opgave 1Opgave 1 Problematisch alcoholgebruik onder jongeren
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Nederlandse jongeren drinken problematisch veel, zo blijkt uit
internationaal onderzoek. Elf landelijke en regionale organisaties hebben
minister Schippers en staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid,
Welzijn en Sport) daarom middels een zogenaamd Alcoholmanifest
opgeroepen om met maatregelen te komen (tekst 1). Een van de
oproepen uit het manifest heeft betrekking op het verschijnsel ‘blurring’:
branchevervaging, waarbij een aantal winkels hun klanten alcoholische
drankjes aanbieden en de grens tussen horeca en detailhandel vervaagt
(tekst 2).
Lees de regels 1 tot en met 26 van tekst 1.
‘Bingedrinken’ onder jongeren kan beschouwd worden als een politiek
probleem.
12pNoem twee kenmerken van een politiek probleem die te herkennen zijn in
de regels 1 tot en met 26 van tekst 1. Geef bij elk kenmerk een ander
bijpassend citaat.
Lees tekst 2.
De regering en Kamer hebben verschillende taken. De Kamer beschikt
over verschillende formele middelen om haar taken uit te voeren. In de
regels 26 en 55 van tekst 2 staat (a) waar oorspronkelijk een formeel
middel van de Kamer genoemd werd. Met dat formele middel spreekt de
Kamer de regering aan op één van haar taken.
23p− Welk formeel middel moet staan op de plaats van (a)?
− Bij welke taak van de Kamer hoort dat middel?
− Op welke van haar taken wordt de regering met dat formele middel
aangesproken?
Gebruik tekst 1 en tekst 2.
Elf organisaties willen de politiek beïnvloeden en hebben daartoe een
oproep gedaan in een Alcoholmanifest. Het barrièremodel beschrijft de
politiek als een proces waarin verschillende barrières genomen moeten
worden om een doel te bereiken. De oproep waarvan sprake is in de
regels 22 tot en met 26 van tekst 1, is bedoeld om één van die barrières
te nemen. En uit tekst 2 is op te maken welke andere barrière genomen
moet worden.
32p− Leg uit over welke barrière de organisaties het politieke probleem
proberen te krijgen met hun oproep in de regels 22 tot en met 26
van tekst 1.
− Leg uit welke barrière volgens tekst 2 nog genomen moet worden.
De VVD was twee maanden eerder (december 2016) van plan om een
wetsvoorstel in te dienen om ‘blurring’ wettelijk toe te staan. Dat is
tegengesteld aan de wens van ChristenUnie, CDA en PvdA om ‘blurring’
tegen te gaan.
De vier partijen ChristenUnie, CDA, PvdA en VVD hebben hun wortels in
drie verschillende ideologische tradities. De ideologie van de VVD
verschilt op één punt wezenlijk van de andere twee ideologieën en dat
verschil kan de tegengestelde standpunten ten aanzien van ‘blurring’ voor
een deel verklaren.
44p− Geef bij elk van de partijen de ideologie.
− Geef het verschil tussen de ideologie van de VVD enerzijds en de
twee andere ideologieën anderzijds waarmee de tegenstelling met
betrekking tot ‘blurring’ verklaard kan worden.
− Leg je antwoord uit.
De handhaving van de Drank- en Horecawet berust deels bij de
Rijksoverheid en deels bij de gemeenten. De verhouding tussen de
Rijksoverheid en de gemeenten is vastgelegd in de grondwet. Daarbij is
uitgegaan van het beginsel ‘autonomie en medebewind’. In tekst 2 zijn
enkele kenmerken van dat beginsel te herkennen.
54p− Noem een kenmerk van autonomie dat te herkennen is in tekst 2.
− Noem een kenmerk van medebewind dat te herkennen is in tekst 2.
− Geef bij elk kenmerk een bijpassend citaat uit tekst 2 en leg je keuze
uit.
opgave 2Opgave 2 Vloggers en reclame
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Internet biedt vele nieuwe mogelijkheden voor het verspreiden en
consumeren van amusement en informatie. En dit biedt ook ruimte voor
economisch handelen. Activiteiten die voorheen alleen mogelijk waren
met grote, complexe organisaties die over veel geld beschikten, zijn nu
binnen het bereik van individuen gekomen. Veel vloggers verdienen geld
door op verzoek van fabrikanten producten in beeld te brengen. Dit wordt
beschouwd als sluikreclame. Voor het relatief jonge internet is nog niet
uitgekristalliseerd welke instanties zeggenschap hebben. Verschillende
actoren hebben daar wel belang bij of ontwikkelen daar wel een visie op.
