opgave 1Opgave 1 Niet grappig: een staatsomroep?
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Staatssecretaris Sander Dekker (media, VVD) heeft ingegrepen in het
publieke omroepbestel. Omroepen zijn gefuseerd en de ‘taakopdracht’
voor de publieke omroep is aangescherpt. De programmering van de
publieke omroep moet onderscheidend zijn en dat betekent volgens de
staatssecretaris dat er geen amusement enkel om het amusement mag
worden uitgezonden.
In tekst 1 zet mediaverslaggever Wilfred Takken een aantal opvattingen
over deze ingreep op een rij. Voor welke mensen zendt de publieke
omroep dan nog uit? Als de plannen van Dekker doorgaan wordt de
publieke omroep elitair.
In tekst 2 spreekt Piet Bakker (lector Crossmediale Journalistiek aan de
Hogeschool Utrecht) de angst uit dat de publieke omroep door de plannen
van Dekker een ‘staatsomroep’ zal worden.
Lees de regels 1 tot en met 36 van tekst 1.
In de regels 27 tot en met 30 staat dat amusement bij de publieke omroep
een ander doel moet hebben dan puur vermaak.
12p- Welk ander doel zou amusement bij de publieke omroep moeten
hebben?
- Leg uit op welke wijze je amusement kunt inzetten om dat doel te
bereiken.
Lees de regels 37 tot en met 40 van tekst 1.
22p- Welke liberale opvatting over de economie is te herkennen in de
regels 37 tot en met 40 van tekst 1?
- Leg uit wat er volgens die opvatting mis is met de situatie waarin het
Nederlandse omroepbestel verkeert.
Lees de regels 41 tot en met 61 van tekst 1.
Dekker wil geen amusementsprogramma’s enkel om het amusement op
de publieke omroep. Hij verlaat daarmee het idee dat de publieke omroep
een totaalprogramma moet verzorgen. In de regels 41 tot en met 61 wordt
kritiek gegeven op de plannen van Dekker. Uit de vrees die geuit wordt,
kan afgeleid worden dat de publieke omroep niet langer zal voldoen aan
een andere eis die de Mediawet nu stelt aan publieke mediadiensten.
31pAan welke eis aan publieke mediadiensten zal de publieke omroep
volgens tekst 1 niet meer voldoen zodra ze, zoals in het voorstel van
Dekker, geen totaalprogramma meer uitzendt?
Lees de regels 62 tot en met 82 van tekst 1.
Zowel Remco van Leen als Taco Rijssemus wijzen op het verschil tussen
de commerciëlen en de publieke omroep. Het verschil is zichtbaar in de
programma’s die worden uitgezonden.
42p- Geef een voorbeeld van een soort programma dat wel past bij de
publieke omroep en dat niet past bij de commerciëlen.
- Leg uit wat de reden is voor commerciële omroepen om dat
programma niet uit te zenden.
Lees tekst 2.
52pLeg uit wat een onafhankelijk functionerende publieke omroep betekent
voor de democratische rechtsstaat.
Betrek in je antwoord de reden waarom een staatsomroep zoals we die in
dictaturen kennen, die betekenis niet kan hebben.
Zie de regels 43 tot en met 48 van tekst 2.
De nieuwsvoorziening van de publieke omroep moet volgens NDP
Nieuwsmedia verdwijnen omdat deze bedreigend zou zijn voor de
traditionele nieuwsmedia. Op de website van NDP Nieuwsmedia staat te
lezen dat deze bedreiging mede een gevolg is van het proces van
technologische convergentie.
63pLeg uit hoe technologische convergentie er voor heeft gezorgd dat de
nieuwsvoorziening van de publieke omroep bedreigend is geworden voor
de traditionele nieuwsmedia.
Zie de regels 49 tot en met 60 van tekst 2.
De vraag die Piet Bakker, de schrijver van tekst 2, opwerpt nodigt uit om
na te denken over mogelijke veranderingen.
72pWelke veranderingen in de Nederlandse nieuwsvoorziening kunnen
verwacht worden als alleen de commerciële omroepen nog nieuws- en
actualiteitenprogramma’s gaan uitzenden?
Geef twee veranderingen en leg je antwoord uit.
opgave 2Opgave 2 Geen politieke avonturiers - Verander het kiesstelsel
Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In het Nederlandse politieke stelsel kunnen Kamerleden die uit een fractie
stappen hun zetel behouden en een eigen fractie beginnen. De Telegraaf
noemt dat ‘zetelroof’ (tekst 3).
