bronnen

Eindexamen natuurkunde vwo 1987, tijdvak 2Overgetypte versie. De opmaak volgt het origineel zo dicht mogelijk, maar is niet het originele zetwerk.

bij dit examen

Natuurkunde Vwo 1987-II

opgave 11. Kernafval

In een kernenergiecentrale wordt energie opgewekt door splijting van kernen van 235U. De splijting
vindt plaats zodra een 235U-kern een langzaam neutron absorbeert. Bij de splijting ontstaan twee
middelzware kernen (de primaire splijtingsproducten) en enkele vrije neutronen. Eén van de
splijtingsmogelijkheden is die waarbij 92Kr en 141Ba ontstaan.
a
Bereken het aantal neutronen dat bij deze splijting vrijkomt.
Gemiddeld over alle splijtingsmogelijkheden is de massa van splijtingsproducten en vrijgekomen
neutronen samen 0,1% minder dan de massa van het geabsorbeerde neutron en de U-kern samen. Een
bepaalde kernenergiecentrale levert een elektrisch vermogen van 550 MW. Dit vermogen wordt
opgewekt met een rendement van 35%. De centrale is 330 etmalen per jaar in bedrijf.
b
1. Bereken de hoeveelheid kernenergie die de centrale per jaar omzet.
b
2. Bereken de massa van de primaire splijtingsproducten die per jaar in de centrale ontstaan.
De primaire splijtingsproducten zijn radioactief. Zij vormen samen met hun radioactieve
vervalproducten het kernafval. De halveringstijden van de splijtingsproducten lopen sterk uiteen. Zo is
de halveringstijd van 92Kr 2 seconden, van 141Ba 18 minuten, van 131I 8 dagen en die van 137Cs 30 jaar.
Nadat de primaire splijtingsproducten uit de reactor zijn verwijderd, vermindert hun activiteit, dat is
het totale aantal kernen van primaire splijtingsproducten dat per seconde vervalt. De tijd waarin deze
activiteit tot de helft is verminderd noemen we t*. Deze grootheid is niet constant!
c
Leg uit of t* in de loop van de tijd groter of kleiner wordt.
Het kernafval moet zeer langdurig bewaard worden op een zo veilig mogelijke manier. Bij één van de
toegepaste methoden wordt het ingesloten in glas. Dat gebeurt door het kernafval met gewoon glas
samen te smelten. Na afkoeling tot kamertemperatuur zijn dan massieve cilinders ontstaan van 2,00 m
lang met een diameter van 0,400 m. In elke cilinder is zo 8,0⋅10‑3 m3 kernafval ingesloten in glas.
De dichtheid van het kernafval is 5,0⋅103 kg⋅m‑3.
d
Bereken de massa van zo'n cilinder.
De soortelijke warmte van het kernafval is 3,0⋅102 J⋅kg^‑^1 ⋅K‑1
Vlak na de insluiting, op t = 0, produceert het kernafval 5,0 kJ warmte per seconde en per cilinder.
e
Bereken de temperatuurstijging van zo'n cilinder per uur vlak na de insluiting, indien de cilinder geen
warmte aan de omgeving zou afstaan.
De warmteontwikkeling per seconde en per cilinder (P) wordt geleidelijk minder. Het verloop van P
is weergegeven in het P,t‑diagram in figuur 1.1.
Tot 25 jaar na de insluiting is de warmteontwikkeling zo groot, dat de cilinders in speciale bassins
moeten worden bewaard, waarin ze worden gekoeld.
figuur bij de opgave
f
Bepaal hoeveel warmte in die 25 jaar per cilinder moet worden afgevoerd.

