bronnen

Eindexamen nederlands vwo 2022, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Hier word je het gelukkigst

In alinea 3 is sprake van de Easterlin-paradox.
11p
Welke uitspraak is juist volgens de Easterlin-paradox?
A Rijke mensen in een arm land zijn minder gelukkig dan arme mensen
in een rijk land.
B Rijke mensen in een arm land zijn vaak gelukkiger dan arme mensen
in een rijk land.
C Rijke mensen in een rijk land zijn doorgaans gelukkiger dan rijke
mensen in een arm land.
D Rijke mensen in een rijk land zijn ongeveer even gelukkig als rijke
mensen in een arm land.
Het tekstgedeelte dat bestaat uit alinea 3 tot en met 6 beschrijft de
Easterlin-paradox en mogelijke verklaringen voor die paradox. Hieronder
staan zes uitspraken die wel of niet in overeenstemming zijn met de
inhoud van dit tekstgedeelte.
23p
Zijn de uitspraken wel of niet in overeenstemming met bovengenoemd
tekstgedeelte? Neem de nummers van de uitspraken over op je
antwoordblad en zet achter elk nummer wel of niet.
1 Geluksgevoel is gerelateerd aan verwachtingen en sociale status.
2 Mensen hebben de neiging altijd maar gelukkiger te willen worden.
3 Het ongeluk van de een maakt de ander veel gelukkiger.
4 Over het algemeen waren mensen vroeger minder gelukkig dan nu.
5 Economische vooruitgang is een illusie.
“Aan Easterlins studie mankeerde nogal wat. Niet alleen waren zijn data
beperkt tot Japan en de VS, maar de vraag die hij aan mensen voorlegde,
was niet altijd dezelfde, waardoor hij appelen met peren vergeleek.”
(regels 79-85)
32p
Bovenstaand citaat bevat een argumentatie. Analyseer deze argumentatie
door onderstaande tabel over te nemen op je antwoordblad en die in te
vullen.
Standpunt:   Argument 1:   Argument 2:   Subargument 2.1:  
“De hedonistische tredmolen bestaat, zeker als het om materiële weelde
gaat, maar hij doet slechts een deel van de vooruitgang teniet.”
(regels 118-122)
41p
Leg uit waarom de hedonistische tredmolen uit het bovenstaande citaat
slechts een deel van de vooruitgang tenietdoet.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
In alinea 9 tot en met 11 van tekst 1 wordt kritiek geuit op de
relativiteitstheorie van geluk.
52p
Noem twee redenen waarom volgens alinea 9 tot en met 11 de
relativiteitstheorie van geluk niet altijd opgaat.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
“Dat maakt wel een wereld van verschil.” (regels 230-231)
63p
Leg uit wat die wereld van verschil inhoudt, door in de tekst hieronder de
lege plekken in te vullen zodat er een volledige zin ontstaat.
Neem de nummers voor de lege plekken over op je antwoordblad en
schrijf achter elk nummer wat er op die lege plek hoort te staan.
Volgens cultuurpessimisten maakt het verhaal van de Rode Koningin
duidelijk dat 1) ……, maar volgens alinea 16 geeft het einde van de preek
van de Rode Koningin aan dat 2) ……, mits 3) …….
In alinea 17 wordt onderscheid gemaakt tussen relatieve en absolute
gelukmakers. Hieronder staat een lijstje met zes gelukmakers die in tekst
1 besproken worden.
72p
Welke drie hiervan kun je in termen van alinea 17 als absoluut
beschouwen?
Noteer de cijfers van de absolute gelukmakers op je antwoordblad.
1 geld (alinea 8)
2 economische groei (alinea 8)
3 bevrediging van lichamelijke behoeften (alinea 9)
4 geen pijn lijden (alinea 11)
5 leven in een democratie (alinea 13)
6 moderne luxe (alinea 17)
81p
Welke zin uit alinea 17 bevat het standpunt van deze alinea?
A Zo vergaat (…) menselijke vooruitgang. (regels 232-233)
B Inderdaad, een (…) te vergelijken. (regels 233-239)
C Toch mag (…) grof huisvuil. (regels 239-241)
D De belangrijkste (…) (natuurlijk) gezondheid. (regels 241-246)
