opgave 1Opgave 1 Slapen in het openbaar
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Socioloog Steger heeft tussen 2004 en 2016 onderzoek gedaan naar
slapen in het openbaar in Japan, bijvoorbeeld in het openbaar vervoer of
op het werk. De Japanse wijze van dutjes doen in het openbaar wordt
‘inemuri’ genoemd. Deze opgave gaat over dit Japanse verschijnsel en
dan met name over dutten tijdens het werk.
Gebruik tekst 1.
12pLeg uit dat de acceptatie van dutten tijdens vergaderingen op het werk
cultureel bepaald is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept cultuur;
− informatie uit tekst 1 waaruit cultuur blijkt;
− een kenmerk van cultuur;
− informatie uit tekst 1 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Gebruik tekst 1.
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen nature- en nurture-invloeden
op het gedrag van mensen.
22pLeg uit dat beide invloeden te herkennen zijn in het dutten van
werknemers tijdens vergaderingen in Japan. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip nature;
− informatie uit tekst 1 waaruit nature blijkt;
− een omschrijving van het begrip nurture;
− informatie uit tekst 1 waaruit nurture blijkt.
Gebruik tekst 1.
In het Westen dutten werknemers over het algemeen niet tijdens
vergaderingen op het werk.
31pVerklaar met het civilisatieproces dat Westerse werknemers niet
dutten tijdens vergaderingen. Gebruik in je verklaring:
− een kenmerk van het civilisatieproces;
− informatie uit tekst 1 waaruit het gekozen kenmerk blijkt.
Gebruik tekst 2.
In tekst 2 schrijft socioloog Steger over haar onderzoek naar slapen in het
openbaar in Japan, oftewel het verschijnsel inemuri.
42pa Leg uit dat inemuri een sociale institutie is. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept sociale institutie;
− informatie uit tekst 2 waaruit sociale institutie blijkt.
b Beredeneer dat inemuri bij de identiteit van Japanners past. Gebruik in
je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept identiteit;
− informatie uit tekst 2 waaruit identiteit blijkt.
Gebruik tekst 2.
‘Impression management’ is een handelingsstrategie in
prestatiesamenlevingen, zoals Japan.
52pBeredeneer dat werknemers in Japan tijdens het dutten ‘impression
management’ inzetten om status te verwerven. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van het begrip status;
− informatie uit tekst 2 waaruit status blijkt;
− informatie uit tekst 2 waaruit ‘impression management’ blijkt.
Gebruik tekst 2.
Het onderzoek van socioloog Steger naar slapen in het openbaar in Japan
sluit aan bij het sociaalconstructivisme-paradigma.
61pLeg uit welk kenmerk van dit paradigma te herkennen is in de beschrijving
van Steger van haar onderzoek. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van het sociaalconstructivisme-paradigma;
− informatie uit tekst 2 om het gekozen kenmerk te illustreren.
opgave 2Opgave 2 EU-campagne tegen euroscepsis
Bij deze opgave horen tekst 3 en de figuren 1 en 2.
Inleiding
De Europese Unie heeft volgens politicoloog De Vries te lijden onder
euroscepticisme. Euroscepticisme is een kritische houding van burgers
tegenover de Europese Unie. In reactie op dit euroscepticisme heeft het
Europees Parlement eind 2017 een online campagne gelanceerd om
burgers te informeren over de positieve kanten van EU-lidmaatschap en
Europese integratie. In de campagne zijn via sociale media een aantal
korte filmpjes verspreid. Politicoloog Hernández en zijn collega’s hebben
in 2018 en 2019 onderzoek gedaan naar het effect van deze campagne
op de houding van burgers tegenover de Europese Unie. Deze opgave
gaat over het euroscepticisme volgens politicoloog De Vries en over de
resultaten van het onderzoek van politicoloog Hernández naar de
EU-campagne.
Gebruik tekst 3.
Europese integratie is een van de globaliseringsprocessen die de
autonomie en macht van EU-lidstaten aantasten. In tekst 3 beschrijft
politicoloog De Vries andere globaliseringsprocessen die samenhangen
met Europese integratie.
71pGeef aan welk van deze andere globaliseringsprocessen te herkennen is
in Europa, volgens De Vries. Gebruik in je antwoord informatie uit tekst 3
waaruit het gekozen globaliseringsproces blijkt.
Lees tekst 3.
In tekst 3 komen vraagstukken die in de EU spelen aan bod, zoals
economische hervormingen.
Er zijn drie politieke hoofstromingen. Een daarvan is de confessionele
stroming. Vanuit de politieke hoofdstromingen kunnen opvattingen over
globalisering worden geformuleerd.
