Eindexamen muziek vwo 2000 tijdvak 1 – opgaven en antwoorden

opgave 1fragment niet op de siteG. Gabrieli – Canzon XVII

^cd1-track2 De vragen 1 t/m 9 gaan over een compositie van de Venetiaanse componist Giovanni

Gabrieli (ca. 1555-1612).

Je hoort één keer het begin van het werk.

11p

Welke twee instrumentengroepen spelen hier? Kies uit: houten blaasinstrumenten,

koperen blaasinstrumenten, slagwerk, strijkinstrumenten.

.............................................................................................................................................................

Van het volgende fragment is de partituur afgedrukt. Hierin komen twee soorten motieven

voor: die in maat 1 t/m 3 in 2-delige maatsoort en die in maat 4 t/m 7 in 3-delige maatsoort.

Ten behoeve van vraag 8 zijn deze met A en B aangegeven.

22p

In welke toonsoort staat maat 1 t/m 3?........................................................................................

In welke toonsoort staat maat 4 t/m 7?........................................................................................

Na een minuut leestijd hoor je het fragment twee keer. Daarna wordt de cd vijf minuten

stilgezet. Beantwoord in die tijd ook vraag 3 t/m 5.

De vragen 3 t/m 5 hebben betrekking op de bij vraag 2 afgedrukte partituur.

Een aantal partijen is verdubbeld.

31p

Hoeveel verschillende partijen zijn er in maat 1 t/m 3?

.............................................................................................................................................................

41p

Wat is het meest opvallende verschil in meerstemmige schrijfwijze tussen maat 1 t/m 3 en

maat 4 t/m 7? Laat het aantal verschillende partijen nu buiten beschouwing. Ga bij je

antwoord uit van maat 4 t/m 7.

.............................................................................................................................................................

51p

Hoeveel verschillende akkoorden komen voor in maat 4 t/m 7? Laat andere liggingen

(zoals met de terts in de bas) buiten beschouwing.

.............................................................................................................................................................

Je hoort het partituurfragment van vraag 2 nog twee keer.

Het tempo van maat 1 t/m 3 en maat 4 t/m 7 verschilt. Dit verschil kan als volgt worden

weergegeven:

61p

Geef exact aan wat deze aanduiding betekent voor het tempo.

.............................................................................................................................................................

cd1-track 5

Van het volgende fragment zijn enige noten van de blazerspartij afgedrukt, evenals het

ritme (bij benadering) en de plaats van een herstellingsteken.

72p

Noteer de ontbrekende noten.

Je hoort het fragment vijf keer.

Je hoort een langer fragment (tot het slot) twee keer.

82p

Noteer de vorm met de letters A en B (zie de partituur bij vraag 2) en met de letter X

voor de overige delen. Let op: de met X aan te geven gedeeltes zijn van ongelijke lengte

en veelal langer dan A en B.

B – … – … – … – … – … – … – B' – …

^cd1-track7 Je hoort één keer het slotgedeelte. Daarna wordt de cd vijf minuten stilgezet.

Dit werk stamt uit de periode op de ’grens’ van Renaissance en Barok.

91p

Noem één Barokkenmerk dat in dit werk aanwezig is.

.............................................................................................................................................................

opgave 2fragment niet op de siteJ. Brahms – Ein deutsches Requiem, deel 2

^cd1-track8 De vragen 10 t/m 27 gaan over een deel uit Ein deutsches Requiem van Johannes Brahms

(1833-1897).

Je hoort de eerste muzikale volzin twee keer. De voorzin is afgedrukt, evenals de

inleidende maten van de contrabas.

De nazin eindigt anders dan de voorzin.

101p

Zet een pijl boven de noot waar de melodische verandering van de nazin begint. Laat het

octaafverschil buiten beschouwing.

Je hoort de gehele instrumentale inleiding twee keer. Deze bestaat uit twee muzikale zinnen.

Beide zinnen zijn gebouwd op motieven.

112p

In welke opzichten verschillen de motieven van de tweede muzikale zin van de motieven

van de eerste muzikale zin (twee aspecten)?

Een antwoord als ’ander ritme’ is niet voldoende. Ga bij je antwoord uit van de tweede

muzikale zin.

1.........................................................................................................................................................

2.........................................................................................................................................................

Je hoort één keer de instrumentale inleiding en het gedeelte daarna, waarin het koor zingt.

121p

Wat is de relatie tussen de inleiding en het gedeelte met koor?

.............................................................................................................................................................