De tekst ‘Hier word je het gelukkigst’ kan door middel van onderstaande
kopjes in vier delen worden onderverdeeld:
deel 1: Inleiding
deel 2: Introductie opinie tegenstanders
deel 3: Ontkrachting opinie tegenstanders
deel 4: Slot
Iemand zou kunnen stellen dat deel 4 van de tekst, ‘Slot’, begint bij alinea
16.
91p
Leg dat uit met gebruikmaking van de inhoud van de tekst.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
Iemand anders zou kunnen stellen dat deel 4 van de tekst, ‘Slot’, bij een
andere alinea begint, namelijk bij alinea 18.
101p
Leg dat uit met gebruikmaking van de inhoud van de tekst.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
“‘Dat is nogal een traag land!’, zei de Koningin. ‘Want hier moet je zo hard
lopen als je kunt, gewoon om op dezelfde plaats te blijven.’”
(regels 14-18)
112p
Welke drie van de negen onderstaande woordgroepen uit alinea 2 tot en
met 6 passen inhoudelijk het best bij bovenstaand citaat? Noteer de
nummers van de drie woordgroepen op je antwoordblad.
1 een enorme vooruitgangsspurt (regels 20-21)
2 de kniesoren (regel 31)
3 dat verband tussen welvaart en geluk (regels 40-41)
4 de Easterlin-paradox (regels 42-43)
5 de cultuurpessimisten (regel 44)
6 de relativiteitstheorie van geluk (regel 46)
7 de ‘hedonistische tredmolen’ (regel 53)
8 je status binnen je groep (regel 61)
9 een nulsomspel (regel 75)
121p
Hoe is de toonzetting van tekst 1 het best te karakteriseren?
A als activerend en soms polemisch
B als amuserend en voortdurend optimistisch
C als beschouwend en licht moralistisch
D als betweterig en hier en daar instructief
131p
Welke bewering is juist?
Tekst 1 is als een betoog te kenschetsen, omdat in deze tekst
A een aanpak wordt voorgesteld waarmee onze samenleving gelukkiger
zou kunnen worden.
B een voorkeur wordt uitgesproken voor een andere kijk op wat ons
gelukkig maakt.
C wordt beredeneerd waarom we positiever naar onze
samenlevingsvorm moeten kijken.
D zowel argumenten voor als argumenten tegen de theorie van Easterlin
worden gegeven.
Hieronder staan vier uitspraken over tekst 1.
143p
Zijn de uitspraken wel of niet in overeenstemming met de strekking van
tekst 1? Neem de nummers van de uitspraken over op je antwoordblad
en zet achter elk nummer wel of niet.
1 Een inwoner van Finland is per definitie gelukkiger dan een inwoner
van Tanzania.
2 Geluksgevoel wordt uitsluitend bepaald door verwachtingen en sociale
vergelijkingen.
3 Miljonairs zoals Elon Musk hebben niet nog meer geld nodig om
gelukkig te blijven.
4 Zonder materiële welvaart is het lastig om een bevredigend gelukspeil
te bereiken.
152p
Welke zin geeft het best de hoofdgedachte van tekst 1 weer?
A De relativiteitstheorie van geluk klopt voor verwachtingen en sociale
vergelijkingen.
B Easterlins kijk op de samenleving is verkeerd: geld maakt wel degelijk
gelukkig.
C Geluk is altijd relatief, maar is wel degelijk gekoppeld aan materiële
welvaart.
D Geluk is het verschil tussen je verwachtingen en je werkelijke
toestand.
E In onze maatschappij zijn mensen gelukkiger dan in veel andere
maatschappijen.
In tekst 1 wordt enkele keren gesteld dat geld gelukkig maakt (zie regels
127-128 en regel 175).
161p
Citeer uit alinea 8 tot en met 11 een tekstfragment van maximaal twee
zinnen dat bewijst dat deze stelling juist is.
171p
Leg uit in welk opzicht de stelling dat geld gelukkig maakt,
niet overeenkomt met de strekking van tekst 1.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 20 woorden.
tekstfragment 1
In de World Database of Happiness is onder andere te lezen wat er volgens wetenschappelijk onderzoek correleert (tegelijk voorkomt) met ervaring van geluk. Lees hieronder een korte samenvatting van de bevindingen.…