opgave 22. Wolkendruppels

In een wolk bevinden zich vele kleine vallende waterdruppels. Deze druppels ondervinden drie
krachten: de zwaartekracht, de wrijvingskracht en een opwaartse kracht Fopw die ontstaat doordat de
luchtdruk op de onderkant van de druppel iets groter is dan op de bovenkant. Deze opwaartse kracht
op een druppel is even groot als de zwaartekracht op een hoeveelheid lucht met hetzelfde volume als
die druppel.
Lucht met een volume van 1,00 m3, een temperatuur van 273 K en een druk van 1,00⋅105 Pa heeft een
massa van 1,27 kg. De lucht in de wolk heeft een temperatuur van 293 K en een druk van
0,80⋅105 Pa.
a
a.1. Bereken de massa van 1,0 m van deze lucht.
a.2. Toon aan dat de opwaartse kracht F op zo'n waterdruppel te verwaarlozen is ten opzichte van de
zwaartekracht op die druppel.
Voor de wrijvingskracht Fw op een druppel geldt:
Fw = c ⋅ r v
Hierin is c een constante, r de straal van de druppel en v zijn snelheid ten opzichte van de omringende
lucht. In deze opgave wordt de lucht als stilstaand beschouwd.
Een druppel krijgt na enige tijd vallen een constante snelheid.
b
Toon aan dat deze snelheid evenredig is met r2.
Door hun grotere snelheid halen grotere druppels kleinere in. De druppels kunnen na botsing met
elkaar versmelten. Op deze manier kunnen wolkendruppels groeien en eventueel uitgroeien tot
regendruppels.
In figuur 2.1 is getekend hoe een druppel A met een massa van 4,2⋅10‑12 kg een druppel B met een
massa van 0,52⋅10‑12 kg inhaalt.
figuur bij de opgave
figuur bij de opgave
Het v,t ‑diagram van beide druppels tussen t = 0 en t = 2,0 ms is in figuur 2.2 weergegeven.
Op t = 2,0 ms botsen de druppels en versmelten tot een grotere. Het v,t ‑diagram van de druppel, die
op t = 2,0 ms is ontstaan, is ook getekend in figuur 2.2.
c
Toon door een berekening aan dat de snelheid van de nieuwe druppel op t = 2,0 ms in
overeenstemming is met de snelheden van de oorspronkelijke druppels.
d
Bepaal met behulp van figuur 2.2 de wrijvingskracht op de druppel op t = 2,5 ms.
{Gebruik hierbij zonodig de figuur op de bijlage.}
e
e
figuur bij de opgave
Uit laboratoriumproeven is gebleken dat de kans op samensmelten
van kleine waterdruppels erg klein is, tenzij de druppels zich in
een elektrisch veld bevinden. In wolken is er meestal een sterk
elektrisch veld aanwezig zodat daar de groei van de druppels
wordt bevorderd.
In figuur 2.3 zijn nogmaals de twee druppels getekend, kort voor
ze botsen. Deze druppels bevinden zich nu in een elektrisch veld.
Zeven elektrische veldlijnen van dit veld zijn gedeeltelijk
weergegeven in figuur 2.3. De druppels zijn geleiders.
1. Schets in de figuur op de bijlage de ladingsverdeling in de
druppels en het verdere verloop van de elektrische veldlijnen.
2. Leg uit waardoor de druppels elkaar nu aantrekken.
Bijlage(n):
figuur bij de opgave
figuur bij de opgave

opgave 33. Een karretje in een magnetisch veld

Twee hoefmagneten staan met de ongelijknamige polen naast elkaar opgesteld. In een horizontaal vlak tussen de benen van de hoefmagneten bevinden zich twee evenwijdige koperen rails, waarover een karretje kan rollen. Zie figuur 3.1. De as en de wielen aan de rechterkant van de kar zijn geleidend;…

Twee hoefmagneten staan met de ongelijknamige polen naast elkaar opgesteld. In een horizontaal vlak tussen de benen van de hoefmagneten bevinden zich twee evenwijdige koperen rails, waarover een karretje kan rollen. Zie figuur 3.1. De as en de wielen aan de rechterkant van de kar zijn geleidend; die aan de linkerkant zijn niet geleidend. De massa van de assen en de wielen is te verwaarlozen ten opzichte van de massa van de kar. Het verloop van de magnetische veldsterkte B langs de rails is weergegeven in figuur 3.2. Daarbij is gebruik gemaakt van een x-as die samenvalt met de voorste rail. De oorsprong O ligt in het midden van die rail. De magnetische veldsterkte is in alle punten van de geleidende as even groot.

De uiteinden K en L van de rails worden zó aangesloten op een gelijkspanningsbron dat de kar vanuit de in figuur 3.1 getekende stand naar links gaat bewegen.
Leg uit of het uiteinde L van de achterste rail is verbonden met de positieve of met de negatieve pool van de spanningsbron. De wrijvingskracht op de kar wordt verwaarloosd. De stroomsterkte door de geleidende as is 30 A. De spanningsbron houdt de stroomsterkte door die as constant, ook als de kar…

Leg uit of het uiteinde L van de achterste rail is verbonden met de positieve of met de negatieve pool van de spanningsbron. De wrijvingskracht op de kar wordt verwaarloosd. De stroomsterkte door de geleidende as is 30 A. De spanningsbron houdt de stroomsterkte door die as constant, ook als de kar beweegt. De afstand tussen de rails is 5,0 cm. De massa van de kar is 140 g.

