opgave 1Tekst 1 We kunnen echt niet om kernenergie heen
De tekst ‘We kunnen echt niet om kernenergie heen’ kan door middel van
onderstaande kopjes in vier delen worden onderverdeeld:
deel 1: Inleiding
deel 2: Argumenten en standpunt
deel 3: Argumenten tegenstanders en ontkrachting daarvan
deel 4: Afronding en conclusie
11pBij welke alinea begint deel 3, ‘Argumenten tegenstanders en ontkrachting
daarvan’?
21pBij welke alinea begint deel 4, ‘Afronding en conclusie’?
In alinea 4 en 5 van tekst 1 wordt een groot aantal voordelen van
kernenergiecentrales genoemd.
33pNoem vijf voordelen die een kernenergiecentrale zou hebben volgens
alinea 4 en 5 van tekst 1.
Een kritisch lezer zou kunnen opmerken dat de auteur van tekst 1
kennelijk weerstand verwacht tegen het standpunt dat we echt niet om
kernenergie heen kunnen.
41pMet welk aan tekst 1 ontleend gegeven kan de opmerking van deze
kritische lezer worden onderbouwd?
Al direct na de inleiding is het standpunt te lezen dat we echt niet om
kernenergie heen kunnen.
Een groot deel van de tekst is erop gericht argumenten tegen
kernenergie te weerleggen.
In de tekst wordt aanwijsbaar moeite gedaan om het belang van wind-
en zonne-energie te relativeren.
Op een groot aantal plekken in de tekst wordt denigrerend gesproken
over tegenstanders in het debat.
Door specifieke woorden te gebruiken kan een standpunt versterkt tot
uitdrukking worden gebracht.
52pCiteer uit alinea 13 van tekst 1 drie woorden die het ingenomen standpunt
versterken.
Een kritisch lezer zou kunnen stellen dat er in alinea 13 van tekst 1
sprake is van een drogreden.
62pBenoem deze drogreden en leg deze uit aan de hand van gegevens uit
tekst 1.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 40 woorden.
In tekst 1 wordt gesproken over een ‘dubbele investering’ (regel 40).
72pNoem de twee investeringen die volgens tekst 1 gedaan zouden moeten
worden.
In alinea 14 van tekst 1 wordt gesteld dat de keuze voor kernenergie zal
leiden tot een opbloei van de economie.
Een kritisch lezer zou kunnen opmerken dat dit te sterk is uitgedrukt, gelet
op andere uitspraken in de tekst.
81pWaarom zou deze kritische lezer dit te sterk uitgedrukt kunnen vinden?
Gebruik in je antwoord gegevens uit de tekst.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
92pWelke van onderstaande zinnen geeft het beste de hoofdgedachte van
tekst 1 weer?
De opwekking van kernenergie in Nederland is noodzakelijk om
aan de stijgende energiebehoefte te kunnen blijven voldoen.
de afgedwongen afspraken over klimaatdoelen te kunnen halen.
de instabiliteit van wind- en zonne-energie te kunnen compenseren.
op langere termijn nog voldoende en betaalbare energie te hebben.
Hieronder staan vijf feitelijke uitspraken.
103pNoteer de nummers van de drie uitspraken die als betrouwbaar
geïnterpreteerd kunnen worden, gelet op de deskundigheid van de auteur.
1 Nederland heeft zich vooralsnog ambitieuzere klimaatdoelen gesteld
dan nodig is.
2 Een enkele kerncentrale, met een levensduur van meer dan zestig
jaar, kan duizenden windturbines en zonnepanelen, met een
levensduur van ongeveer 15 jaar, vervangen.
3 Tsjernobyl is een reactortype dat niet voldoet aan westerse en
internationale criteria en standaarden.
4 Een CANDU-centrale is minder vervuilend dan een kolencentrale.
5 Met het oog op duurzaamheid zou het beter zijn als Nederland stopt
met het investeren in zonne- en windenergie.
opgave 2Tekst 2 Kernenergie? Dat is wensdenken
“Het is onmogelijk om al zijn geponeerde stellingen in detail te ontleden,
maar dit is een klassiek geval van wensdenken van een gelovige.”
(regels 9-12)
In het eerste gedeelte van bovenstaand citaat zou een kritisch lezer het
ontduiken van de bewijslast kunnen zien. In het laatste gedeelte zou men
een overtreding van een andere discussieregel kunnen zien.