In de World Database of Happiness is onder andere te lezen wat er volgens wetenschappelijk onderzoek correleert (tegelijk voorkomt) met ervaring van geluk. Lees hieronder een korte samenvatting van de bevindingen. Uit 2.000 studies zijn in totaal 18.563 correlerende factoren te herleiden, te verdelen in 150 hoofdonderwerpen. Deze 150 onderwerpen zijn te plaatsen in de volgende zes categorieën: 1 Hoe iemand leeft (bijv. welke activiteiten iemand onderneemt) 2 Hoe goed iemand het heeft (rijkdom, gezondheid, etc.) 3 Iemands achtergrond (familiegeschiedenis, sociale status, etc.) 4 Iemands persoonlijkheid 5 Waar iemand leeft 6 Met wie iemand omgaat naar: World Database of Happiness

“Wij mogen ons wel degelijk gelukkig prijzen dat we nu en hier leven.”
(regels 276-278)
181p
Maak duidelijk dat tekstfragment 1 kan worden gebruikt als ondersteuning
van bovenstaand citaat.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In alinea 13 en 14 van tekst 1 worden verschillende factoren besproken
die mensen gelukkig kunnen maken.
191p
Eén categorie van factoren uit tekstfragment 1 wordt niet besproken in
alinea 13 en 14 van tekst 1. Noteer het nummer van die categorie.

opgave 2Tekst 2 Geld maakt gelukkig

In alinea 2 wordt de vraag gesteld: “Waarom is dat zo'n taboe?” (regel 8)
201p
Waar in tekst 2 wordt een antwoord op deze vraag gegeven?
A in alinea 2
B in alinea 3
C in alinea 4
D in alinea 5
“Zeker is in elk geval dat noch de rijken, noch de armen graag toegeven dat
geld gelukkig maakt.” (regels 23-25).
Alinea 3 beschrijft een reden die zowel armen als rijken hiervoor hebben.
211p
Met welk woord is die reden het best te typeren?
A hoogmoed
B onverschilligheid
C schaamte
D wanhoop
“Want zo'n hartenkreet heeft iets vernederends” (regels 39-40)
222p
Noem twee redenen waarom de hartenkreet in bovenstaand citaat als
vernederend wordt beschouwd volgens tekst 2.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Behalve het hebben van geld worden er in alinea 5 van tekst 2 nog andere
factoren genoemd die leiden tot geluk.
231p
Noem drie andere factoren die volgens alinea 5 leiden tot geluk.
Tekst 2 sluit af met “Vreemd hoor.” (regels 88-89)
241p
Welk effect bij de lezers wordt vermoedelijk hiermee beoogd?
Het vermoedelijk beoogde effect is dat
A er twijfel wordt gezaaid over het ingenomen standpunt.
B het eerder ingenomen standpunt wordt gerelativeerd.
C het standpunt met meer klem naar voren wordt gebracht.
D het standpunt wordt versterkt met een argument.
252p
Welke uitspraak geeft de hoofdgedachte van tekst 2 het best weer?
Het hebben van geld
A heeft een verslavende werking en maakt dus niet altijd gelukkig.
B is omgeven door taboes en dat is behoorlijk lastig te verklaren.
C kan mensen gelukkig maken en is juist in tijden van crisis belangrijk.
D vergroot de verschillen tussen arm en rijk en werkt dus vernederend.
tekstfragment 2
In de blog de man zonder jas staan twee typen mensen beschreven, die
elk een ander beeld hebben van wat een gelukkig leven is.
Geluksgrafiek 1: ‘Achtbaan’
figuur bij de opgave
Voor de eerste groep mensen betekent een gelukkig leven een leven
met veel afwisseling. Een leven met weinig ‘saaie’ momenten. Een
leven met pieken en dalen. Een achtbaan van geluk.
Geluksgrafiek 2: ‘Vogel’
figuur bij de opgave
Voor deze groep mensen staat een gelukkig leven in relatie tot balans.
Een gematigd leven met weinig behoefte aan emotie-erupties,
verrassingen en afwisseling. Zoals een vogel in de lucht.
naar: Daan Weustenraad
uit: demanzonderjas.nl
262p
Beargumenteer dat de visie van de tweede groep mensen uit tekstfragment 2
overeenkomt met de strekking van alinea 5 van tekst 2.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 50 woorden.
Overkoepelende vragen bij tekst 1 en tekst 2
tekstfragment 3
Waarom geld niet gelukkig maakt (1) Uit een beroemd onderzoek uit 1978 naar loterijwinnaars blijkt dat winnaars net zo gelukkig zijn als niet-winnaars. Dat komt doordat we veel sneller aan nieuwe situaties wennen dan…