1. Leg uit dat de kar een trilling gaat uitvoeren.
2. Beredeneer met behulp van figuur 3.2 wat de grootste afstand tussen O en de geleidende as is waarbij de kar, nadat hij is losgelaten, harmonisch gaat trillen.
3. Bepaal de trillingstijd van de kar, als deze harmonisch trilt. De punten P en Q liggen respectievelijk 6,0 cm en 3,0 cm rechts van O. De kar wordt nu losgelaten met de geleidende as bij P.
Bereken de snelheid van de kar op het moment dat de geleidende as Q passeert. De spanningsbron wordt nu verwijderd, waarna de punten K en L op een ideale voltmeter worden aangesloten. De kar wordt uiterst rechts op de rails geplaatst en krijgt vervolgens een korte duw in de richting van O. De…

Bereken de snelheid van de kar op het moment dat de geleidende as Q passeert. De spanningsbron wordt nu verwijderd, waarna de punten K en L op een ideale voltmeter worden aangesloten. De kar wordt uiterst rechts op de rails geplaatst en krijgt vervolgens een korte duw in de richting van O. De geleidende as passeert Q met een snelheid van 0,40 m ⋅ s ‑1 naar links.

1. Leg uit welk van de punten K en L de hoogste potentiaal heeft op het moment dat de geleidende as Q passeert.
2. Bepaal de grootte van de spanning die de voltmeter op dat moment aanwijst.

opgave 44. Veranderlijke stromen

Men sluit een weerstand van 200 Ω in serie met een spoel en een schakelaar S aan op een gelijkspanningsbron. Zie figuur 4.1.
Op t = 0 sluit men de schakelaar. Het verloop van de stroomsterkte I als functie van de tijd is in figuur 4.2 weergegeven. De ohmse weerstand van de spoel en de inwendige weerstand van de spanningsbron zijn te verwaarlozen.
1. Leg uit dat de bronspanning van de spanningsbron 8,0 V bedraagt.
2. Bepaal de coëfficiënt van zelfinductie van de spoel. Vervolgens wordt in de schakeling ook een condensator opgenomen. Zie figuur 4.3. De condensator is aanvankelijk ongeladen en heeft een capaciteit van 10 μ F. Op t = 0 wordt de schakelaar gesloten. Het verloop van de stroomsterkte I als functie…

2. Bepaal de coëfficiënt van zelfinductie van de spoel. Vervolgens wordt in de schakeling ook een condensator opgenomen. Zie figuur 4.3. De condensator is aanvankelijk ongeladen en heeft een capaciteit van 10 μ F. Op t = 0 wordt de schakelaar gesloten. Het verloop van de stroomsterkte I als functie van de tijd is in figuur 4.4 weergegeven. Uit figuur 4.2 en figuur 4.4 is te zien dat het verloop van de stroomsterkte onmiddellijk na t = 0 hetzelfde is als bij de vorige proef.

Leg uit waardoor de condensator geen invloed heeft op het verloop van de stroomsterkte onmiddellijk na t = 0.
Schets in de figuur op de bijlage de zelfinductiespanning V Z van de spoel in de schakeling van figuur 4.3 als functie van de tijd.
Bepaal de lading van de condensator op t = 1,0 ms. Men maakt nu de schakeling van figuur 4.5. De spoel heeft een coëfficiënt van zelfinductie van 0,50 H, de condensator heeft een capaciteit van 50 μ F en de weerstand heeft een waarde van 20 Ω . De ohmse weerstand van de spoel is te verwaarlozen.…

Bepaal de lading van de condensator op t = 1,0 ms. Men maakt nu de schakeling van figuur 4.5. De spoel heeft een coëfficiënt van zelfinductie van 0,50 H, de condensator heeft een capaciteit van 50 μ F en de weerstand heeft een waarde van 20 Ω . De ohmse weerstand van de spoel is te verwaarlozen. Tussen de punten A en B is een apparaat aangesloten dat wisselstroom door de kring stuurt. De frequentie van deze wisselstroom is instelbaar. Ongeacht de frequentie is de effectieve stroomsterkte 40 mA. Het blijkt dat bij één frequentie van de wisselstroom de effectieve spanning over de spoel even groot is als de effectieve spanning over de condensator.

1. Bereken deze frequentie.
2. Teken het vectordiagram voor de spanning over de spoel, de condensator en de weerstand bij deze frequentie. Stel 1 V voor door 1 cm. Bijlage:
Einde.