111pOm welke overtreding gaat het?
om
een cirkelredenering
een persoonlijke aanval
het bespelen van het publiek
het vertekenen van een standpunt
In de tekst ‘Kernenergie? Dat is wensdenken’ komen diverse
deelonderwerpen aan de orde die te maken hebben met kernenergie.
In alfabetische volgorde zijn dat:
− afvalberging
− crisissituaties
− rendabiliteit
− totale kosten
− veiligheidsrisico’s
121pIn welke alinea komt het deelonderwerp ‘afvalberging’ uitgebreid aan de
orde?
131pIn welke alinea komt het deelonderwerp ‘veiligheidsrisico’s’ uitgebreid aan
de orde?
Door bepaalde woorden en formuleringen te kiezen kan een schrijver een
standpunt versterkt tot uitdrukking brengen.
142pIn welke twee van onderstaande uitspraken zijn woorden en formuleringen
aanwijsbaar die onmiskenbaar bedoeld zijn om het standpunt van de
schrijver versterkt tot uitdrukking te brengen? Noteer de nummers.
1 “De industrie verwijt het de milieubeweging dat de kosten oplopen.”
(regels 25-26)
2 “Maar ondanks de waanzinnig hoge kosten van die nieuwste generatie
reactoren is inherente veiligheid niet gegarandeerd.” (regels 38-41)
3 “De ongelukken in Fukushima en Tsjernobyl hebben al meer dan
1000 miljard euro gekost.” (regels 50-53)
4 “Waaraan is dat besteed?” (regel 58)
5 “In volume gemeten gaat het om weinig afval.” (regels 92-93)
6 “Laten we, nu Nederland eindelijk op stoom begint te komen met wind,
zon, besparing en het beprijzen van vervuiling, niet opnieuw in de
nucleaire valkuil trappen.” (regels 100-104)
152pWat is de hoofdgedachte van tekst 2?
De paar verbeteringen die zijn doorgevoerd in de toepassing van
kernenergie wegen niet op tegen de vele problemen ervan.
De industrie moet zich daadwerkelijk verantwoordelijk gaan voelen
voor de vele problemen die kernenergie nog steeds oplevert.
Het is verstandiger om te kiezen voor andere energiebronnen gezien
de vele problemen die kernenergie nog steeds oplevert.
Het wordt lastig om het ingewikkelde energievraagstuk op te lossen
door de vele problemen die kernenergie nog steeds oplevert.
162pWelke twee factoren zorgen er volgens tekst 2 voor dat de kosten die
verbonden zijn aan kernenergie oplopen?
Overkoepelende vragen bij tekst 1 en tekst 2
“De hoeveelheid radioactief afval afkomstig van kerncentrales is zeer
klein in vergelijking met het afval van bijvoorbeeld kolencentrales.”
(tekst 1, regels 94-97)
171pWelk bezwaar voert de auteur van tekst 2 aan tegen bovenstaande
uitspraak?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 15 woorden.
“Wereldwijd heeft nog niemand een oplossing voor hoogactief kernafval.”
(tekst 2, regels 88-89)
182pCiteer uit alinea 8 tot en met 11 van tekst 1 twee zinnen die kunnen
worden gebruikt als argument om de ernst van het hierboven genoemde
probleem van hoogactief kernafval te relativeren.
In tekst 1 en tekst 2 wordt het financiële aspect van een eventuele
transitie naar wind- en zonne-energie op verschillende manieren
beoordeeld.
192pLeg uit hoe het financiële aspect van een eventuele transitie naar wind-
en zonne-energie wordt beoordeeld volgens alinea 3 van tekst 1 en
volgens alinea 2 van tekst 2. Maak daartoe onderstaande twee zinnen af
en gebruik voor je aanvulling per zin niet meer dan 20 woorden.
Zin 1:
Volgens alinea 3 van tekst 1 kunnen wind- en zonne-energie
niet economisch rendabel zijn in vergelijking met kernenergie, want …
Zin 2:
Volgens alinea 2 van tekst 2 kunnen wind- en zonne-energie
wel economisch rendabel zijn in vergelijking met kernenergie, want …
opgave 3Tekst 3 Botsende idealen blijven geloofwaardig
“Elke kerk heeft een overenthousiaste bekeerling.” (regels 16-17)
202pNoem drie zaken die volgens alinea 2 kenmerkend zijn voor
overenthousiaste bekeerlingen.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 40 woorden.