Minister Plasterk is bereid er iets tegen te doen, tenminste, als de Kamer
dat wil. Plasterk en zijn partij, de PvdA, staan hierin niet alleen. Ook het
CDA zou graag zien dat het onmogelijk wordt dat een Kamerlid blijft zitten
na het verlaten van zijn fractie. Binnen het CDA is nagedacht over een
oplossing. Dat leidde tot een resolutie die werd aangenomen op het CDA-
partijcongres van 8 november 2014 (tekst 4).
Lees tekst 3.
Wetten zijn het resultaat van samenwerking tussen regering en parlement.
Minister Plasterk wil werken aan een wetswijziging als de Kamer dat wil.
De houding die minister Plasterk aanneemt ten aanzien van de Kamer kan
gezien worden als typerend voor de politieke cultuur in Nederland.
82pGeef een kenmerk van de politieke cultuur in Nederland dat te herkennen
is in de houding van minister Plasterk.
Licht je antwoord toe.
Zie tekst 3 en lees de regels 1 tot en met 18 van tekst 4.
In de resolutie wordt een relatie gelegd tussen profileringsdrang (zoals bij
de twee PvdA-ers uit tekst 3) en het functioneren van de politiek. Media
worden in de resolutie niet genoemd maar ze spelen hierbij wel een
belangrijke rol.
In deze verwevenheid van media en politiek is een mechanisme te
herkennen.
93p- Met welk woord benoemen de mediawetenschappen deze
verwevenheid van media met politiek?
- Leg het mechanisme uit aan de hand van de twee PvdA-Kamerleden
die uit hun fractie stapten.
Zie de regels 17 en 18 van tekst 4.
Naast de genoemde inbreng als ‘staatkundig geweten’ kan het CDA ook
een politieke reden hebben om de kleinere ‘getuigenis’ partijen te
koesteren.
101pGeef een politieke reden voor het CDA om bezorgd te zijn over het
voortbestaan van kleinere ‘getuigenis’ partijen.
Lees de regels 19 tot en met 37 van tekst 4.
Je kunt het aannemen van de resolutie op het CDA congres zien als een
onderdeel van het landelijke besluitvormingsproces over het verhogen van
de kiesdrempel in Nederland. Het landelijke besluitvormingsproces kun je
beschrijven met behulp van het barrièremodel.
112pLeg uit over welke fase volgens het barrièremodel tekst 4 gaat en geef
ook aan wat de volgende barrière is die genomen moet worden.
opgave 3Opgave 3 Rotterdam pakt criminaliteit aan
Bij deze opgave hoort tekst 5 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Tekst 5 is een deel van een reportage waarin beschreven wordt hoe
Rotterdam alles op alles zet om de zogenaamde high impact crimes terug
te dringen. Het gaat daarbij om overvallen, straatroven en inbraken,
vormen van criminaliteit die ‘een grote weerslag hebben op de
slachtoffers’.
Rotterdam combineert preventie met opsporing en een dadergerichte
aanpak. Burgemeester, politiechef en hoofdofficier van justitie werken
samen en maken gebruik van lokwoningen, stimuleren maatregelen voor
inbraakpreventie en zetten oud-mariniers in die hardnekkige
draaideurcriminelen stevig aanpakken.
Lees de regels 1 tot en met 33 van tekst 5.
Criminaliteit kan worden verklaard met behulp van sociologische
theorieën. Met maatregelen die aansluiten bij deze theorieën kan men
proberen criminaliteit tegen te gaan. De tips uit regels 16 tot en met 23
van tekst 5 passen bij twee sociologische theorieën die nauw aan elkaar
verwant zijn. Het verschil tussen beide theorieën is dat bij de ene de
dader centraal staat en bij de andere de situatie.
124p- Noem beide theorieën.
- Geef bij elk van beide theorieën één van de tips en leg uit dat die tip
past bij de betreffende theorie.
Lees de regels 34 tot en met 51 van tekst 5.
In de ‘driehoek’ van Rotterdam werken burgemeester, politiechef en
hoofdofficier van justitie samen om high impact crimes aan te pakken. De
burgemeester en de hoofdofficier van justitie hebben verschillende
verantwoordelijkheden. Het inzetten van politie om bepaalde vormen van
high impact crimes aan te pakken valt echter onder de
verantwoordelijkheid van beiden.
133p- Wat is in het algemeen de verantwoordelijkheid van de burgemeester
en wat is de verantwoordelijkheid van de officier van justitie met
betrekking tot het inzetten van politie?
- Bij welk delict, bij straatroof of woninginbraak, valt de inzet van politie
zowel onder de verantwoordelijkheid van de burgemeester als onder
de verantwoordelijkheid van de officier van justitie?
Lees de regels 52 tot en met 59 van tekst 5.