82pBeredeneer voor elk van de twee andere politieke hoofdstromingen
waaraan economische hervormingen in de EU moeten bijdragen. Gebruik
per politieke stroming in je redenering een opvatting over globalisering
van de stroming en de naam van de gekozen politieke stroming.
Lees tekst 3.
Eurosceptische burgers lijken zich weinig te identificeren met Europa.
Er zijn drie dimensies te onderscheiden in identificatieprocessen. Een
daarvan is normatieve identificatie.
92pBeredeneer met de twee andere dimensies dat eurosceptische burgers
zich weinig identificeren met Europa. Gebruik in je redenering per
dimensie de naam en een omschrijving van de gekozen dimensie in
identificatieprocessen.
Gebruik tekst 3.
Met betrekking tot politieke cohesie worden drie probleemgebieden
onderscheiden. Een daarvan is gemankeerde communicatie.
Een ander probleemgebied is te herkennen in de factoren die volgens De
Vries verband houden met een hogere mate van euroscepticisme in
EU-lidstaten.
102pLeg uit dat dit andere probleemgebied kan samenhangen met een grotere
politieke cohesie tussen burgers in de nationale staat dan tussen burgers
in de EU als geheel. Gebruik in je uitleg:
− een probleemgebied van politieke cohesie;
− informatie uit tekst 3 waaruit het gekozen probleemgebied blijkt;
− een omschrijving van het begrip politieke cohesie;
− informatie uit tekst 3 waaruit politieke cohesie blijkt.
Gebruik tekst 3.
Om euroscepticisme tegen te gaan heeft het Europees Parlement het
initiatief genomen tot het opzetten van een EU-campagne. Naast het
Europees Parlement bestaan andere EU-instellingen. Twee daarvan zijn
de Europese Commissie en de Raad van de Europese Unie.
112pBeredeneer met tekst 3 van welke van deze twee EU-instellingen het
initiatief voor een EU-campagne te verwachten zou zijn. Gebruik in je
redenering:
− een kenmerk van de Raad van de Europese Unie;
− een kenmerk van de Europese Commissie;
− informatie uit tekst 3 over een van de gekozen kenmerken.
Gebruik figuur 1.
In figuur 1 staan de resultaten uit het onderzoek van Hernández naar de
EU-campagne.
In sociaalwetenschappelijk onderzoek worden verschillende soorten
verbanden tussen variabelen onderzocht. Deze verbanden zijn correlatie
en causaliteit.
123pLeg met de onderzoeksmethode experiment uit welk verband tussen
welke twee variabelen in figuur 1 de onderzoekers onderzocht hebben.
Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van de onderzoeksmethode experiment;
− informatie uit figuur 1 waaruit het gekozen kenmerk blijkt;
− twee soorten variabelen;
− per soort variabele informatie uit figuur 1;
− de naam en een omschrijving van het gekozen soort verband;
− informatie uit figuur 1 waaruit het gekozen verband blijkt.
Gebruik figuur 1 en figuur 2.
De onderzoekers geven aan dat het verschil in figuur 1 significant is en
dat het verschil in figuur 2 niet significant is.
132pBeredeneer of uit de onderzoeksresultaten blijkt dat in het experiment
politieke socialisatie van EU-burgers heeft plaatsgevonden. Gebruik in je
uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie;
− een omschrijving van het begrip significant;
− gegevens uit figuur 1 om significantie te illustreren;
− gegevens uit figuur 2 om significantie te illustreren.
opgave 3Opgave 3 Aardgasvrije wijken
Bij deze opgave horen de teksten 4 en 5 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan, heeft het kabinet
Rutte III in 2019 het Klimaatakkoord gepubliceerd. Daarin staat dat in
2050 alle wijken in Nederland aardgasvrij moeten zijn. Voor het realiseren
van dit doel zijn de gemeenten verantwoordelijk. Elke gemeenteraad moet
op termijn besluiten wanneer welke wijk van het aardgas afgaat en op
welke warmtevoorzieningen kan worden overgestapt. In enkele
gemeenten lopen pilotprojecten (proefprojecten) waarin bewoners
betrokken worden bij plannen voor het aardgasvrij maken van hun wijk.
Onderzoek- en adviesbureau Platform31 heeft uit deze projecten lessen
getrokken voor politici en beleidsmakers in andere gemeenten.
Gebruik tekst 4.
In tekst 4 richt Platform31 zich tot gemeenten om ze te adviseren over het
betrekken van bewoners bij de overgang naar aardgasvrije wijken. Er
kunnen vier verschillende typen bindingen onderscheiden worden. Een
daarvan is het type economische bindingen.
