen de
Europese Unie en Rusland. Het was een van de kortste zinnen in een op zeer
vriendschappelijke toon gestelde toespraak van Patten in aanwezigheid van president
Vladimir Poetin. Het was tegelijkertijd een van de meest cruciale.
Pattens woorden zeggen meer over de EU dan over Rusland. De eurocommissaris schetste
in kort bestek de ambitie van de EU om van Rusland een op Europa gericht land te maken.
Impliciet blaast hij ook de discussie nieuw leven in over de vraag waar de grenzen liggen
van de unie.
bron: Het Financieele Dagblad, 5-10-2001
opgave 12bron 13 Rusland is meer dan een energieleverancier
Rusland en de EU zijn in oktober 2000 een dialoog over energiezaken begonnen om de energievoorziening in heel Europa in het begin van de 21e eeuw veilig te stellen. De uitkomsten daarvan zijn veelbelovend voor een toekomstige samenwerking, zegt Ivan Ivanov, de plaatsvervangend minister van buitenlandse zaken van de Russische Federatie. en dat percentage zal groeien tot 70% in Energieopwekking is de ruggengraat van ontwikkelde economieën. Zelfs de toestand van het milieu, tot en met de verandering van het klimaat in de wereld, hangt af van de bron: Het Financieele Dagblad, 14-9-2001 Rusland is één van de grootste energieproducenten in de wereld.
→ Leg dit uit met behulp van gegevens ontleend aan kaartblad 189 (51e druk: kaartblad 167). De Russische minister Ivanov stelt in bron 13 dat Rusland een van de dichtstbijzijnde en betrouwbaarste energieleveranciers van de EU-landen is. Het ligt voor de hand dat hij, zonder dat gebied overigens te noemen, daarbij denkt aan die andere, en tot nu toe belangrijkste energieleverancier van de EU.
→ Welk argument zou minister Ivanov kunnen gebruiken om duidelijk te maken dat Rusland als energieleverancier betrouwbaarder is dan het bij vraag 33 bedoelde gebied. Een grotere afhankelijkheid van de aardolieaanvoer uit Rusland zou wel eens een negatief effect kunnen hebben op de positie van Rotterdam als wereldhaven nummer 1.
In bron 12 wordt de vraag gesteld waar de grenzen van de EU liggen. Hoe ver kun je, geografisch gezien, gaan bij de uitbreiding van de EU? Met andere woorden: het staat ter discussie of Rusland te beschouwen is als een Europees land. Het is gebruikelijk om het Oeralgebergte als de oostgrens van Europa te beschouwen. Er is dan sprake van een zuiver fysisch-geografische benadering van het begrip grens.