Lees tekst 3.
Dat het Commissariaat voor de Media op internet nog niet mag optreden,
komt onder andere doordat overheidsbemoeienis met de media politiek
gevoelig ligt. Twee politieke visies staan als uitersten tegenover elkaar.
Aan de ene kant staat de visie die voor een meer regulerende overheid is
en aan de andere kant staat de visie die voor een meer terughoudende
overheid is.
64p− Geef in verband met sluikreclame door videobloggers een argument
waarom de overheid hiertegen zou moeten optreden.
− Geef in verband met sluikreclame door videobloggers een argument
waarom de overheid hiertegen niet zou moeten optreden.
− Vermeld bij elk van beide visies bij welke politieke stroming die visie
past en onderbouw je keuze met een uitgangspunt of trefwoord van
die stroming.
Bij het analyseren van de massamedia maken we onderscheid tussen
zenders en ontvangers. Het internet heeft het mogelijk gemaakt dat
iedereen zender kan worden.
72pLeg met behulp van de oplagespiraal uit dat het succes van zenders zoals
videobloggers van invloed kan zijn op de kwaliteit van kranten.
Zie de regels 12 tot en met 16 en de regels 43 tot en met 56 van tekst 3.
Het Commissariaat voor de Media is opgericht om een aantal doelen van
het mediabeleid van de overheid te helpen verwezenlijken. In de regels 12
tot en met 16 is sprake van een verplichting.
82p− Bij welk doel van het Commissariaat voor de Media past deze
verplichting?
− Welk machtsmiddel heeft het Commissariaat voor de Media om haar
wettelijke plicht te vervullen?
In de afgelopen jaren is het lees-, luister- en kijkgedrag van veel mensen
veranderd. Traditionele media zoals kranten en omroepen hebben zonder
publiek geen inkomsten. In hun zoektocht naar (nieuw) publiek, begeven
ook zij zich ook op internet. Daar maken de meeste serieuze nieuwsmedia
geen sluikreclame. Ze hebben binnen hun organisatie als het ware een
rem ingebouwd waarmee vermenging van nieuws en commercie, zoals
onder andere bij sluikreclame het geval is, tegengegaan wordt.
92p− Met welk document wordt binnen de nieuwsorganisaties commerciële
invloed op inhoudelijk nieuws tegengegaan?
− Leg uit hoe dat werkt.
opgave 3Opgave 3 Nexitverlangens
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In de zomer van 2016 werd er in Groot-Brittannië een referendum
gehouden over het al dan niet voortzetten van het lidmaatschap van de
Europese Unie (EU). Een meerderheid van de Britten stemde voor een
Brexit, het vertrek van Groot-Brittanië uit de EU. De Brexit versterkte ook
de roep in Nederland om een referendum uit te schrijven over een
eventueel vertrek uit de EU, een Nexit. Volgens de auteur van tekst 4
wordt de Brexit een belangrijk thema in de aanloop naar de Nederlandse
Tweede Kamerverkiezingen van 2017.
Lees de regels 1 tot en met 15 van tekst 4.
Het bepleiten van een neuro vloeit voort uit kritiek op de euro.
102p− Welke instelling neemt besluiten over onder andere de waarde van de
euro?
− Leg uit of die instelling supranationaal of intergouvernementeel is.
Lees de regels 16 tot en met 64 van tekst 4.
De auteur gebruikt in tekst 4 niet het woord ‘populisme’. In zijn
beschrijving van de politieke actie en reactie, zijn wel enkele kenmerken
van populisme te herkennen.
114pGeef twee citaten uit tekst 4 en leg bij elk citaat uit dat daarin een
kenmerk van populisme te herkennen is. Ga uit van twee verschillende
citaten en twee verschillende kenmerken van populisme.
Zie de regels 56 tot en met 58 van tekst 4.
Framing gebeurt met retorische middelen zoals het gebruiken van
woorden die tot de verbeelding spreken. Daarachter gaat een
redeneerwijze schuil die geanalyseerd kan worden.
123p− Leg uit wat framing is.
− Geef minstens twee elementen waarmee de achterliggende
redeneerwijze geanalyseerd kan worden.