212pWat zijn volgens tekst 3 de competing ideals van respectievelijk
Mike Shellenberger en Mark Lynas?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 50 woorden.
221pWat is het wezenlijke kenmerk van aanhangers van de ecomodernistische
beweging volgens tekst 3?
Baseer je antwoord op alinea 1 tot en met 3.
Aanhangers van de ecomodernistische beweging
baseren hun opvattingen over voedselproductie op wetenschappelijke
inzichten.
laten hun overtuigingen voornamelijk afhangen van technologie en
wetenschap.
schilderen hun tegenstanders vaak af als bange en
onwetenschappelijke mensen.
wijzigen hun denkbeelden om de zoveel jaar vanwege hun eigen stijl
van denken.
“Maar wat we daar vervolgens mee moeten, is voer voor prachtig debat.”
(regels 61-63)
231pWaar verwijst ‘daar’ naar?
naar
de onredelijkheid van tegenstanders van ecomodernisten (alinea 3)
de vaststelling dat mensen klimaatverandering veroorzaken (alinea 4)
het maatschappelijke debat over de milieuproblematiek (alinea 4)
het belang van wetenschappelijk inzicht in klimaatverandering
(alinea 4)
“Je moet wel heel erg met je ogen knijpen, wil je iets anders zien.”
(regels 60-61)
241pWat betekent de geciteerde zin binnen de context van alinea 3 en 4 van
tekst 3?
Alleen met wetenschappelijke technieken is de (door mensen
veroorzaakte) klimaatverandering te constateren.
Het is inmiddels wetenschappelijk bewezen dat de klimaatverandering
door mensen veroorzaakt is.
Je moet erg goed kijken om de (door mensen veroorzaakte)
klimaatverandering te kunnen zien.
Je moet erg je best doen om de (door mensen veroorzaakte)
klimaatverandering niet te zien.
In alinea 6 van tekst 3 is er sprake van het snelle brein en het langzame
brein.
252pMaak duidelijk hoe het ene soort brein het andere aanvult.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
In alinea 2 van tekst 3 wordt gesproken over een bepaalde manier van
debatteren.
261pHoe kan die stijl van debatteren het best worden getypeerd?
als
aftastend
enthousiasmerend
polariserend
theatraal
“En iedereen draagt zijn steentje bij.” (regels 63-64)
In alinea 4 komen oplossingen van diverse groepen aan de orde.
271pVat samen in welk opzicht de daar genoemde oplossingen met elkaar
overeenkomen.
Geef antwoord in een of meerdere zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 20 woorden.
281pWelke uitspraak geeft het doel van tekst 3 het best weer?
De tekst ‘Botsende idealen blijven geloofwaardig’ wil de lezer
een eigen afweging laten maken over de diverse standpunten die een
centrale rol spelen in het milieudebat.
een eigen afweging laten maken over wat de juiste oplossing kan zijn
voor het milieuvraagstuk.
overtuigen van het nut om in het milieudebat extreme uitgangspunten
te vermijden.
overtuigen van het nut om standpunten te benoemen die iemand
achtereenvolgens in het milieudebat heeft ingenomen.
opgave 4Tekst 4 Misschien eerst eens begrijpen wat ons overkomen is
De tekst ‘Misschien eerst eens begrijpen wat ons overkomen is’ kan door
middel van onderstaande kopjes in vier delen worden onderverdeeld:
deel 1: Introductie van het probleem
deel 2: Aard van het probleem
deel 3: Gevolgen van het probleem
deel 4: Aanbevelingen
291pBij welke alinea begint deel 2, ‘Aard van het probleem’?
301pWat is het impliciete standpunt van tekst 4 zoals dat blijkt uit alinea 1
en 2?
De overheid laat zich meer leiden door financiële prikkels dan door
didactische uitgangspunten.
De politiek zou zich meer zorgen moeten maken over de grootschalige
digitalisering.
Het is zorgelijk dat de digitale technologie uitgangspunt is voor nieuw
onderwijsbeleid.
