opgave 1Tekst 1 De prijs van werk
De inleiding van de tekst 'De prijs van werk' bestaat uit alinea 1 en 2.
Na deze inleiding kan de tekst 'De prijs van werk' in vier
achtereenvolgende delen worden onderverdeeld:
deel 1: Werkdruk en arbeid
deel 2: Werkdruk en politiek
deel 3: Werkdruk en samenleving
deel 4: Werk als individuele keuze
11pBij welke alinea begint deel 3, 'Werkdruk en samenleving'?
21pBij welke alinea begint deel 4, 'Werk als individuele keuze'?
In alinea 5 staan enkele inhoudelijke tegenstellingen centraal.
32pNoem twee van deze inhoudelijke tegenstellingen.
Een schrijver kan gebruikmaken van stijlmiddelen om zijn mening
overtuigender weer te geven.
41pCiteer uit het tekstgedeelte van de alinea's 4 tot en met 6 een zin die
duidelijk ironisch bedoeld is.
"Het gaat – kortom – slecht met het 'ons' in Nederland." (regels 140-142)
51pWat wordt bedoeld met "het 'ons'"?
In de tekst wordt gesteld dat de rechten van werknemers worden
aangetast. Dit gebeurde "schijnbaar niet met al te grote moeite." (regels
70-71)
61pCiteer een zinsnede uit de alinea's 7 tot en met 11 waarin dit "schijnbaar
niet met al te grote moeite" op een andere manier wordt verwoord.
Alinea 14 zou gelezen kunnen worden als een zelfstandige redenering.
74pBenoem de verschillende onderdelen van deze redenering. Neem daartoe
de eerste en de derde kolom van onderstaand schema over en vul die
verder in. Kies daarbij uit de volgende termen: conclusie, constatering,
hypothese, oorzaak, precisering, stelling, tegenwerping, voorbeeld,
voorwaarde, uitwerking.
Kolom 1 Kolom 2 Kolom 3 zin 1 Natuurlijk, er zijn best werknemers die van baan willen veranderen. zin 2 Dan zijn ze op zoek naar 'een nieuwe uitdaging' of willen ze gewoon meer geld verdienen. zin 3 Een nieuwe baan mag in de optiek van de werknemers echter niet ten koste gaan van hun baanzekerheid. zin 4 'Het gaat niet om baanzekerheid, het gaat om werkzekerheid', haasten werkgevers zich daarbij aan te tekenen. < al gegeven> Tegenwerping zin 5 Werknemers zouden zich volgens hen niet zo druk moeten maken over hun contract, ze moeten er gewoon voor zorgen dat ze aantrekkelijk blijven voor werkgevers. zin 6 Maar dat is een wereld van verschil: baanzekerheid is een recht, werkzekerheid een gunst.
81pWelke functie heeft alinea 15 ten opzichte van het tekstgedeelte dat
bestaat uit de alinea's 13 en 14?
afweging
samenvatting
voorbeeld
weerlegging
In alinea 9 wordt een mensbeeld geschetst dat volgens de tekst ten
grondslag ligt aan de huidige maatschappelijke situatie.
91pWelke negatieve consequentie heeft dit mensbeeld, gelet op
alinea 9 en 15? Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik
voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.
In de tekst wordt de verantwoordelijkheid voor het overmatige
ziekteverzuim impliciet bij bepaalde groeperingen gelegd.
101pWie heeft volgens de tekst deze verantwoordelijkheid voor het overmatige
ziekteverzuim?
de vakbeweging en wetenschappers die de ontwikkelingen geen
tegengas bieden
de volksvertegenwoordigers die de maatschappij vormen met hun
besluiten
de werkgevers die de werknemers in toenemende mate aanzetten tot
flexibel werken
de werknemers zelf die het druk hebben met de combinatie werk, zorg
en studie
In de tekst wordt met regelmaat gebruikgemaakt van argumentatie.
111pVan welk type argumentatie wordt voornamelijk gebruikgemaakt?
van argumentatie op basis van
gezag
kenmerk
oorzaak en gevolg
overeenkomst en vergelijking
voorbeelden
121pMet welke zin wordt het doel van de tekst 'De prijs van werk' het best
omschreven?
De tekst is ervoor bedoeld
aan de lezer duidelijk te maken dat de politiek het toelaat dat er te
hoge eisen aan werknemers worden gesteld en dat alleen de
werknemers zelf daar verandering in kunnen brengen.
aan de lezer uiteen te zetten hoe de eisen vanuit de arbeidsmarkt
veranderd zijn en de lezer ervan te overtuigen dat deze veranderingen
een negatieve invloed op de maatschappij hebben.
de lezer duidelijk te maken welke mechanismen gezamenlijk de
arbeidsmarkt beïnvloeden en de lezer ervan te overtuigen dat alleen
een goede voorbereiding tot betere individuele kansen leidt.
de lezer te informeren over de veranderingen op de arbeidsmarkt en in
de maatschappij en de lezer ertoe aan te zetten meer eigen
verantwoordelijkheid voor de maatschappelijke positie te nemen.