^cd1-track11 Je hoort een ander gedeelte vier keer. Van de koormelodie zijn de eerste noten afgedrukt.

De klank is een halve toon lager dan de notatie.

132p

Noteer de rest van de melodie. Het herstellingsteken is gegeven.

Je hoort één keer de overgang tussen twee gedeeltes. Hierin wordt gemoduleerd. In maat 1

en 2 speelt de contrabas de grondtoon. Deze grondtoon is afgedrukt, evenals de sopraan-

en contrabaspartij van het vervolg. De klank is een halve toon lager dan de notatie.

141p

Wat is de relatie tussen de beide toonsoorten?

.............................................................................................................................................................

Het volgende fragment bestaat uit twee muzikale volzinnen. De tekst is afgedrukt.

……… ’So seid nun geduldig lieben Brüdern’

……… ’bis auf die Zukunft des Herrn’

……… Instrumentaal

……… ’bis auf die Zukunft des Herrn’

151p

Geef de vorm aan door voor elke regel een letter te plaatsen.

161p

Noem één verschil tussen deze twee zinnen gelet op de meespelende instrumenten. Ga bij

je antwoord uit van de tweede zin.

Je hoort het fragment drie keer.

.............................................................................................................................................................

^cd1-track14 Van acht maten is de tekst met het ritme daarvan afgedrukt.

172p

Geef boven het tekstritme met twee pijlen aan waar de eerste twee akkoordwisselingen

plaatsvinden.

181p

Noteer in de hokjes onder ’wig-keit’ de harmonische functies.

Je hoort het fragment twee keer.

Je hoort dit fragment nog twee keer.

191p

Welk instrument speelt, het meest op de voorgrond tredend, ritme A?

.............................................................................................................................................................

Je hoort dit fragment en het vervolg erop twee keer. Van het vervolg is de tekst van de bas-

en de sopraanpartij afgedrukt.

sopraan

Die Erlöseten des Herrn

bas Die Erlöseten des Herrn werden wiederkommen, und gen Zion, und gen Zion kommen mit Jauchzen

Het ritme van de cursief gedrukte tekst is gebaseerd op een ritmisch motief uit het

notenvoorbeeld van vraag 17.

201p

Geef dit ritmisch motief in het notenvoorbeeld van vraag 17 met een haak aan.

De vragen 21 t/m 25 gaan over het in de bijlage afgedrukte partituurgedeelte. Na enige

leestijd hoor je dit partituurgedeelte twee keer. Zowel na de eerste keer als na de tweede keer

heb je drie minuten de tijd om de vragen 21 t/m 25 te beantwoorden.

211p

Wat is de ritmische relatie tussen de met een haak aangegeven hoornpartij in maat 1 en 2

en de baspartij van het koor die in maat 1 begint? Ga bij je antwoord uit van de baspartij.

.............................................................................................................................................................

221p

Welk ritmisch verschijnsel treedt gedurende de maten 1 t/m 8 veelvuldig op in de viool-

en altvioolpartijen?

.............................................................................................................................................................

233p

Noem drie muzikale middelen waarmee de tegenstelling tussen de maten 10 t/m 16 ’und

Schmerz und Seufzen’ (en pijn en zuchten) en de maten 17 t/m 21 ’wird weg’ (zal

verdwijnen) wordt gerealiseerd.

Beperk je tot de koorpartijen. Laat homofoon, polyfoon en imitatie buiten beschouwing.

Ga bij je antwoord uit van de maten 17 t/m 21.

1.........................................................................................................................................................

2.........................................................................................................................................................

3.........................................................................................................................................................

241p

Welk akkoord spelen de trombones in maat 15? Noem de soort drieklank en de

grondtoon ervan.

.............................................................................................................................................................

Op twee plaatsen vindt in de orkestpartijen imitatie plaats waarbij (tenminste) vier

verschillende instrumenten betrokken zijn.

252p

Noteer de maatnummers waar dit gebeurt.

1 maat ………… t/m maat …………

2 maat ………… t/m maat …………

De coda is gebaseerd op de tekst ’ewige Freude’ (eeuwige vreugde).

263p

Noem drie manieren waarop de componist de betekenis van het woord ’ewige’ in de

muziek tot uitdrukking heeft gebracht. Betrek hierbij ook de orkestpartijen.

Je hoort een iets langer gedeelte van de coda twee keer. Daarna wordt de cd tien minuten

stilgezet. Beantwoord in die tijd ook vraag 27.

1.........................................................................................................................................................

2.........................................................................................................................................................

3.........................................................................................................................................................

Dit is muziek uit de Romantiek.