Bij de cijfers over de daling van het aantal straatroven, overvallen en
woninginbraken staat niet vermeld wat de bron van deze informatie is.
Vaak is dat de geregistreerde criminaliteit.
143p- Wat verstaan we onder de geregistreerde criminaliteit?
- Geef met betrekking tot de omvang van de geregistreerde criminaliteit
drie kritische kanttekeningen bij de aantallen.
In tekst 5 is sprake van voorlichting en dat is een voorbeeld van een vorm
van preventief beleid.
152pGeef voorbeelden van twee andere vormen van preventief beleid die
ingezet kunnen worden tegen high impact crimes.
De Rotterdamse aanpak zou je kunnen zien als een voorbeeld van
integraal veiligheidsbeleid.
162pWelke twee kenmerken van integraal veiligheidsbeleid zijn te herkennen
in tekst 5?
opgave 4Opgave 4 Europa op zoek naar positieve energie
Bij deze opgave hoort tekst 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De Europese Unie concurreert met de rest van de wereld en om dat te
kunnen blijven doen moet ze zeker zijn van haar energievoorziening. De
Oekraïne-crisis liet zien dat Europa kwetsbaar is vanwege haar
afhankelijkheid van Russisch gas. Ook andere energiebronnen kennen
onzekerheden. De olieprijs is onvoorspelbaar en kerncentrales vertonen
soms mankementen waardoor ze lang stil komen te liggen.
De Europese Commissie heeft op 25 februari 2015 een strategisch plan
voor een Europese energie-unie gepresenteerd. Het doel is om alle
lidstaten te verzekeren van voldoende energie en om dat te bereiken moet
er eenheid gebracht worden in de versplinterde energiemarkt. Het belang
is groot en wordt wel vergeleken met het belang van de oprichting van de
EGKS.
Lees tekst 6.
Een voorstel van de Europese Commissie is pas aangenomen als twee
organen van de Europese Unie er mee ingestemd hebben.
172pWelke twee EU-organen moeten instemmen met een voorstel van de
Europese Commissie?
Bij de besluitvorming in de Europese Unie worden vaak actoren betrokken
die geen deel uitmaken van politiek-bestuurlijke organisaties van de
Europese Unie of een nationale overheid.
183p− Geef twee verschillende actoren die wel betrokken worden bij het
besluitvormingsproces over Europees energiebeleid maar die geen
deel uitmaken van die politiek-bestuurlijke organisaties.
− Geef een reden voor het betrekken van deze actoren bij het Europese
energiebeleid.
Het politieke besluitvormingsproces over het Europese energiebeleid kan
beschreven worden met het barrièremodel en met het systeemmodel.
Beide modellen laten een verschillend aspect van het
besluitvormingsproces beter tot zijn recht komen.
194p- Welk aspect van het besluitvormingsproces over het Europese
energiebeleid zoals dat in tekst 6 beschreven wordt, komt beter tot zijn
recht bij het barrièremodel? Verwijs in je antwoord met regelnummers
naar een voorbeeld van dat aspect in tekst 6.
- En welk aspect bij het systeemmodel? Verwijs ook hier met
regelnummers.
opgave 5Opgave 5 Eerste Kamer over levenslang toezicht
Bij deze opgave horen tekst 7 en figuur 1 uit het bronnenboekje
Inleiding
De PrivacyBarometer is een particulier initiatief, naar eigen zeggen
onafhankelijk en niet gebonden aan een politieke partij. Op haar website
stond in het najaar van 2014 een bericht over een voorstel van
staatssecretaris Teeven. De PrivacyBarometer ziet dit voorstel als een
onderdeel van een bredere ontwikkeling waarvan ze op haar website zegt:
“De laatste 10 jaar is de privacy van de mensen in Nederland stap voor
stap afgenomen. Dit is sluipenderwijs gegaan.”
In het najaar van 2014 gaf de PrivacyBarometer over het wetsvoorstel van
Teeven de stand van zaken weer en tekst 7 is daar een fragment uit.
Figuur 1 stond daar bij.
Lees tekst 7 en bekijk figuur 1.
Eén van de functies van politieke partijen is de aggregatiefunctie.
203p- Geef een omschrijving van de aggregatiefunctie.
- Leg uit welke gegevens uit tekst 7 en figuur 1 reden geven om er aan
te twijfelen of de aggregatiefunctie bij dit onderwerp wel vervuld is.
Zie de regels 22 tot en met 31 van tekst 7.
Uit de kritiek van de Raad van State valt op te maken dat een dilemma
van de rechtsstaat aan de orde is.