Zowel bedrijfsleven als overheid baseren nieuw beleid op een
maatschappelijke digitale verslaving.
Er is in alinea 3 van tekst 4 een impliciete redenering ten aanzien van
onderwijsbeleid te herkennen.
312pMaak de argumentatie expliciet door het standpunt en het argument te
noemen.
Baseer je antwoord op alinea 2 en 3.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen. Maak daarbij geen
gebruik van voorbeelden.
In alinea 6 van tekst 4 wordt gebruikgemaakt van de metaforen
‘diepzeeduiken in een zee van woorden’ en ‘glijden over de oppervlakte
als een jetskiër’. Deze metaforen vormen een samenvatting van
uitspraken die eerder in alinea 6 zijn gedaan.
323pCiteer uit alinea 6 de zinnen of zinsgedeelten waarvan de betekenis in
deze metaforen is samengevat. Neem daartoe onderstaand schema over
en vul het in. Citeer niet meer dan nodig is. Zorg ervoor dat tussen de
antwoorden in het linker en het rechter gedeelte eenzelfde verband is als
tussen beide metaforen.
“Twee derde van de zieke werknemers zit thuis vanwege deze klachten,
meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek.” (regels 107-110)
Alinea 7 van tekst 4 is op te vatten als een volledige redenering die
eindigt met het bovenstaande citaat als argument.
331pGeef aan of je de gebruikte argumentatie juist vindt of niet en leg uit
waarom. Kies daartoe een van onderstaande zinnen en maak die af.
Gebruik voor het aanvullen van de gekozen zin niet meer dan 25
woorden.
Zin 1:
Dat twee derde van de zieke werknemers thuiszit vanwege deze klachten
is in deze redenering wel relevant, want …
Zin 2:
Dat twee derde van de zieke werknemers thuiszit vanwege deze klachten
is in deze redenering niet relevant, want …
In alinea 8 van tekst 4 wordt geargumenteerd over het al dan niet
aanwezige nut van digitalisering.
343pParafraseer de argumentatie in de vorm van drie (deel)zinnen volgens
onderstaande zin.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen.
Weliswaar …, maar …, dus …
De titel van tekst 4 is ‘Misschien eerst eens begrijpen wat ons overkomen
is’. En volgens alinea 1 van tekst 4 hebben we last van ‘digibesitas’.
351pLeg uit wat de essentie is van wat ons is overkomen, gelet op de strekking
van de tekst.
Geef antwoord in een of meerdere zinnen en gebruik voor je antwoord
niet meer dan 20 woorden.
In tekst 4 worden vraagtekens gezet bij de gesignaleerde digitalisering.
363pWat zijn volgens alinea 6 tot en met 8 van de tekst de drie belangrijkste
negatieve gevolgen van deze digitalisering?
Welke van de onderstaande uitspraken geeft het doel van tekst 4 het best
weer met betrekking tot onderwijs?
371pDe tekst wil de lezer ervan overtuigen dat er
beperkingen moeten worden gesteld aan de digitalisering van het
onderwijs.
genuanceerder moet worden gedacht over de gevolgen van
digitalisering in het onderwijs.
goede kanten en slechte kanten zitten aan de digitalisering van het
onderwijs.
recentelijk te weinig aandacht was voor de digitalisering van het
onderwijs.
381pMet welke van de onderstaande beschrijvingen is de toonzetting van
tekst 4 het best te typeren?
De toonzetting van de tekst is vooral
analyserend en bezorgd.
constructief en genuanceerd.
moraliserend en ironisch.
zakelijk en vilein.
Stel, drie vwo-leerlingen hebben zich voor hun profielwerkstuk intensief
beziggehouden met effecten van het gebruik van digitale middelen. Zij
hebben in 2019 een grootschalig onderzoek uitgevoerd in hun provincie.
Bovenstaande grafiek zou het resultaat van hun onderzoek hebben
kunnen zijn.
392pGeef aan of de grafiek gebruikt kan worden als argument voor een snelle
digitalisering in het onderwijs en leg uit waarom wel of waarom niet.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 40 woorden.
402pGeef aan of de grafiek gebruikt kan worden als ondersteuning bij de
hoofdgedachte van alinea 8 van tekst 4 en leg uit waarom wel of waarom
niet.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 50 woorden.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
