Eindexamen muziek vwo 1999 tijdvak 1 – opgaven en antwoorden

opgave 1fragment niet op de siteC. Hurlebusch – Concerto, 1e deel

^cd1-track2 De vragen 1 t/m 13 gaan over een deel uit een concerto van Conrad Hurlebusch

(ca. 1695-1765).

Dit deel bestaat uit drie onderdelen: een allegro, een adagio van twee maten en een lang

alla breve. De muziek klinkt een kleine secunde lager dan genoteerd.

Je hoort één keer een lang fragment vanaf het begin.

12p

Welke instrumentengroep en welke twee andere instrumenten spelen hier?

Je hoort drie keer de eerste twee maten. Hierin wordt twee keer eenzelfde motief gespeeld.

23p

Hoe is het toonhoogteverloop van dit motief gelet op

richting:

intervalstructuur:

en wat is de omvang van het motief?

Je hoort een langer fragment twee keer.

31p

Welke wijze van dynamiek wordt hier gebruikt?

41p

Op welke twee manieren wordt deze wijze van dynamiek gerealiseerd?

Richt in het volgende fragment je aandacht op de hoogste melodiepartij.

53p

Beschrijf deze melodie voor wat betreft toonhoogte en ritme (totaal drie aspecten).

Je hoort het fragment twee keer.

^cd1-track6 Van het begin van het alla breve-gedeelte is op de pagina hiernaast de partituur afgedrukt.

Dit fragment is fugatisch. Het fugathema is met een haak aangegeven.

Na enige leestijd hoor je het fragment drie keer. Daarna wordt de cd vijf minuten stilgezet.

Beantwoord in die tijd de vragen 6 t/m 10.

61p

In welke toonsoort staat dit fragment als geheel?

In dit fragment wordt drie keer het fugathema gespeeld.

72p

Geef per thema-inzet aan op welke trap van de bij vraag 6 bedoelde toonladder deze

begint.

Tegen het fugathema wordt steeds door twee instrumenten een contrasubject (vast

tegenthema) gespeeld.

82p

Geef in de partituur met zes haken aan waar dit contrasubject gespeeld wordt. (Geef

precies de lengte van het contrasubject aan en door welke partijen het gespeeld wordt.)

Hoewel van deze partituur zeven partijen zijn afgedrukt is het geheel toch vierstemmig.

91p

Verklaar dit.

In dit fragment komen twee korte tussenspelen voor.

102p

Geef deze met maatcijfers aan.

eerste tussenspel:

tweede tussenspel:

cd1-track7

Je hoort het zojuist beluisterde fragment met het vervolg daarop drie keer. Het fugathema is

nogmaals afgedrukt.

111p

Hoe vaak komt het fugathema in z’n geheel voor?

Het slot van het alla breve-gedeelte is gebaseerd op het slot van het allegro-gedeelte en

het adagio van twee maten.

Je hoort eerst het slot van het allegro-gedeelte met het adagio, daarna het slot van het alla

breve-gedeelte, en dit drie keer.

122p

Noem twee verschillen tussen deze twee fragmenten.

Ga bij je antwoord uit van het tweede fragment en laat de lengte van de fragmenten

buiten beschouwing.

Je hoort één keer het allegro-adagio en het begin van het alla breve gedeelte. Daarna wordt

de cd vijf minuten stilgezet.

Dit concerto komt uit de Barok en niet uit de Klassieke periode.

133p

Geef hiervoor drie argumenten.