133pWelke drie van onderstaande zinnen zijn inhoudelijk gezien juist volgens
de tekst 'De prijs van werk'? Noteer de nummers van deze zinnen.
1 'Baanzekerheid' en 'arbeidstijdverkorting' komen nauwelijks meer voor
in het Haagse woordenboek.
2 Bewust kiezen politici het mensbeeld van de flexibele mens als basis
voor hun beleidskeuzes.
3 De huidige flexibilisering van de arbeidsmarkt is inhoudelijk niet
verdedigbaar.
4 De laatste jaren ervaren mensen veel meer stress door hun werk.
5 Politieke problemen leiden tot problemen op de arbeidsmarkt.
6 Wetenschap moet geld opleveren.
143pWelke drie van onderstaande zinnen bevatten zo belangrijke informatie
dat ze zeker in een samenvatting van de tekst 'De prijs van werk' zouden
moeten worden opgenomen? Noteer de nummers van deze zinnen.
1 De eisen die de arbeidsmarkt tegenwoordig stelt, zijn een gevolg van
politieke keuzen.
2 De Nederlandse arbeidsmarkt kent volgens een aantal hoogleraren al
erg veel flexibiliteit.
3 Men had vroeger meer tijd voor activiteiten in de privésfeer.
4 Problemen zoals toenemend ziekteverzuim worden op een verkeerde
manier aangepakt.
5 Sinds in 2008 de crisis uitbrak, zegt ruim de helft van de werknemers
nog meer werkdruk te ervaren.
6 Studenten zijn tegenwoordig meer bereid een hoge studielening af te
sluiten.
7 Tegenwoordig leidt de arbeidsmarkt tot kansongelijkheid en stress bij
werknemers.
tekstfragment 1
Voor minister-president Rutte is het onvermijdelijk dat we zekerheden opgeven. "Dé manier om kwijt te raken wat we hebben, is vast te houden aan wat we hebben", sprak hij in zijn H.J. Schoo-lezing. Daar zit een kern van waarheid in. Maar de boodschap zou veel beter te verteren zijn als je niet zou voelen dat het steeds dezelfde mensen zijn die profiteren van "het opgeven van zekerheden", terwijl anderen het nakijken hebben. Hoger opgeleiden, de commerciële jongens, de mensen die slim door het systeem weten te manoeuvreren, gaan erop vooruit en de rest heeft het nakijken. Volgens een recente studie van het Amsterdamse Instituut voor Arbeidsstudies is de rijkste 10 procent van Nederland er sinds het einde van de jaren zeventig 23 procent op vooruitgegaan, terwijl de armste 10 procent juist 30 procent heeft ingeleverd. Maatschappelijke veranderingen zijn beter te verkopen als de overheid niet de concurrentie, maar de verbinding tussen burgers zou benadrukken. Misschien zouden we dan ook tot de conclusie komen dat sommige zekerheden niet meer te handhaven zijn. Maar dan zou de pijn tenminste eerlijk verdeeld worden. naar: Peter Giesen uit: de Volkskrant, 9 november 2013
151pCiteer uit het tekstfragment 1 de zin die nauw aansluit bij de
hoofdgedachte van tekst 1.
In tekstfragment 1 worden beweringen gedaan over inkomens-
veranderingen van verschillende sociaal-economische groeperingen.
161pBij welke alinea uit tekst 1 sluiten deze beweringen het meeste aan?
opgave 2Tekst 2 Te groot voor kennis
Hieronder staan zes beweringen over alinea 1.
172pKies de drie beweringen die het meest van toepassing zijn en noteer de
nummers van je keuze.
In de eerste alinea wordt
1 de aanleiding voor het schrijven van de tekst genoemd.
2 de betrekkelijke waarde van het werk van Weinberger getoond.
3 de hoofdgedachte van de tekst geformuleerd.
4 de kennis die de schrijver over dit onderwerp heeft, geëtaleerd.
5 een poging gedaan de lezer welwillend te stemmen.
6 Weinberger geïntroduceerd als een deskundige op het gebied van
internet en kennisdeling.
In de tekst wordt beschreven hoe onze houding ten opzichte van kennis is
veranderd.
183pVat de ontwikkeling hiervan gedurende de afgelopen eeuwen samen: geef
daarbij een aanduiding van elk tijdperk en karakteriseer de op dat moment
dominante houding ten opzichte van kennis. Geef antwoord in een of
meer volledige zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 40
woorden.
"het wordt tijd voor een andere strategie." (regels 113-114)
192pLeg uit wat de huidige strategie inhoudt en wat het doel is van de huidige
strategie. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor
je antwoord niet meer dan 30 woorden.
