opgave 1Opgave 1 De media en de positie van Wilders
Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In augustus 2007 publiceerde de Volkskrant een ingezonden brief van Geert
Wilders. De partijleider van de Partij voor de Vrijheid (PVV) schrijft hierin dat de
Koran verboden moet worden. Die ingezonden brief zorgde voor veel ophef.
Lees de regels 1 tot en met 54 van tekst 1.
De brief van Wilders werd geweigerd door de redactie van NRC Handelsblad
(regels 15-26). De Volkskrant plaatste het stuk van Wilders wel (regels 27-28).
Van Doorn vindt dat deze krant zich een forum toont voor anti-islamactivisten.
Ter verdediging kan de redactie van de Volkskrant aanvoeren dat zij zich ten
aanzien van de berichtgeving over de brief van Wilders aan een bepaalde
journalistieke regel heeft gehouden.
12pMet welke journalistieke regel kan de redactie haar besluit verdedigen om het
stuk van Wilders wel te plaatsen?
Leg uit hoe blijkt dat de redactie zich aan deze regel heeft gehouden.
NRC Handelsblad weigerde het artikel van Wilders te plaatsen, terwijl
de Volkskrant het wel plaatste. De redactie bepaalt of een artikel al dan niet
geplaatst wordt, niet de directie.
22pIn welk document is de relatie tussen de redactie en de directie vastgelegd en
welk belang heeft de redactie daarbij?
De Volkskrant en NRC Handelsblad worden beschouwd als kwaliteitskranten.
32pGeef twee inhoudelijke kenmerken van kwaliteitskranten.
42pWaarin verschillen NRC Handelsblad en de Volkskrant? Noem een verschil in
politieke kleur of identiteit.
Lees de regels 55 tot en met 80.
Als voorbeelden van politieke kleuring noemt Van Doorn de opinieweekbladen
Elsevier en De Groene Amsterdammer.
52pWelke politieke kleur wordt in het algemeen toegeschreven aan Elsevier en
welke politieke kleur aan De Groene Amsterdammer?
Van Doorn zegt dat de kleuring van kranten en weekbladen veel minder
uitgesproken is dan ongeveer een halve eeuw geleden (zie de regels 72-75).
62pDoor welke sociaal-culturele ontwikkeling is deze kleuring minder uitgesproken
geworden? Licht je antwoord toe.
Lees de regels 81 tot en met 111.
De schrijver van dit artikel socioloog J.A.A. van Doorn ziet bij het al dan niet
plaatsen van sterk afwijkende meningen in de krant een andere taak van de pers
dan politicoloog Fennema. Fennema benadrukt de informerende functie van de
media/pers. Van Doorn benadrukt andere maatschappelijke functies van de
media.
74pWelke andere maatschappelijke functies van de media benadrukt Van Doorn?
Noem er twee en leg elke functie uit.
Maak gebruik van tekst 1.
Er ontstond een debat over de vraag welke selectiecriteria krantenredacties
dienen te hanteren bij zeer betwistbare opinies (zie de regels 40-45).
Krantenredacties maken elke dag een selectie van het nieuws. Dit gebeurt aan
de hand van verschillende criteria zoals de actualiteit of de gebeurtenissen
vinden dichtbij plaats.
82pWelke andere selectiecriteria hebben voor de redactie van de Volkskrant de
doorslag gegeven om het artikel van Wilders te plaatsen? Noem er twee en geef
bij ieder criterium een voorbeeld uit of naar aanleiding van tekst 1.
De ophef en discussie in de pers over de uitspraken van Wilders over de islam
staan niet op zichzelf. Tekst 2 bespreekt het onderzoek van
communicatiewetenschapper Vliegenthart naar de invloed van de berichtgeving
over integratie op de populariteit van anti-immigratiepartijen. Vliegenthart heeft
voor zijn onderzoek duizenden krantenberichten tussen 1995 en 2006
geanalyseerd.
De vragen 9 tot en met 13 hebben betrekking op het onderzoek in tekst 2.
