Eindexamen muziek vwo 2005, tijdvak 1

→ Welke drie strijkinstrumenten spelen in het concertino-gedeelte? ............................................................................................................................................... cd1 track 3 Van het zojuist beluisterde fragment hoor je alleen het eerste tutti-gedeelte en het begin van het concertino-gedeelte. Richt je op de hoge strijkers. Het overheersende motief van de hoge strijkers in het tutti-gedeelte is anders dan het motief in het concertino-gedeelte.

→ Beschrijf twee verschillen tussen deze motieven. Ga bij je antwoord uit van het concertino- gedeelte. Je hoort het fragment vier keer. 1 ............................................................................................................................................. 2 ............................................................................................................................................. cd1 track 4 Je hoort het volgende fragment drie keer. Er is hier sprake van een sequens.

→ Wat is het toonhoogteverschil tussen de eerste en de laatste (derde) inzet van het sequensmotief? Richt je op de hoogstklinkende vioolpartij. ............................................................................................................................................... cd1 track 5 Je hoort het zojuist beluisterde fragment nog drie keer. In iedere maat klinkt gelijktijdig: - het overheersende hoge strijkersmotief uit het tutti-gedeelte en - het motief uit het concertino-gedeelte. Toch is er afwisseling.

→ Beschrijf deze afwisseling. Laat het sequensgebruik en de dynamiek buiten beschouwing. ............................................................................................................................................... cd1 track 6 Van een ander concertino-fragment is een gedeelte van de 1e vioolpartij afgedrukt. Dit is een sequensmatige melodie.

→ Geef aan of het afgedrukte partituurgedeelte gebaseerd is op: - het tutti-gedeelte, of - het concertino-gedeelte, of - beide gedeeltes uit fragment 1. Licht je antwoord toe en vermeld daarbij de maatnummers uit het partituurgedeelte. Na de muziek wordt de cd vijf minuten stilgezet. Beantwoord in die tijd ook de vragen 7 t/m 10. ............................................................................................................................................... ...............................................................................................................................................

→ Hoeveel verschillende stemmen tel je in de maten 2 en 3? Laat de cijfers onder de laagste partij buiten beschouwing. ............................................................................................................................................... Onder de laagste partij staan cijfers.

→ Hoe heet zo’n partij en wat is de bedoeling van de cijfers? ............................................................................................................................................... Zo nodig kun je je antwoorden op de vragen 7 t/m 10 afmaken in de vijf minuten beantwoordingstijd bij de vragen 11 en 12.

→ Noteer in de hokjes met Romeinse cijfers de harmonische functie van de twee met pijlen aangegeven akkoorden. Je hoort het fragment twee keer. Daarna wordt de cd vijf minuten stilgezet. Beantwoord in die tijd ook vraag 12. Dit is muziek uit de Barok (en niet uit de periode van de Weense klassieken).

→ Geeft voor deze bewering vier argumenten. 1 ............................................................................................................................................. 2 ............................................................................................................................................. 3 ............................................................................................................................................. 4 .............................................................................................................................................

→ Noteer de ontbrekende noten van de strijkerspartij. Je hoort het fragment vier keer. cd1 track 10 Scarpia wijst echter een losprijs in geld af. Als een mooie vrouw en dan nog wel Tosca, hem een prijs biedt, dan zal zijzelf de prijs zijn. In het volgende fragment bezingt Scarpia zijn vurige wens Tosca te bezitten. De tekst is afgedrukt. Già mi struggea Allang verteerde mij L’amor della diva! de liefde voor de Diva! Ma poc’ anzi ti mirai Maar vanavond aanschouwde ik je Qual non ti vidi mai! in een rol waarin ik je nog niet eerder zag! Quel tuo pianto era lava Je tranen waren als lava Ai sensi miei e il tuo sguardo voor mijn zintuigen en je blik, Che odio in me dardeggiava, vlammend van haat naar mij, Mie brame inferociva! heeft mij dol gemaakt van begeerte! In de partituur staat boven dit fragment ‘appassionata molto’ (zeer gepassioneerd). Hiertoe gebruikt Puccini diverse middelen, waaronder een aantal korte crescendo’s in de zangstem. De meeste van deze korte crescendo’s vallen samen met een bepaald punt in de melodische contour.

→ Bij wat voor punten in de melodische contour is dat? Je hoort het fragment drie keer. ............................................................................................................................................... cd1 track 11 Je hoort het zojuist beluisterde fragment nog twee keer. Op twee momenten wordt door het orkest sforzando gespeeld.

cd1 track 12 Scarpia heeft Tosca voor de keuze gesteld: een vrijpartij met hem of de executie van Cavaradossi. Hij voelt haar haat (Come tu m’odii! - Hoe je me haat!). Voor het illustreren van grote spanning bestaan vele middelen. In het volgende, korte fragment bouwen de strijkers door middel van hun speelwijze de spanning op.

→ Noem de technische term voor die speelwijze van de strijkers. Je hoort het fragment twee keer. ............................................................................................................................................... cd1 track 13 In de scène die volgt is er een korte achtervolging waarin Scarpia Tosca wil vastpakken. S: Così, così ti voglio! Zo, zo wil ik je! T: Non toccarmi, demonio! Raak me niet aan, duivel! T’odio, t’odio, t’odio, abbietto, vile! Ik haat je, ondier, ellendeling! S: Che importa! Spasimi d’ira, spasimi Wat maakt het uit! Smachtend van haat, d’amore! smachtend van liefde! T: Vile! Ellendeling! S: Mia! Ik wil je hebben! T: Vile! Ellendeling! S: Mia! Ik wil je hebben! T: Aiuto! Aiuto! Aiuto! Help!

