opgave 1Opgave 1 Koning Willem-Alexander in de Algemene
Vergadering
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Koning Willem-Alexander sprak op 28 september 2015 de Algemene
Vergadering van de Verenigde Naties (AVVN) toe. Dat was in New York
bij de opening van de 70e vergadering van de AVVN. De toespraak was in
het Engels. Tekst 1 is een gedeelte van de vertaling van deze toespraak
zoals die op de website van de Rijksoverheid gepubliceerd is.
Lees de regels 1 tot en met 19 van tekst 1.
De koning noemt enkele wereldproblemen waar de Verenigde Naties (VN)
aandacht aan besteedt. Het past bij de doelstellingen van de VN om
aandacht te besteden aan wereldproblemen.
12pGeef twee doelstellingen van de Verenigde Naties en geef per doelstelling
een bijpassend citaat uit de regels 1 tot en met 19 van tekst 1.
Lees de regels 20 tot en met 48 van tekst 1.
De koning zei dat de VN zich de vraag moest stellen: is onze manier van
werken en onze structuur nog up-to-date? Hij noemde in dat verband de
doortastendheid en de legitimiteit van de Veiligheidsraad.
24p− Leg uit met welke hervorming de Veiligheidsraad doortastender kan
worden.
− Leg uit met welke hervorming de legitimiteit van de Veiligheidsraad
kan toenemen.
Lees de regels 49 tot en met 64 van tekst 1.
Bij het samenwerken van meerdere landen speelt vaak het probleem van
collectieve actie. Koning Willem-Alexander bepleit dat landen zich meer in
elkaar moeten inleven en meer de dialoog moeten aangaan met elkaar.
32p− Wat houdt het probleem van collectieve actie in?
− Leg uit dat dit pleidooi van koning Willem-Alexander voor
inlevingsvermogen en dialoog een oplossing kan zijn voor het
probleem van collectieve actie in verband met het klimaatprobleem.
opgave 2Opgave 2 Het is veiliger, ondanks de politie
Bij deze opgave hoort tekst 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Sinds 2005 onderzoekt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) de
aard, omvang en ontwikkeling van de geregistreerde misdrijven in
Nederland.
Uit de cijfers van 2014 blijkt onder andere dat de politie 7 procent minder
misdrijven geregistreerd heeft dan in 2013. In tekst 2 bespreekt Marc
Schuilenburg, docent strafrecht en criminologie van de Vrije Universiteit te
Amsterdam, deze ontwikkeling.
Lees tekst 2.
Veel opvattingen kunnen gekarakteriseerd worden als politiek links of als
politiek rechts. De criminoloog Marc Schuilenburg doet in tekst 2
uitspraken die steun betekenen voor opvattingen van één van die twee
politieke richtingen en hij doet andere uitspraken die kritiek inhouden voor
opvattingen van de andere politieke richting.
42p− Welke politieke richting (links of rechts) wordt meer gesteund? Geef
een citaat uit tekst 2 waaruit dat blijkt en leg je antwoord uit.
− Welke politieke richting (links of rechts) wordt min of meer
bekritiseerd? Geef een citaat uit tekst 2 waaruit dat blijkt en leg je
antwoord uit.
Lees de regels 33 tot en met 40 van tekst 2.
Er zijn verschillende theorieën ter verklaring van criminaliteit en crimineel
gedrag.
51pMet behulp van welke theorie is te verklaren dat criminaliteit zal afnemen
door zowel het verbeteren van sloten als ook door het plaatsen van
camera’s? Leg je antwoord uit.
Lees de regels 40 tot en met 42 van tekst 2.
Jongeren zijn oververtegenwoordigd in de misdaadstatistieken.
62pMet behulp van welke theorie is te verklaren dat vooral jongeren
criminaliteit plegen? Leg je antwoord uit.
Lees de regels 43 tot en met 49 van tekst 2.
De uitspraak over de afwezigheid van een causaal verband is gebaseerd
op onderzoek.
72p− Stel een hypothese op die bij dit onderzoek past.
− Wat zijn bij die hypothese de afhankelijke variabele en de
onafhankelijke variabele?
Lees de regels 50 tot en met 57 van tekst 2.
82pGeef twee redenen waarom cijfers uit politiestatistiek “niets zeggen over
de omvang van ingewikkelde vormen van criminaliteit” zoals
milieudelicten, fraude, handel met voorkennis en cybercrime.
Lees de regels 58 tot en met 71.
Ondanks het teruglopen van geregistreerde criminaliteit blijven de
onveiligheidsgevoelens van burgers hoog.
91pMet welk begrip wordt dit verschijnsel aangeduid?
opgave 3Opgave 3 De gunfactor
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
VVD en PvdA, coalitiepartners sinds de vorming van het kabinet-Rutte II
in 2012, geven ook elkaar in 2016 de kans om goede sier te maken.