opgave 2fragment niet op de siteF. Schubert – Erlkönig

cd1-track 10 De vragen 14 t/m 28 gaan over het lied ’Erlkönig’ van Franz Schubert (1797-1828).De tekst, van Goethe,staat afgedrukt. De inhoud is in het kort:Een vader rijdt te paard naar huis met in zijn armen zijn doodziek,ijlend kind.In zijn koortsdromen ziet het kind Erlkönig (de elfenkoning) die hem probeert mee te lokken naar de ’andere zijde’.Het kind verzet zich,maar sterft op het moment dat de vader zijn huis bereikt. Verteller: Wer reitet so spät durch Nacht und Wind? Es ist der Vater mit seinem Kind; Er hat den Knaben wohl in dem Arm, Er fasst ihn sicher,er hält ihn warm. Vader: „Mein Sohn,was birgst du so bang dein Gesicht?” Kind: „Siehst,Vater,du den Erlkönig nicht? Den Erlenkönig mit Kron und Schweif?” Vader: „Mein Sohn,es ist ein Nebelstreif.” Erlkönig: „Du liebes Kind,komm,geh mit mir! Gar schöne Spiele spiel ich mit dir; Manch bunte Blumen sind an dem Strand, Meine Mutter hat manch gülden Gewand.” Kind: „MeinVater,meinVater,und hörest du nicht, Was Erlenkönig mir leise verspricht?” Vader: „Sei ruhig,bleibe ruhig,mein Kind! In dürren Blättern säuselt der Wind.” Erlkönig: „Willst,feiner Knabe,du mit mir geh’n? MeineTöchter sollen dich warten schön; MeineTöchter führen den nächtlichen Reih’n Und wiegen und tanzen und singen dich ein. Sie wiegen und tanzen und singen dich ein.” Kind: „MeinVater,meinVater,und siehst du nicht dort ErlkönigsTöchter am düstern Ort?” Vader: „Mein Sohn,mein Sohn,ich seh es genau: Es scheinen die alten Weiden so grau.” Erlkönig: „Ich liebe dich,mich reizt deine schöne Gestalt; Und bist du nicht willig,so brauch ich Gewalt.” Kind: „MeinVater,meinVater,jetzt fasst er mich an! Erlkönig hat mir ein Leids getan!” Verteller: DemVater grauset’s,er reitet geschwind, Er hält in Armen das ächzende Kind, Erreicht den Hof mit Müh’ und Not; In seinen Armen das Kind war tot. Je hoort één keer het hele lied.

cd1-track 11 Je hoort het voorspel en de eerste strofe één keer. De eerste strofe met vertaling is afgedrukt. Wer reitet so spät durch Nacht und Wind? Wie rijdt daar zo laat door nacht en wind? Es ist der Vater mit seinem Kind; Het is de vader met zijn kind; Er hat den Knaben wohl in dem Arm, Hij slaat zijn arm om de jongen heen, Er fasst ihn sicher,er hält ihn warm. Hij houdt hem vast,hij houdt hem warm.

■ Welke ritmische figuur wordt voortdurend in de hoogste pianopartij gespeeld?

■ Wat wordt in dit fragment met het ritme uitgebeeld? cd1-track 12 Je hoort dit fragment nog twee keer. In de baspartij van de piano komen,op diverse toonhoogtes,twee motieven voor.Deze zijn hieronder (bij benadering) grafisch weergegeven. motief a: motief b:

■ Hoe vaak komt motief a voor? Hoe vaak motief b? cd1-track 13 b b b c & b œ ˙ œ œ Wer rei - tet so spät De eerste zangregel staat gedeeltelijk afgedrukt.

cd1-track 14 Je hoort twee keer een groepje van drie fragmenten die alle beginnen met de woorden „Mein Vater”. De tekst van de fragmenten is afgedrukt. 1a „MeinVater,meinVater,und hörest du nicht, 1b Was Erlenkönig mir leise verspricht?” 2a „MeinVater,meinVater,und siehst du nicht dort 2b ErlkönigsTöchter am düstern Ort?” 3a „MeinVater,meinVater,jetzt fasst er mich an! 3b Erlkönig hat mir ein Leids getan!” Let alleen op regel b van elk fragment.

■ In welke twee fragmenten verloopt de zangmelodie van regel b strikt chromatisch? cd1-track 15 Je hoort dit groepje van drie fragmenten nog twee keer.

■ In welke twee fragmenten loopt de onderstem van de piano bij regel b parallel met de zangmelodie? cd1-track 16 Je hoort dit groepje van drie fragmenten nog één keer. Let nu vooral op regel a van elk fragment.

■ Geef de volledige benaming van het interval dat telkens op de woorden „Mein Vat(er)” wordt gezongen.

cd1-track 17 Van de strofen 2 t/m 5 is de tekst afgedrukt. 2 Vader: „Mein Sohn,was birgst du so bang dein Gesicht?” Kind: „Siehst,Vater,du den Erlkönig nicht? Den Erlenkönig mit Kron und Schweif?” Vader : „Mein Sohn,es ist ein Nebelstreif.” 3 Erlkönig : „Du liebes Kind,komm,geh mit mir! Gar schöne Spiele spiel ich mit dir; Manch bunte Blumen sind an dem Strand, Meine Mutter hat manch gülden Gewand.” 4 Kind: „MeinVater,meinVater,und hörest du nicht, Was Erlenkönig mir leise verspricht?” Vader: „Sei ruhig,bleibe ruhig,mein Kind! In dürren Blättern säuselt der Wind.” 5 Erlkönig : „Willst,feiner Knabe,du mit mir geh’n? MeineTöchter sollen dich warten schön; MeineTöchter führen den nächtlichen Reih’n Und wiegen und tanzen und singen dich ein. Sie wiegen und tanzen und singen dich ein.”