De Europese Unie kent verschillende instituties waaronder het Europees
Parlement, de Europese Raad en de Europese Commissie. De
Nederlandse regering kan met name in één van die drie instituties zelf
(zonder tussenkomst van anderen) inbreng hebben.
133pLeg uit in welke institutie de Nederlandse regering zelf inbreng kan
hebben en waarom dat niet kan in die andere twee.
opgave 4Opgave 4 Problematische jeugdgroepen
Bij deze opgave horen schema 1 en de teksten 5 en 6 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
Het rapport ‘Kostbare vriendschappen’ doet verslag van een onderzoek
dat is uitgevoerd in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en
Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Veiligheid en
Justitie. Het onderzoek brengt binnen één gemeente in kaart welke
maatschappelijke problemen veroorzaakt worden door problematische
jeugdgroepen en welke kosten voor de samenleving daaraan verbonden
zijn. In de onderzochte gemeente waren twee criminele en drie
overlastgevende jeugdgroepen actief. In de periode van vijf jaar die in
kaart werd gebracht, waren gedurende korte tijd ook nog twee hinderlijke
jeugdgroepen actief. Maar vanwege te weinig bruikbare gegevens zijn
deze hinderlijke jeugdgroepen niet in het onderzoek meegenomen.
Schema 1 en de teksten 5 en 6 komen uit het onderzoeksverslag.
Lees schema 1.
De hinderlijke jeugdgroepen werden vanwege te weinig bruikbare
gegevens, niet meegenomen in het onderzoek. De onderzoekers hebben
onder andere gebruikgemaakt van politiestatistieken. Schema 1 bevat
informatie waarmee verklaard kan worden waarom over hinderlijke
jeugdgroepen minder gegevens in de politiestatistieken beschikbaar
waren.
142pLeg uit waarom er te weinig bruikbare gegevens van hinderlijke
jeugdgroepen in de politiestatistieken staan. Gebruik daarvoor twee
verschillen tussen hinderlijke jeugdgroepen en de andere twee soorten
problematische jeugdgroepen.
Uit de omschrijving van de drie typen problematische jeugdgroepen valt
op te maken dat de politie niet alleen maar ingezet zal worden vanwege
haar taak om strafbare feiten op te sporen. Bij het bestrijden van
problematische jeugdgroepen zal de politie ook een van haar andere
taken uitvoeren.
152p− Welke andere taak zal de politie uitvoeren bij het actief bestrijden van
problematische jeugdgroepen?
− Welke persoon of instantie is verantwoordelijk voor de inzet van de
politie in verband met deze andere taak?
Lees tekst 5.
In tekst 5 is sprake van een referentiegroep.
162pLeg uit waarom je in dit onderzoek een referentiegroep nodig hebt.
Het onderzoek ‘Kostbare vriendschappen’ is uitgevoerd in één gemeente.
De onderzoekers hebben wijk/postcodegebied als matching kenmerk
meegenomen om zo ook andere kenmerken van de groep (zie de
regels 16 tot en met 20 van tekst 5) mee te kunnen wegen.
172pLeg uit dat voor dit onderzoek de wijk / het postcodegebied homogeen
van samenstelling moet zijn.
Onderzoekers formuleren vaak een hypothese met een afhankelijke en
een onafhankelijke variabele.
183p− Formuleer, in aansluiting op de regels 1 tot en met 26 van tekst 5, een
hypothese met twee variabelen die bij dit onderzoek zou kunnen
passen.
− Wat is de afhankelijke variabele en wat is de onafhankelijke variabele
in deze door jou opgestelde hypothese?
Jongeren kunnen crimineel gedrag gaan vertonen omdat ze deel uitmaken
van een groep. De begrippen ‘groepsdruk’ en ‘groepsdwang’ benoemen
aspecten van groepsdynamiek. Neutralisatie is een speciale vorm van
groepsdynamiek.
192p− Leg uit wat neutralisatie inhoudt.
− Leg uit hoe neutralisatie crimineel gedrag kan bevorderen.
Lees tekst 6.
202pLeg uit welke twee kenmerken van integraal veiligheidsbeleid te
herkennen zijn in de lokale aanpak.
opgave 5Opgave 5 Opiniepeilingen
Bij deze opgave hoort tekst 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In tekst 7 is te lezen dat verschillende nieuwsmedia verschillende
antwoorden geven op de vraag hoe ze omgaan met peilingen. Uit die
antwoorden kun je opmaken wat voor soort nieuwsmedia het betreft en
ook welke verschillende normen en waarden ze overdragen op hun
publiek.