273p

Geef voor deze bewering twee argumenten. Een antwoord als ’groter orkest’ is niet

voldoende.

1.........................................................................................................................................................

2.........................................................................................................................................................

opgave 3fragment niet op de siteT. de Leeuw – Résonances, deel 1

cd2-track 1 De vragen 28 t/m 37 gaan over ’Résonances’ (1985) van Ton de Leeuw (1926-1996). In dit werk is gebruik gemaakt van een toonreeks die op verschillende manieren wordt gevarieerd. Daarnaast zijn er overeenkomsten met Oost-Aziatische muziek, zoals Indonesische Gamelan. Het begin van het werk is gebaseerd op onderstaande dalende toonreeks. In het volgende fragment wordt de reeks drie keer gespeeld. Deze begint steeds op de c. Soms worden noten weggelaten.

■ Bij welke noot eindigt de eerste reeks? ....................................................................................... Bij welke noot eindigt de derde reeks? ........................................................................................ Je hoort het fragment drie keer. cd2-track 2

■ Noem twee verschillen tussen de bij vraag 28 afgedrukte reeks en een majeurtoonladder. Ga bij je antwoord uit van de reeks. Beantwoord deze vraag meteen. 1 ......................................................................................................................................................... 2 ......................................................................................................................................................... cd2-track 3 Je hoort twee keer het vervolg.

■ Noem drie melodie-instrumenten die hier spelen (al dan niet meervoudig bezet). .............................................................................................................................................................

cd2-track 4 Van een volgend fragment, gespeeld door drie strijkerspartijen, is de partituur afgedrukt. De componist heeft op basis van de reeks (zie vraag 28) een ’model’ gemaakt waaruit deze strijkerspartijen zijn afgeleid. Dat model is boven de strijkerspartijen afgedrukt. Na enige leestijd hoor je dit fragment één keer. Daarna wordt de cd vijf minuten stilgezet. Beantwoord in die tijd de vragen 31 en 32.

■ Hoe wordt het model over de strijkerspartijen verdeeld? ............................................................................................................................................................. De lang aangehouden noten in de strijkerspartijen heten ’fixatienoten’. Binnen één strijkerspartij is dit steeds dezelfde noot; voor de strijkerspartijen onderling zijn dit verschillende noten. Zo’n fixatienoot begint en eindigt niet toevallig.

■ Vergelijk de cellopartij met het model en verklaar aan de hand daarvan het begin en eind van de fixatienoten. .............................................................................................................................................................

■ Beschrijf de drie klanklagen, gelet op instrumentatie en ritme. Je hoort het fragment vier keer. Klanklaag 1 Instrumentatie: ................................................................................................................................. Ritme: ............................................................................................................................................... Klanklaag 2 Instrumentatie: ................................................................................................................................. Ritme: ............................................................................................................................................... Klanklaag 3 Instrumentatie: ................................................................................................................................. Ritme: ............................................................................................................................................... cd2-track 6 (Indonesische) Gamelanmuziek is voor Ton de Leeuw een bron van inspiratie geweest. We vergelijken twee muziekfragmenten met elkaar. Fragment 1 is Gamelanmuziek, fragment 2 komt uit ’Résonances’.

■ Noem een overeenkomst ten aanzien van de ritmische beweging. .............................................................................................................................................................

■ Noem een verschil ten aanzien van de dynamiek. Ga bij je antwoord uit van fragment 2. Je hoort eerst fragment 1, daarna fragment 2, en dit twee keer . ............................................................................................................................................................. cd2-track 7 In deze fragmenten is ’klankdichtheid’ een kenmerkend structuurelement.

■ Leg dit uit. Je hoort beide fragmenten nog één keer. Daarna wordt de cd vijf minuten stilgezet. Beantwoord in die tijd ook vraag 37. ............................................................................................................................................................. ’Résonances’ is een compositie uit de twintigste eeuw.

■ Geef hiervoor twee argumenten. 1 ......................................................................................................................................................... 2 .........................................................................................................................................................

opgave 4fragment niet op de siteSam Brown – Piece of my luck

cd2-track 8 De vragen 38 t/m 53 gaan over het nummer ’Piece of my luck’ van de zangeres Sam Brown. Je hoort van de intro de eerste vier maten met opmaat.

■ Welk instrument speelt de melodie? ............................................................................................................................................................. Twee keer speelt dit instrument de overgang naar de eerste tel van de maat op een speciale wijze.