Lees tekst 2.
92pWat is in het onderzoek van Vliegenthart de afhankelijke variabele? Noem ook
de twee onafhankelijke variabelen.
102pFormuleer de hypothese die ten grondslag heeft gelegen aan dit onderzoek.
Het onderzoek van Vliegenthart betreft een analyse van de inhoud van
krantenberichten. Zie de regels 14-16. Wetenschappelijk onderzoek moet
voldoen aan de eis van betrouwbaarheid.
111pWat houdt de eis van betrouwbaarheid in voor het doen van onderzoek?
Vliegenthart laat zien dat de inhoud van de krantenartikelen over integratie erg
is veranderd tussen 1995 en 2006. Je zou in dit verband kunnen spreken van
een veranderd mediaframe.
122pLeg uit dat er in de berichtgeving over integratie sprake is van een veranderd
mediaframe. Geef eerst een definitie van het begrip mediaframe.
Over de invloed van de media bestaan verschillende theorieën. Eén daarvan is
de agendasettingtheorie. De framingtheorie is daar weer uit voortgekomen.
133pLeg uit dat onderzoeker Vliegenthart bij de opzet van zijn onderzoek niet
uitgegaan is van de oorspronkelijke agendasettingtheorie. Geef eerst een
beschrijving van deze theorie.
opgave 2Opgave 2 Strafrecht en volkswil
Bij deze opgave hoort tekst 3 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In het blad ‘Justitiële Verkenningen’ verscheen in april 2007 een artikel van
prof. mr. C. Kelk, hoogleraar straf(proces)recht en penitentiair recht te Utrecht.
In dit artikel brengt hij enkele recente ontwikkelingen in het strafrecht in verband
met het gedachtegoed van Pim Fortuyn. Tekst 3 is een sterk ingekorte weergave
van dit artikel.
Lees de regels 1 tot en met 34 van tekst 3.
De politieke denkbeelden en de manier van optreden van Fortuyn kunnen deels
getypeerd worden als populistisch. In de tekst zijn twee kenmerken van
populisme te herkennen.
142pNoem twee kenmerken van populisme. Geef per kenmerk een citaat uit de tekst
waarin dit kenmerk te herkennen is.
De toenemende populariteit van Fortuyn had ook te maken met knelpunten in
het proces van politieke besluitvorming in Nederland, vooral op het vlak van de
representativiteit.
152pLeg uit dat de populariteit van Fortuyn gezien kan worden als een reactie op de
gebrekkige representativiteit in het politieke systeem.
Lees de regels 35 tot en met 47.
Het tekstfragment gaat over de roep om meer participatie van leken in de
strafrechtspraak. Je kunt daarbij denken aan juryrechtspraak. In veel landen
waaronder de VS en België, bestaat juryrechtspraak. Nederland kent geen
systeem van juryrechtspraak.
164pNoem twee argumenten voor en twee argumenten tegen juryrechtspraak.
Lees de regels 48 tot en met 57.
Politieke partijen zouden de opmerkingen van professor Kelk over het niet
negeren en schofferen van de stem van het volk in een democratie, serieus
kunnen nemen.
172pLeg uit welke functies politieke partijen beter zouden moeten uitoefenen indien
zij gehoor willen geven aan de vaststelling van Kelk dat de stem van het volk in
een democratie niet genegeerd en geschoffeerd mag worden. Ga uit van twee
functies.
Lees de regels 58 tot en met 68.
In de regels 63-64 wordt het legaliteitsbeginsel genoemd.
182pWat houdt het legaliteitsbeginsel in?
Leg uit dat dit beginsel een belangrijk kenmerk is van de rechtsstaat.
Lees de regels 70 tot en met 88.
De positie van het slachtoffer heeft in het strafrecht (en in de wet) meer
erkenning gekregen (regels 74-76).
192pGeef daarvan twee voorbeelden.