Lees de regels 1 tot en met 52 van tekst 7.
NRC is voorzichtig met het koppelen van de uitkomst van een peiling aan
actuele gebeurtenissen.
212pBeargumenteer uit waarom voorzichtigheid geboden is bij het koppelen
van de uitkomst van een peiling aan actuele gebeurtenissen. Gebruik in je
argumentatie de begrippen correlatie en causaliteit op een correcte
manier.
De Telegraaf en NRC maken een andere keuze bij het informeren van
hun lezers. De waarden en normen die daarbij een rol spelen worden
daarmee impliciet overgedragen aan hun lezers.
223p− Geef een norm die te herkennen is in de keuze die De Telegraaf
maakt bij het berichten over opiniepeilingen.
− Geef een andere norm die te herkennen is in de keuze die NRC maakt
bij het berichten over opiniepeilingen.
− Bij welke maatschappelijke functie van de media past het overdragen
van waarden en normen?
Lees de regels 53 tot en met 75 van tekst 7.
In de regels 70 tot en met 75 van tekst 7 staat dat er veel zwevende
kiezers zijn. Dat de binding van kiezers met gevestigde politieke partijen
steeds minder wordt, hangt samen met veranderingen die zich vanaf de
jaren ‘60 in de Nederlandse politieke cultuur hebben voorgedaan.
232p− Geef een voorbeeld van een verandering in de politieke cultuur die
samenhangt met deze afnemende binding.
− Leg uit wat die verandering inhield.
opgave 6Opgave 6 Verzwaring van het strafrecht
Bij deze opgave hoort tekst 8 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De PVV wil hard optreden tegen criminaliteit. Dat blijkt onder andere in
juni 2017. De PVV kondigt dan aan dat ze met een initiatiefwetsvoorstel
zal komen: mensen die mogelijk een gevaar vormen voor de nationale
veiligheid moeten meteen kunnen worden opgepakt, ook als er weinig
bewijs is.
Hard bleek de PVV ook al eerder, onder andere in 2009. Toen kwam ze
met een initiatiefwetsvoorstel om het strafrecht te verzwaren. Tekst 8
bestaat uit enkele fragmenten van de website van de PVV waarin de
inhoud van het initiatiefwetsvoorstel uit 2009 uit de doeken gedaan wordt.
Lees de regels 1 tot en met 13 van tekst 8.
Met het wetsvoorstel uit tekst 8 wil de PVV de belangen van de
slachtoffers voorop stellen. Daarmee sluit de PVV aan bij andere
veranderingen in de afgelopen decennia waarbij de positie van het
slachtoffer in het strafprocesrecht al sterk is verbeterd.
242pGeef twee voorbeelden van die verbeterde positie van het slachtoffer in
het strafrecht.
Lees tekst 8.
De verandering van het strafrecht die met het wetsvoorstel uit tekst 8
beoogd wordt, is een voorbeeld van conservatief beleid.
252p− Geef de betekenis van het begrip conservatief in deze context.
− Leg met behulp van een verwijzing naar de doelen van straffen uit dat
dit voorstel past bij conservatief beleid.
De Klassieke School en de Moderne Richting zijn denkrichtingen die te
herkennen zijn in voorstellen over de inrichting van ons strafrechtstelsel.
262p− Geef een verschil tussen de Klassieke School en de Moderne
Richting.
− Leg uit of het voorstel om de strafrechtelijke minderjarigheid te
verlagen meer past bij de Klassieke School of meer bij de Moderne
Richting.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Volgens tekst 8 hebben slachtoffers er belang bij dat daders zwaar
gestraft worden. Voorstanders van mediation of herstelrecht formuleren
andere belangen die slachtoffers ook zouden kunnen hebben. Zij
bepleiten dan ook andere maatregelen.
272p− Waar is mediation of herstelrecht op gericht?
− Op welke wijze zou aan de belangen van slachtoffers tegemoet
gekomen kunnen worden volgens voorstanders van mediation of
herstelrecht?
De PVV stelt voor om meer jeugdigen strafrechtelijk te behandelen als
volwassenen.
Er is een sociologische verklaringstheorie waarmee dat voorstel
ondersteund kan worden en ook één waarmee het juist afgekeurd kan
worden.
284p− Geef beide theorieën.
− Geef van elk van beide theorieën de bijpassende redenering.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