■ Geef de technische term voor deze speelwijze. Je hoort het fragment drie keer. ............................................................................................................................................................. cd2-track 9 Je hoort de gehele intro (negen maten). De eerste tel van de maat wordt een aantal keren door slaginstrumenten benadrukt.

■ Noem één manier waarop dit gebeurt. Je hoort het fragment vier keer. ............................................................................................................................................................. cd2-track 10 De tekst van het eerste couplet is afgedrukt. 1 I saw a bit of silver shining in a puddle 2 I was gonna pick it up 3 But I didn’t want to get my hands muddy 4 I saw you leap in 5 So quick to jump in 6 I saw the look in your eyes 7 Searching for something Van regel 1 zijn de woorden ’I saw’ cursief gedrukt.

■ Welk interval wordt daar gezongen? (Voeg toe: klein/groot.) .............................................................................................................................................................

■ Onderstreep de tekstgedeelten die op dezelfde toonhoogte en met hetzelfde interval beginnen als ’I saw’ uit regel 1. Je hoort het couplet drie keer. cd2-track 11 Je hoort dit couplet nog twee keer.

■ Op hoeveel verschillende akkoorden is het gebaseerd? .............................................................................................................................................................

cd2-track 12 Je hoort vier keer alleen regel 6 en 7. Van regel 6 is een gedeelte van het ritme gegeven, van regel 7 het gehele ritme en de eerste noot.

■ Noteer het ritme van regel 6. cd2-track 13 Je hoort dit fragment nog vier keer.

■ Noteer in bovenstaand notenvoorbeeld de toonhoogte van regel 7. cd2-track 14 Je hoort het refrein drie keer. Zowel aan het begin als aan het eind ervan wordt de zin ’Go ahead and take it’ gezongen.

■ Noem twee redenen waarom deze zin aan het eind meer opvalt dan aan het begin. Ga bij je antwoord uit van het eind van het refrein. Je kunt daarbij ook de begeleiding betrekken. 1 ......................................................................................................................................................... 2 ......................................................................................................................................................... cd2-track 15 Het refrein heeft een heel ander karakter dan couplet 1.

■ Geef voor het basinstrument en de drums aan hoe hun partij in het refrein verandert ten opzichte van hun partij in het couplet. Je hoort het fragment dat bestaat uit ’couplet 1 – refrein’ twee keer. basinstrument .................................................................................................................................. drums ................................................................................................................................................

cd2-track 16 Van couplet 1 en 2 is de tekst afgedrukt. couplet 1: I saw a bit of silver shining in a puddle I was gonna pick it up But I didn’t want to get my hands muddy I saw you leap in So quick to jump in I saw the look in your eyes Searching for something

■ Noem twee (muzikale) verschillen tussen couplet 1 en couplet 2. Ga bij je antwoord uit van couplet 2. 1 ......................................................................................................................................................... 2 .........................................................................................................................................................

■ Noem uit beide coupletten één woord dat door de manier van zingen en/of de melodie wordt uitgebeeld. Geef tevens aan hoe dit wordt uitgebeeld. Je hoort eerst couplet 1, daarna couplet 2, en dit twee keer. couplet 1: .......................................................................................................................................... couplet 2: .......................................................................................................................................... cd2-track 17 Je hoort een instrumentaal gedeelte. Dit bestaat uit vier korte zinnen. De viool en de gitaar spelen in één zin parallel. In de andere drie zinnen imiteert de viool de gitaarpartij. Wanneer de viool de gitaar imiteert is deze imitatie gebaseerd op de melodie vanaf het begin of op alleen het einde daarvan.

■ Geef per zin aan wat de viool speelt ten opzichte van de gitaarpartij. Kies steeds uit: • parallel • de gitaarmelodie vanaf het begin • het staartmotief van de gitaarmelodie Je hoort het fragment drie keer. zin 1: .................................................................................................................................................. zin 2: .................................................................................................................................................. zin 3: .................................................................................................................................................. zin 4: .................................................................................................................................................. cd2-track 18 Je hoort het volgende fragment één keer.

■ Welke drie blaasinstrumenten spelen hier? .............................................................................................................................................................

■ Geef met de termen couplet, refrein etc. de vorm van het nummer aan. ……………… – ……………… – ……………… – ……………… – ……………… – ……………… – ……………… – ……………… cd2-track 20 Hoewel dit nummer tot de popmuziek behoort zijn er ook enkele jazzkenmerken te horen.

■ Noem twee van die jazzkenmerken. Je hoort één keer de laatste minuut van dit nummer. 1 ......................................................................................................................................................... Einde 2 .........................................................................................................................................................