Waarom geld niet gelukkig maakt (1) Uit een beroemd onderzoek uit 1978 naar loterijwinnaars blijkt dat winnaars net zo gelukkig zijn als niet-winnaars. Dat komt doordat we veel sneller aan nieuwe situaties wennen dan we zelf denken. Dus ook aan een nieuwe levensstandaard. (2) Voor je het weet, is een luxe jacht ineens de normaalste zaak van de wereld. En probeer dan nog maar eens te genieten op de camping! Al blijft dromen wel zo leuk natuurlijk… Wat zou jij doen met de jackpot van een paar miljoen? naar: Marten van Garderen uit: www.ing.nl

272p
Geef drie benamingen uit tekst 1 voor het fenomeen dat in tekstfragment 3
wordt beschreven.
In tekstfragment 3 is een visie te vinden op het hebben van veel geld.
281p
In tekst 1 staat een citaat dat aansluit bij de visie op het hebben van veel
geld uit tekstfragment 3. Citeer bedoeld citaat.
291p
Citeer een uitspraak uit tekst 2 die aansluit bij de visie op het hebben van
veel geld uit tekstfragment 3.
Hieronder staan vier onderwerpen uit tekst 2.
302p
Komen deze onderwerpen wel of niet aan de orde in alinea 10 tot en met 15
van tekst 1? Neem de nummers van de onderwerpen over op je
antwoordblad en zet achter elk nummer wel of niet.
1 de invloed van rijkdom op geluksbeleving
2 de negatieve sfeer die een gebrek aan geld oproept
3 de schaamte die het hebben van geld oproept
4 de verslavende werking van geld
In tekst 1 en 2 komt de invloed van geld op geluksbeleving aan de orde.
313p
Vat voor het tekstgedeelte dat bestaat uit alinea 13 tot en met 19 van tekst 1
samen wat de invloed van geld is op geluksbeleving en vat dit voor tekst 2 in
zijn geheel samen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je totale
antwoord niet meer dan 60 woorden.
In alinea 10 van tekst 1 is sprake van “de wet van de dalende
meeropbrengst”.
322p
Beargumenteer of je alinea 1 van tekst 2 wel of niet als een illustratie van die
wet van de dalende meeropbrengst kunt zien.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.