212pLeg uit dat bij het wetsvoorstel een dilemma van de rechtsstaat aan de
orde is.
Tweede en Eerste Kamer hebben dezelfde taken. Ze leggen verschillende
accenten bij de uitvoering daarvan.
222p- Over welke taak van de Eerste Kamer gaat tekst 7?
- Wat is het accentverschil tussen de Eerste en de Tweede Kamer met
betrekking tot het uitvoeren van deze taak?
In het denken over strafrecht zijn twee denkrichtingen te onderscheiden:
de Klassieke School en de Moderne Richting.
233p- Geef een korte beschrijving van het mensbeeld van de
Klassieke School.
- Geef een korte beschrijving van het mensbeeld van de
Moderne Richting.
- Leg uit dat de invloed van de Moderne Richting te herkennen is in het
voorstel voor levenslang toezicht.
Veranderingen in regelgeving kunnen getypeerd worden als progressief of
conservatief beleid.
243p- Leg uit wat in algemene zin typerend is voor een progressief beleid en
voor een conservatief beleid.
- Leg uit of het wetsvoorstel van Teeven past binnen een progressief of
een conservatief beleid om criminaliteit te bestrijden.
Zie de regels 36 tot en met 58 van tekst 7.
‘De instanties’ vinden het verstandig om te evalueren. Om te evalueren
moet je over gegevens beschikken en soms kan een vergelijkend
onderzoek bruikbare gegevens verschaffen. Een groep, bijvoorbeeld
groep A, die onder de nieuwe regeling valt zou dan vergeleken kunnen
worden met een groep B die niet onder die nieuwe regeling valt.
253pStel een hypothese op voor dit vergelijkend onderzoek en geef daarbij
aan wat de afhankelijke en wat de onafhankelijke variabele is.
De twee groepen uit de vorige vraag moeten op relevante kenmerken
dezelfde samenstelling hebben. In ons staatsbestel (parlementaire
democratie, rechtsstaat) kunnen op een bepaald moment de ex-
gedetineerden niet ten behoeve van een onderzoek in twee groepen
ingedeeld worden zodat de ene groep wel onder levenslang toezicht staat
en de andere groep niet.
262pLeg uit waarom die twee groepen niet samengesteld kunnen worden.
Verwerk in je antwoord een kenmerk van onze parlementaire democratie.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 6Opgave 6 Journalistiek in tijden van oorlog
Bij deze opgave hoort tekst 8 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Goede journalistiek levert onafhankelijk informatie. In vredestijd is het al
een hele klus om goede, onafhankelijke journalistiek te bedrijven, in tijden
van oorlog wordt dat nog moeilijker. Een extra complicatie treedt op als
een traditie met een onafhankelijke pers ontbreekt. Media worden door
strijdende partijen gebruikt en misbruikt en spelen een belangrijke rol in
de meningsvorming. In tijden van oorlog zijn de belangen die op het spel
staan zo groot dat er zeer veel druk komt te liggen op de keuzes die
journalisten moeten maken.
Lees de regels 1 tot en met 93 van tekst 8.
In tekst 8 worden situaties beschreven waarin te herkennen is dat mensen
gemanipuleerd worden.
272p- Geef uit de regels 1 tot en met 93 van tekst 8 een citaat (met
regelnummers) waaruit blijkt dat mensen gemanipuleerd worden.
- Licht de keus van je citaat toe en gebruik daarbij een omschrijving van
het begrip manipulatie.
Lees de regels 95 tot en met 106 van tekst 8.
Uit de regels 95 tot en met 106 kun je opmaken dat Fedchenko één van
de journalistieke normen hier niet toepast.
282p- Welke journalistieke norm wordt niet toegepast?
- Leg die norm uit.
Zie de regels 95 tot en met 106 van tekst 8.
De situatie in Oost-Oekraïne kan op verschillende manieren ‘geframed’
worden.
Mediaframes worden vaak gelabeld met een kernachtig woord. Zo kennen
we bijvoorbeeld het ‘emotieframe’ en het ‘wedstrijdframe’. Het herkennen
en benoemen van een frame kan inzicht geven in de morele houding van
de journalist ten aanzien van de situatie die hij beschrijft.
294pGeef aan de hand van de regels 95 tot en met 106 twee tegengestelde
mediaframes en laat zien dat beide frames een verschillend moreel
oordeel over de separatisten in Oost-Oekraïne bevatten.
Lees de regels 107 tot en met 144 van tekst 8.
In Nederland zijn journalisten niet de spreekbuis van eigenaren en dat is
ook vastgelegd in een document.
302pHoe heet dat document en wat is daarin vastgelegd met betrekking tot het
werk van journalisten?
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