→ Noem twee manieren waarop de wanhoop en afschuw in de zangpartij van Tosca is te horen. Laat ‘herhaling’ buiten beschouwing. Je hoort het fragment twee keer. 1 ............................................................................................................................................. 2 ............................................................................................................................................. cd1 track 14 Je hoort het zojuist beluisterde fragment vanaf ‘Spasimi d’ira’ t/m het eerste ‘Aiuto’. De melodievoering in de blazerspartij ondersteunt de spanning tussen Tosca en Scarpia.

→ Noem twee aspecten van deze melodievoering. Je hoort het fragment drie keer. 1 ............................................................................................................................................. 2 .............................................................................................................................................

Welk ostinaat wordt door de trommels gespeeld? (Omcirkel het juiste alternatief.) Na enige leestijd hoor je het fragment één keer. cd1 track 16 De vragen 20 t/m 23 gaan over de aria ‘Vissi d’arte’. Hierin vraagt de wanhopige Tosca zich af waaraan ze al deze ellende verdiend heeft. De tekst staat afgedrukt. 1. Vissi d’arte, vissi d’amore, Ik leefde voor de kunst, ik leefde voor de liefde, 2. non feci mai male ad anima viva! nooit heb ik iemand kwaad gedaan! 3. Con man furtiva Met verborgen hand 4. Quante miserie conobbi, aiutai. hielp ik waar ik ongeluk aantrof. 5. Sempre con fé sincera Met oprecht geloof sprak ik steeds 6. la mia preghiera ai santi tabernacoli salì. mijn gebeden in de heilige kapel. 7. Sempre con fé sincera Met oprecht geloof bracht ik steeds 8. diedi fiori agli altar. bloemen naar het altaar. 9. Nell’ora del dolore In dit uur van smart 10. perché, perché, Signore waarom, waarom, Heer 11. perché me ne rimuneri così? waar heb ik dit aan verdiend? 12. Diedi gioielli della madonna al manto, Sieraden bracht ik voor de mantel van de madonna, 13. e diedi il canto en zond mijn gezang 14. agli astri, al ciel, che ne ridean più belli. naar de sterren aan de hemel, opdat ze helderder zouden stralen. 15. Nell’ora del dolor In dit uur van smart 16. perché, perché, Signor waarom, waarom, Heer 17. ah, perché me ne rimuneri così? ah, waar heb ik dit aan verdiend? Deze aria kan op verschillende manieren worden onderverdeeld.

→ Verdeel deze aria in vijf onderdelen. De regels 1 t/m 4 zijn reeds aangegeven als het eerste onderdeel. Licht bij elk onderdeel je antwoord toe met een muzikaal argument. Na enige leestijd hoor je de aria twee keer. 1 t/m 4 : ............................................................................................................................ 5 t/m ... : ............................................................................................................................ … t/m … : ............................................................................................................................ … t/m … : ............................................................................................................................ … t/m 17 : ...........................................................................................................................

→ Noteer de ontbrekende noten (toonhoogte en ritme). Je hoort het fragment vier keer. cd1 track 18 Van de vierde regel van de aria is de partituur afgedrukt, op de toonhoogte die er werkelijk klinkt. In dit fragment wordt de zangstem begeleid door strijkers die parallelle akkoorden spelen (zie het gedeelte onder de haak).

→ Wat is steeds het interval tussen de 1e viool en de altviool? Je hoort het fragment één keer. ............................................................................................................................................... cd1 track 19 Van de regels 5 t/m 8 van de aria is de tekst afgedrukt. 5. Sempre con fé sincera 6. la mia preghiera ai santi tabernacoli salì. 7. Sempre con fé sincera 8. diedi fiori agli altar. Bij de regels 5 t/m 7 heeft de cellopartij ten opzichte van de zangpartij een andere rol dan bij regel 8.

→ Geef voor beide gedeeltes aan welke rol dat is. Je hoort het fragment twee keer. regels 5 t/m 7: ......................................................................................................................... regel 8: ...................................................................................................................................

→ Noem er één met betrekking tot recitativo: ............................................................................................................................................... Noem er één met betrekking tot accompagnato: ............................................................................................................................................... Je hoort het fragment twee keer. cd1 track 21 In de volgende scène legt Scarpia aan Tosca uit dat hij Cavaradossi niet zomaar kan vrijlaten maar dat hij een schijnexecutie moet ondergaan. In dit fragment wordt, net zoals op vele andere momenten in de opera, gebruik gemaakt van een kernmotief dat op verschillende manieren verwerkt wordt. De contrabassen en enkele blazers spelen vier keer een stijgend interval.

→ Geef de volledige naam van dit interval. Je hoort het fragment twee keer. ............................................................................................................................................... cd1 track 22 In de volgende scène roept Scarpia uit : “Tosca, uiteindelijk ben je de mijne!”, waarna Tosca hem vermoordt door hem een mes in zijn borst te steken. De opera Tosca is duidelijk uit de (laat-)romantiek (en niet uit eerdere stijlperiodes).

→ Geef hiervoor twee argumenten met betrekking tot de muziek. Je hoort het fragment één keer. Daarna wordt de cd tien minuten stilgezet. 1 ............................................................................................................................................. 2 .............................................................................................................................................