■ Welk alternatief geeft het best de toonsoort(en) van de strofen 2/4 en 3/5 weer? (Omcirkel het juiste alternatief.) Je hoort het fragment twee keer. strofen 2 en 4 strofen 3 en 5 A mineur en majeur mineur B mineur en majeur majeur C mineur mineur en majeur D majeur mineur en majeur cd1-track 18 Je hoort twee keer de laatste strofe,die hieronder is afgedrukt. 1 Dem vater grauset’s,er reitet geschwind Het doet de vader huiveren;hij rijdt snel 2 Er hält in Armen das ächzende Kind, Hij houdt het kreunende kind in zijn armen, (kort tussenspel) 3 Erreicht den Hof mit Müh’ und Not; Bereikt de hofstede ternauwernood; 4 In seinen Armen das Kind war tot. Met in zijn armen het dode kind. In deze strofe wordt een climax bereikt die in regel 4 overgaat in een recitatief.

■ Hoe draagt de baspartij van de piano bij aan toe- en afname van de spanning in: regel 1 en 2 het korte tussenspel regel 3

■ Beschrijf aan de hand van nog drie aspecten de afname van de muzikale spanning in regel 3. 1 2 3 cd1-track 20 Je hoort van deze strofe twee keer alleen de regels 3 en 4.

■ Noem twee kenmerken van een recitatief die in regel 4 te horen zijn. 1 2

■ Waarom zou Schubert hier voor een recitatief gekozen hebben (één aspect)? De vertaling van de tekst is als antwoord niet voldoende. Na de muziek wordt de cd tien minuten stilgezet.Beantwoord in die tijd ook vraag 28.

■ Geef twee argumenten waarom dit een compositie is uit de Romantiek en niet uit de Barok. 1 2

opgave 3fragment niet op de siteE. Bloch – Trois Poèmes Juifs, Danse

cd2-track 1 De vragen 29 t/m 41 gaan over een deel uit ’Trois Poèmes Juifs’ (drie joodse gedichten) van Ernest Bloch (1880-1959). In de maten 1 t/m 6 hebben de hoorns een begeleidende functie ten opzichte van de fluitpartij.

cd2-track 2 Je hoort dit fragment nog twee keer. Van de maten 1 t/m 4 is de fluitmelodie afgedrukt. Vergelijk de fluitmelodie in de maten 2 en 3 met die in de maten 5 en 6.

■ Noem twee verschillen ten aanzien van de melodische en/of ritmische bouw.Ga bij je antwoord uit van de maten 5 en 6. 1 2 cd2-track 3 Van het volgende fragment staat de hobopartij afgedrukt. & c ∑ Tegelijk met deze hobopartij wordt een aantal ostinate patronen gespeeld.

■ Noteer één maat van het ritme van de tamboerijn. Je hoort het fragment drie keer. cd2-track 4 Van de vier fragmenten,aangegeven met de cijfers 1 t/m 4,is alleen de eerste vioolpartij Deze fragmenten worden in een andere volgorde gespeeld.

cd2-track 5 Je hoort een wat langer fragment twee keer. In dit fragment komen na elkaar vier verschillende slaginstrumenten voor.

■ Noem er drie. 1 2 3 cd2-track 6 In het daarop volgende gedeelte spelen de eerste violen de melodie.

■ Beschrijf deze melodie gelet op het toonhoogteverloop (twee aspecten). 1 2

■ Noem de speelwijze van de overige strijkers. Je hoort het fragment drie keer. cd2-track 7 ’Herhaling’ kent velerlei vormen,zoals imitatie,ostinato en dergelijke.

■ Noem drie verschillende vormen van herhaling die in dit fragment voorkomen. Je hoort het fragment twee keer. 1 2 3 cd2-track 8 In het volgende fragment spelen de houtblazers vier keer eenzelfde motief.

■ Op welk interval is dit motief gebaseerd? (Geef de volledige benaming.)

■ Noteer het ritme van dit motief. Je hoort het fragment vier keer. 2 Œ Œ 4

■ Noem vier manieren waarop dit gebeurt. Je hoort het fragment drie keer. 1 2 3 4 cd2-track 10 In het volgende fragment van zes maten komt maatwisseling voor.

■ Omcirkel het alternatief dat de maatsoorten juist weergeeft. Na een korte leestijd hoor je het fragment vier keer. 1 2 3 4 5 6 A 4 4 3 5 3 5 4 4 4 4 4 4 B 4 4 3 5 4 4 4 4 4 4 4 4 C 4 3 4 5 3 5 4 4 4 4 4 4 D 4 3 4 5 4 4 4 4 4 4 4 4 cd2-track 11 Je hoort de laatste 2 1–/2 minuut van deze ’Danse’.Daarna wordt de cd vijf minuten stilgezet. Deze compositie bevat elementen uit Joodse muziek en elementen die typerend zijn voor klassieke muziek uit de twintigste eeuw.