Het heeft kennelijk nieuwswaarde dat politieke partijen elkaar iets gunnen,
want Trouw schrijft er een artikel over.
Lees tekst 3.
De coalitiepartijen VVD en PvdA willen “elkaar wat gunnen tot het einde”.
Op 15 maart 2017 vinden de Tweede Kamerverkiezingen plaats.
101pGeef een reden voor de houding van VVD en PvdA om elkaar ook in 2016
wat te gunnen tot het einde.
Lees de regels 1 tot en met 42 van tekst 3.
In tekst 3 is sprake van een verdeling van een bedrag “over de in de ogen
van de twee partijen goede doelen” (regels 11 en 12).
113p− Noem de ideologische visies van VVD en PvdA.
− Verklaar de keuzes over die verdeling vanuit beide ideologieën. Betrek
in je antwoord gegevens uit regels 1 tot en met 42 van tekst 3.
Lees de regels 43 tot en met 57.
De VVD-achterban kwam in opstand onder leiding van De Telegraaf. Het
bezwaar van de VVD-achterban tegen een hogere inkomensafhankelijke
zorgpremie is te verbinden met de ideologie van de VVD.
122p− Geef een ideologisch uitgangspunt van de VVD in dit kader.
− Beredeneer op grond van dat uitgangpunt waarom een hogere
inkomensafhankelijke zorgpremie kan worden afgewezen.
opgave 4Opgave 4 Mediatechnologie verandert de samenleving
Bij deze opgave horen de teksten 4, 5 en 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De beschikbaarheid van nieuwe technologieën heeft het gedrag van grote
groepen mensen ingrijpend veranderd. Jongeren besteden een groot
gedeelte van hun tijd aan sociale media en de gevolgen daarvan zijn het
onderwerp van nieuw onderzoek (tekst 4). De verschuiving in
tijdsbesteding van grote groepen mensen heeft ook gevolgen voor de
traditionele media. Die zoeken naar nieuwe verdienmodellen om
vertrekkende adverteerders toch binnenboord te houden (tekst 5).
Tegelijkertijd hebben de traditionele media ook nog het probleem van een
afnemend vertrouwen van de burgers in de pers (tekst 6). En dat
probleem hangt onder andere ook samen met de opkomst van nieuwe
technologieën.
Lees tekst 4.
Onderzoekers kunnen antwoorden zoeken op verschillende soorten
vragen: beschrijvende, evaluatieve en verklarende vragen. In het
onderzoek Jongeren over sociale media zijn al deze soorten te
herkennen. Uit tekst 4 kun je opmaken welke vragen door de
onderzoekers gesteld zijn.
133p− Geef uit tekst 4 het eerst voorkomende citaat waaruit je kunt opmaken
dat de onderzoekers een beschrijvende vraag gesteld hebben.
− Geef uit tekst 4 het eerst voorkomende citaat waaruit je kunt opmaken
dat de onderzoekers een evaluatieve vraag gesteld hebben.
− Geef uit tekst 4 het eerst voorkomende citaat waaruit je kunt opmaken
dat de onderzoekers een verklarende vraag gesteld hebben.
Onderzoeken moeten betrouwbaar en valide zijn. In regels 35 en 36 van
tekst 4 staat dat de respons 58% bedroeg.
142p− Wat betekent betrouwbaarheid in verband met onderzoek?
− Leg uit wat de respons van 58% betekent voor de betrouwbaarheid
van dit onderzoek. Betrek in je antwoord een andere eis (dan
betrouwbaarheid en validiteit) waaraan onderzoek moet voldoen.
Lees de regels 38 tot en met 44 van tekst 4.
151pGeef een reden waarom in regels 43 en 44 staat dat alleen significante
relaties besproken worden.
Lees de regels 45 tot en met 63 van tekst 4.
162p− Geef uit dit tekstdeel een voorbeeld van een operationalisering in dit
onderzoek.
− Geef een voorbeeld van een onderzoeksvraag die bij dit tekstdeel
past.
Lees tekst 5.
Bedrijven die geen geld willen besteden aan een standaardadvertentie
willen vaak wel betalen als hun merk of product in een redactioneel artikel
genoemd wordt.
172pGeef een verklaring voor deze voorkeur van adverteerders aan de hand
van het referentiekader van de lezers.
Lees de regels 28 tot en met 31 van tekst 5.
De ‘Chinese Muur’ is beeldspraak voor de bescherming die redacties
nodig hebben tegen onder andere commerciële beïnvloeding.
183p− Met welk document worden redacties beschermd tegen oneigenlijke
beïnvloeding?
− Leg uit welke twee zaken in dat document hiertegen bescherming
bieden.