Op een aantal plaatsen wordt in de tekst ondubbelzinnig afstand genomen
van het gedachtegoed van Weinberger.
203pCiteer uit het tekstgedeelte dat bestaat uit de alinea's 3 tot en met 6 drie
woorden of woordgroepen waaruit dat duidelijk wordt.
"wiskundige wijsheden die althans ik maar zeer ten dele kan volgen."
(regels 90-92)
212pWelke twee interpretaties van bovenstaand citaat zijn verdedigbaar?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 40 woorden.
opgave 3Tekst 3 Sylvie en Rafaël tonen de morele crisis aan
"Badend in ons morele gelijk, ontwijken we de spiegel." (regels 8-9)
221pWat zou deze spiegel tonen? Geef antwoord in een of meer volledige
zinnen en gebruik voor je antwoord niet meer dan 25 woorden.
232pWat is volgens de tekst het verschil tussen waarden en normen?
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 25 woorden.
241pVan welk type argument wordt vooral gebruikgemaakt in de tekst?
van argumentatie op basis van
gezag
oorzaak en gevolg
overeenkomst en vergelijking
voorbeelden
In de tekst wordt gebruikgemaakt van woorden met een bepaalde
gevoelswaarde om een algemeen gebrek aan zelfkritiek uit te drukken.
252pCiteer uit alinea 1 en 2 drie afzonderlijke woorden of woordgroepen
waarmee dat gebrek aan zelfkritiek op die manier wordt uitgedrukt.
263pLeg uit waarom Sylvie en Rafaël de morele crisis aantonen, zoals de titel
stelt. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 50 woorden.
opgave 4Tekst 4 Mens, leer te sterven!
In alinea 1 komen, al dan niet expliciet, meerdere tegenstellingen aan de
orde.
273pNoem vier van deze tegenstellingen.
"Politiek is gereduceerd tot biopolitiek, oftewel: administratief beheer van
de productieve diersoort mens." (regels 26-29)
281pCiteer uit het tekstgedeelte dat bestaat uit alinea 2 tot en met 6 de zin die
op meer karikaturale wijze dezelfde mening verwoordt.
De tekst bevat redeneringen op basis van oorzaak en gevolg.
291pWat voor soort redeneringen bevat de tekst daarnaast vooral?
redeneringen op basis van
gezag
kenmerken
vergelijking en overeenkomst
voorbeelden
In alinea 5 wordt geschreven over de 'gezondheidsparadox'.
303pLeg deze paradox uit en benoem in je uitleg beide delen en de conclusie.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
311pWelke van onderstaande omschrijvingen geeft het doel van de tekst het
beste weer?
Het doel van de tekst is de lezers
aan te zetten tot verwerping van de huidige biopolitiek, zodat er ruimte
komt voor een andere visie op ziekte en dood.
te attenderen op hun weinig natuurlijke houding ten opzichte van de
dood als onderdeel van het leven.
te doordringen van de noodzaak tot mentaliteitsverandering, zodat de
dood weer wordt geaccepteerd als onderdeel van het leven.
te informeren over ontwikkelingen in de zorg, zodat de noodzaak van
een grotere acceptatie van de dood duidelijk wordt.
opgave 5Tekst 5 Oorlog en criminaliteit
In alinea 1 worden twee criteria besproken om te bepalen of iets oorlog is
of criminaliteit.
322pWelke twee criteria zijn dat?
Alinea 4 en 5 bevatten samen een redenering. Geef deze redenering weer
in onderstaand schema. Een deel van deze redenering is al opgenomen in
onderstaand schema.
334pNeem het schema over en vul de ontbrekende gegevens aan.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
In alinea 6 is sprake van een fatale kringloop.
342pGeef deze fatale kringloop weer. Baseer je antwoord op alinea 6.
Geef antwoord in een of meer volledige zinnen en gebruik voor je
antwoord niet meer dan 30 woorden.
De tekst eindigt met de conclusie: "we worden er zelf niet slechter van".
(regels 117-118)
351pHoe wordt deze conclusie onderbouwd?
Oorlogslanden doen de inspanningen voor de mensenrechten teniet.
Oorlogslanden kunnen andere landen meeslepen in hun conflicten.
Oorlogslanden zijn economisch gezien niet aantrekkelijk voor ons.
Via oorlogslanden beïnvloeden criminelen de buitenlandse politiek.
De essentie van de tekst is samen te vatten aan de hand van de volgende
twee vragen:
1 Waarom is het beter om geen onderscheid te maken tussen oorlog en
criminaliteit?
2 Waarom en hoe zou de aandacht verlegd moeten worden?
363pGeef deze samenvatting. Geef antwoord in een of meer volledige zinnen
en gebruik voor je samenvatting niet meer dan 50 woorden.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