142pGeef aan welke twee andere typen bindingen tussen de gemeente en
bewoners te herkennen zijn bij de overgang naar aardgasvrije wijken.
Gebruik in je antwoord per type bindingen informatie uit tekst 4.
Gebruik tekst 4.
Democratisering en institutionalisering zijn twee veranderingsprocessen
die de moderne samenleving hebben vormgegeven.
In tekst 4 staat het advies van Platform31 aan gemeenten om bewoners
te betrekken.
152pBeredeneer met een ander kernconcept dat in dit advies de gevolgen van
een veranderingsproces te herkennen zijn. Gebruik in je redenering:
− de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept
verandering;
− informatie uit tekst 4 om het gekozen kernconcept te illustreren.
Gebruik tekst 4.
Het stromenmodel is een model van politieke besluitvorming. Een stroom
uit het stromenmodel is de problemenstroom.
De problemen bij het vervangen van aardgas in wijken om de uitstoot van
broeikasgassen tegen te gaan, kunnen worden herkend als een
problemenstroom.
162pBeschrijf met twee andere stromen uit het stromenmodel dat er een
‘window of opportunity’ kan ontstaan voor gemeentelijke besluitvorming
over aardgasvrije wijken. Gebruik in je beschrijving:
− de namen van de twee andere stromen uit het stromenmodel;
− per stroom informatie uit tekst 4;
− een omschrijving van het begrip ‘window of opportunity’.
Gebruik tekst 5.
In het eerste deel van tekst 5 beschrijft Platform31 de groepsvorming van
een bewonersorganisatie in het Haarlemse pilotproject.
172pa Beredeneer dat in het Haarlemse pilotproject groepsvorming
plaatsvindt. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept groepsvorming;
− informatie uit tekst 5 om groepsvorming te illustreren.
Er zijn vijf fases in de ontwikkeling van groepen. Een daarvan is de
integratiefase.
b Beredeneer in welke andere fase van groepsvorming de Haarlemse
bewonersorganisatie zit. Gebruik in je redenering:
− de naam en een omschrijving van een fase van groepsvorming;
− informatie uit tekst 5 om de gekozen fase te illustreren.
Gebruik tekst 5.
In tekst 5 beschrijft Platform31 twee pilotprojecten van gemeenten om
bewoners te betrekken bij het besluitvormingsproces over het aardgasvrij
maken van wijken: in een Haarlemse wijk en in een Rotterdamse wijk.
In politieke besluitvormingsmodellen wordt onderscheid gemaakt tussen
twee typen politieke steun. Voor het aardgasvrij maken van de wijk is in
de Haarlemse wijk het ene type politieke steun te herkennen en in de
Rotterdamse wijk het andere type politieke steun. Daarnaast kunnen in de
twee wijken verschillende typen kapitaal worden onderscheiden. Deze
typen kapitaal kunnen het type politieke steun in de wijken verklaren.
184pa Geef voor de Haarlemse wijk met een type kapitaal een verklaring
voor het type politieke steun onder de bewoners voor het aardgasvrij
maken van de wijk.
b Geef voor de Rotterdamse wijk met een type kapitaal een verklaring
voor het type politieke steun onder de bewoners voor het aardgasvrij
maken van de wijk.
Gebruik voor a en b in je verklaring steeds:
− per wijk een ander type politieke steun;
− per wijk informatie uit tekst 5 om het gekozen type politieke steun te
illustreren;
− per wijk een ander type kapitaal en een omschrijving van het gekozen
type;
− per wijk informatie uit tekst 5 om het gekozen type kapitaal te
illustreren.
Gebruik tekst 5.
Democratisering is een veranderingsproces dat de moderne samenleving
heeft vormgegeven.
192pa Leg uit dat de verhouding tussen bewoners en gemeente in het
Haarlemse pilotproject meer gedemocratiseerd is dan in het
Rotterdamse pilotproject. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept democratisering;
− informatie uit tekst 5 waaruit democratisering blijkt.
Bij het democratiseringsproces kan een aantal kanttekeningen worden
geplaatst. Een daarvan is dat door democratisering besluitvorming langer
kan duren.
b Geef aan welke andere kanttekening bij democratisering te maken is
bij het Haarlemse pilotproject. Gebruik in je antwoord:
− een kanttekening bij het proces van democratisering;
− informatie uit tekst 5 waaruit de gekozen kanttekening blijkt.
opgave 4Opgave 4 Vrede in Colombia?