Het teruglopen van advertentie-inkomsten kan bij dagbladen een proces
in werking zetten. Een proces dat zichzelf versterkt en waardoor de
kwaliteit van de berichtgeving ook steeds verder onder druk kan komen te
staan.
192p− Hoe wordt dat zichzelf versterkend proces genoemd?
− Leg uit hoe dat proces werkt.
Er zijn verschillende visies op de verdeling van politieke macht in de
samenleving.
203p− Geef een omschrijving van de normatieve klassieke
democratietheorie.
− Leg uit welke rol voor de massamedia past bij een normatieve
klassieke democratietheorie.
Eén van de uitgangspunten van het mediabeleid van de overheid is
democratie.
Afgezien van de gegarandeerde vrijheid van meningsuiting bestaat er in
Nederland nauwelijks wetgeving die specifiek gericht is op de pers. Wel is
er de Mededingingswet (die is niet speciaal bedoeld voor de pers maar
reguleert de pers wel) en daarnaast kennen we ook nog het
Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (voorheen Bedrijfsfonds voor de
Pers).
212p− Op welke wijze draagt de Mededingingswet indirect bij aan de kwaliteit
van de democratie in Nederland?
− Op welke wijze draagt het Stimuleringsfonds bij aan de democratie in
Nederland?
Lees de regels 1 tot en met 12 van tekst 6.
Thomas Bruning wil duidelijk maken dat journalisten volgens bepaalde
vaknormen werken.
223pGeef drie ‘journalistieke vaknormen’ waaraan goede journalisten in ieder
geval moeten voldoen.
Lees de regels 13 tot en met 48 van tekst 6.
De pers geniet steeds minder vertrouwen bij burgers en dat heeft te
maken met de ‘nieuwe omstandigheden’ (regels 13-18). Die ‘nieuwe
omstandigheden’ zijn een gevolg van de ontwikkeling van de technologie.
232pBeargumenteer dat het afnemende vertrouwen in kranten en
nieuwszenders bij de burgers een gevolg is van de ontwikkeling van de
technologie.
Betrek in je uitleg een kenmerkend verschil tussen oude en nieuwe media.
opgave 5Opgave 5 Urgenda versus de Staat der Nederlanden
Bij deze opgave hoort tekst 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Urgenda is de organisatie voor duurzaamheid en innovatie die Nederland
sneller duurzaam wil maken, samen met bedrijven, overheden,
maatschappelijke organisaties en particulieren. Als zelfstandige stichting
streeft Urgenda naar een circulaire economie die draait op duurzame
energie en groene grondstoffen. De organisatie werkt vanuit een groot
gevoel voor urgentie omdat grondstoffen schaarser worden en het klimaat
veel te snel verandert.
Op 20 november 2013 begon een rechtszaak die Urgenda namens 886
mede-eisers aanspande tegen de Nederlandse Staat over het
klimaatbeleid. Op 24 juni 2015 heeft de Rechtbank Den Haag uitspraak
gedaan en werd Urgenda in het gelijk gesteld. De rechter draagt de Staat
op meer actie te ondernemen tegen klimaatverandering en de CO2-
uitstoot voor 2020 met 25% te verminderen. Het is wereldwijd de eerste
keer dat een rechter een Staat verplicht om maatregelen te nemen tegen
klimaatverandering.
Lees de regels 1 tot en met 25 van tekst 7.
De rechtszaak van Urgenda tegen de Staat is geen strafrechtzaak.
242pGeef twee citaten uit de regels 1 tot en met 25 van tekst 7 waaruit dat
blijkt en leg je antwoord uit.
Lees de regels 26 tot en met 67 van tekst 7.
In Nederland is het mogelijk om een rechtszaak tegen de Staat aan te
spannen.
252pLeg uit op grond van welke beginselen van de rechtsstaat dat mogelijk is.
Ga in je antwoord uit van twee beginselen.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Een gezond leefmilieu heeft kenmerken van een collectief goed.
263pGeef drie kenmerken van ‘een gezond leefmilieu’ waardoor het tot de
collectieve goederen gerekend kan worden.
Staten zijn geneigd om een afwachtende houding aan te nemen bij het
oplossen van het klimaatprobleem.
272pGeef een reden voor staten waarom ze vaak terughoudend zijn bij het
aanpakken van het klimaatprobleem. Leg je antwoord uit.
Urgenda is een pressiegroep en geen politieke partij. Verschillende
politieke partijen streven ook naar het aanpakken van het klimaat-
probleem.
282pGeef twee verschillen tussen pressiegroepen en politieke partijen.
292pLeg met behulp van het systeemmodel uit in welke fase van de politieke
besluitvorming de aanpak van het klimaatprobleem aangekomen is na de
rechtszaak.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