opgave 3Tekst 3 Niet waar de robots bij zijn

“‘Het is overigens wel grappig’, zei deze expert, ‘te zien hoe kwaadaardig die
kunstmatig intelligente systemen worden als ze hun gedrag afkijken van
mensen.’” (regels 22-26)
331p
Welk commentaar kan een kritisch lezer hebben op het gebruik van het
woord ‘grappig’ door deze expert en waarom?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In alinea 2 tot en met 5 van tekst 3 komt het leerproces van robots en van
kinderen aan de orde.
341p
Wat is de belangrijkste overeenkomst tussen het leerproces van een robot en
dat van een kind?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
In alinea 3 van tekst 3 wordt een voorbeeld gegeven van een onwenselijk
resultaat van de opvoeding van een robot.
351p
Citeer uit alinea 6 tot en met 9 van tekst 3 de zin waaruit het duidelijkst blijkt
waar de opvoeding van robots wél toe moet leiden.
“Een hele geruststelling, dat zeker, maar toch blijven er een paar zorgen
hangen.” (regels 53-55)
363p
Noem drie van de zorgen waarop hier wordt gedoeld.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Alinea 6 van tekst 3 is te lezen als een zelfstandige redenering.
372p
Wat zijn binnen deze redenering de conclusie en het belangrijkste argument?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 30 woorden.
In alinea 7 en 8 van tekst 3 komt een verschil in taakopvatting tussen de
NVWA en Microsoft naar voren.
382p
Vat dit verschil in taakopvatting samen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 20 woorden.
Hieronder staan zeven citaten uit alinea 6 tot en met 9 van tekst 3.
393p
Zijn dit feitelijke of waarderende uitspraken? Neem de nummers van de
citaten over op je antwoordblad en zet achter elk nummer feitelijk of
waarderend.
1 (…) de omgeving wordt bevolkt en binnenkort ook bestuurd door
kunstmatig intelligente systemen. (regels 95-97)
2 Onze wereldvisie en ons landsbestuur zijn bepalend voor de marsrichting
van de kunstmatige intelligentie. (regels 103-106)
3 Die richten zich allang niet meer inhoudelijk op zorg, onderwijs, veiligheid
en welzijn, maar puur op de handhaving van regels. (regels 113-116)
4 Dit regelfetisjisme – waarbij je niet kijkt naar het gevoel van de geit die
wordt geslacht met een bot mes, maar naar het protocol daaromtrent –
wil je nu juist niet meegeven aan kunstmatige intelligente systemen.
(regels 117-122)
5 Je wilt dat ze straks, als ze eenmaal autonoom denken, zich met
sympathie en inlevingsvermogen over de wereld buigen. (regels 129-132)
6 Het is jammer (…) (regel 133)
7 (…) maar er zit niets anders op. (regels 133-134)
tekstfragment 4
(1) Eric Horvitz van Microsoft heeft ook oog voor de kwalijke kanten van AI, oftewel artificial intelligence. Hoe eerlijk is onze democratie nog als we op basis van Facebookberichten precies weten hoe iemand zich…

(1) Eric Horvitz van Microsoft heeft ook oog voor de kwalijke kanten van AI, oftewel artificial intelligence. Hoe eerlijk is onze democratie nog als we op basis van Facebookberichten precies weten hoe iemand zich voelt en hoe je hem moet bespelen om niet (of wel) te gaan stemmen? Of: welke vooroordelen ten opzichte van bijvoorbeeld witte of zwarte criminelen bevat een computersysteem dat rechters moet assisteren bij het besluit om een gevangene vervroegd vrij te laten? (2) Horvitz bepleit daarom dat de gebruikte data, gehanteerde modellen en het onderzoek te allen tijde beschikbaar zijn voor wetenschappelijk onderzoek en controle van buitenaf. naar: Jan Benjamin uit: NRC Handelsblad, 13 maart 2017

In tekst 3 en in tekstfragment 4 wordt er een relatie tussen AI en de mens
geschetst. Beide teksten geven verschillende typeringen van die relatie.
402p
Geef aan in welk opzicht die relatie voor tekst 3 en voor tekstfragment 4
anders is.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 30 woorden.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.