Bij deze opgave horen de teksten 6 en 7 en figuur 3 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
Colombia kent een lange geschiedenis van binnenlandse gewapende
conflicten en wijdverbreid geweld. In de jaren zeventig van de vorige
eeuw verschenen de FARC en andere guerrillabewegingen in Colombia.
Zij zijn ontstaan in reactie op de grootschalige corruptie bij
overheidsorganisaties en de groeiende ongelijkheid tussen
grootgrondbezitters en arme kleine boeren door de opkomst van
grootschalige intensieve landbouw. De langdurige burgeroorlog tussen de
regering en de guerrillabeweging FARC eindigde met een vredesakkoord
tussen beide partijen in 2016. Dat akkoord leidde echter niet tot het
beëindigen van het geweld. Deze opgave gaat over de rol die de FARC
speelde in de Colombiaanse samenleving en over de situatie na het
vertrek van de FARC met het vredesakkoord van 2016.
Gebruik de inleiding van de opgave.
De FARC is een marxistische guerrillabeweging.
202pBeredeneer dat de FARC is opgericht vanuit een marxistische ideologie.
Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van de marxistische theorie;
− informatie uit de inleiding waaruit het gekozen kenmerk blijkt;
− de omschrijving van het kernconcept ideologie.
Gebruik tekst 6.
In tekst 6 staat dat de bewoners van het Colombiaanse dorp Argelia onder
het gezag van de FARC leefden. Colombia wordt doorgaans niet
beschouwd als een fragiele staat. Toch zijn in Colombia tijdens de
burgeroorlog kenmerken van een fragiele staat herkennen.
212pLeg uit welke twee van deze kenmerken te herkennen zijn voor de
Colombiaanse staat in het dorp Argelia tijdens de burgeroorlog.
Gebruik in je uitleg:
− twee kenmerken van een fragiele staat;
− per kenmerk informatie uit tekst 6.
Gebruik tekst 6.
Guerrillabewegingen zijn van invloed op de samenleving waarin zij actief
zijn, zoals de FARC in het dorp Argelia.
222pBeschrijf de invloed van de FARC in het dorp Argelia tijdens de
burgeroorlog vanuit het functionalisme-paradigma. Gebruik in je
beschrijving:
− twee kenmerken van het functionalisme-paradigma;
− per kenmerk informatie uit tekst 6.
Gebruik figuur 3.
De jarenlange burgeroorlog in Colombia heeft gevolgen voor de
demografische structuur van Colombia. Figuur 3 laat de relatieve
oversterfte onder mannen ten opzichte van vrouwen zien in twee periodes
vóór het vredesakkoord uit 2016. Die oversterfte kan hoofdzakelijk worden
toegeschreven aan het geweld.
232pLeg uit voor welke leeftijdscategorie in welke periode volgens figuur 3 de
sociale ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in Colombia het grootst
is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
− informatie uit figuur 3 waaruit sociale ongelijkheid blijkt.
Gebruik tekst 7.
Sinds de jaren negentig van de vorige eeuw had de FARC de cocahandel
in de deelstaat Guaviare in handen. De substitutieprogramma’s voor de
boeren vormen een onderdeel van het vredesakkoord met de FARC.
Oud-burgemeester Arenas uit Guaviare constateert dat deze
substitutieprogramma’s onder president Duque falen. Het falen kan
verklaard worden door het handelen van de overheid en door het
handelen van de boeren.
241pGeef met het kernconcept samenwerking een verklaring voor het falen
van de substitutieprogramma’s in Guaviare door het handelen van de
overheid. Gebruik in je verklaring:
− de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
− informatie uit tekst 7.
Gebruik tekst 7.
Er zijn vier sociaalwetenschappelijke paradigma’s te onderscheiden. Een
daarvan is het conflict-paradigma.
251pGeef vanuit een van de andere paradigma’s een verklaring voor het falen
van de substitutieprogramma’s in Guaviare door handelen van de boeren.
Gebruik in je verklaring:
− de naam en een kenmerk van het gekozen paradigma;
− informatie uit tekst 7.
Gebruik tekst 7.
Ondanks het vredesakkoord uit 2016 houdt het geweld in Colombia aan.
Volgens tekst 7 schuwt president Duque geweld niet.
262pBeredeneer dat president Duque gebruikmaakt van zijn macht om na het
vredesakkoord de interne soevereiniteit te waarborgen. Gebruik in je
redenering:
− een kenmerk van interne soevereiniteit;
− informatie uit tekst 7 over het gekozen kenmerk;
− de omschrijving van het kernconcept macht;
− informatie uit tekst 7 waaruit macht blijkt.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