Hoogleraar Kelk geeft aan dat de laatste jaren door de wetgever vele nieuwe
strafbepalingen zijn ingevoerd, het aantal straffen en maatregelen is uitgebreid
of verzwaard (regels 80-88).
206pBeschrijf met behulp van drie fasen van het systeemmodel van politieke
besluitvorming hoe de aanpassing van de strafwetgeving kan zijn verlopen.
Betrek in je beschrijving per fase één actor die bij die fase betrokken is.
Lees de regels 89-105.
In de laatste paragraaf heeft hoogleraar Kelk het over de veiligheids- en
risicomaatschappij. De gedachte is verspreid dat de burgers geen risico mogen
lopen en dat de overheid er alles aan moet doen om de veiligheid van de
burgers te garanderen. Het gaat hierbij niet alleen om verzwaring van de
straffen of verharding van de sanctietoemeting.
De gedachte van de veiligheids- en risicomaatschappij raakt de discussie over
het dilemma van de rechtsstaat.
213pWat houdt het dilemma van de rechtsstaat in?
Leg uit dat dit dilemma optreedt bij het ontstaan van de veiligheids- en
risicomaatschappij.
Zie de regels 102-105.
De Hoge Raad heeft een uitspraak van het Hof Den Haag afgekeurd.
222pLeg uit dat het terecht is dat de Hoge Raad de combinatie van een levenslange
gevangenisstraf met tbs heeft afgekeurd.
Betrek in je antwoord:
− één van de doelen van straffen;
− één doel van tbs.
Uitspraken van de Hoge Raad zijn van groot gewicht voor toekomstige zaken.
Dit heeft te maken met de taak die de Hoge Raad in het Nederlandse
rechtssysteem heeft.
232pWat is de taak van de Hoge Raad in ons rechtssysteem en wat is de betekenis
van uitspraken van de Hoge raad voor toekomstige rechtszaken?
opgave 3Opgave 3 Criminele loopbaan
Inleiding
In 2006 verscheen op www.kennislink.nl een artikel over een onderzoek naar
recidivisten met als titel ‘Ook doorgewinterde criminelen kunnen veranderen.’
De onderzoekers Paul Nieuwbeerta en Arjan Blokland bouwden een dataset op
met gegevens over criminele loopbanen in de periode 1977-2003. Daarmee kan
de recidive van crimineel gedrag op de lange termijn, de aard van de gepleegde
delicten en het effect van bepaalde levensgebeurtenissen op de recidive worden
onderzocht. De belangrijkste boodschap die uit de analyses naar voren komt, is
dat er ruimte voor verandering in gedrag blijkt te zijn.
bron: Laura Vlasblom – Ook doorgewinterde criminelen kunnen veranderen.
Kennislink.nl, 10 januari 2006
Het eerste gedeelte van het verslag van het onderzoek gaat over de mate van
recidive. Voor ruim een derde van de daders geldt dat zij tijdens de adolescentie
een piek in crimineel gedrag vertonen, waarna de veroordelingsfrequentie
afneemt.
Voor de piek in crimineel gedrag in de adolescentieperiode zijn verschillende
verklaringen mogelijk waaronder sociaalpsychologische verklaringen die
verband houden met de invloed van de groep op crimineel gedrag.
242pGeef een sociaal-psychologische verklaring voor de kans dat adolescenten in
groepsverband eerder crimineel gedrag vertonen.
Het blijkt dat slechts een zeer klein gedeelte van de onderzoeksgroep na de
adolescentiefase recidiveert. Over deze groep wordt in het artikel gezegd:
“Anders dan je zou verwachten, blijkt dat deze kleine groep niet door
gewelddadige criminaliteit, maar eerder door vermogensdelicten wordt
gekarakteriseerd.” Burgers hebben in het algemeen een beeld van criminaliteit
dat niet strookt met de werkelijkheid. Als verklaring voor het vertekende beeld
wordt vaak verwezen naar de berichtgeving over criminaliteit.
252pLeg uit hoe de berichtgeving door de massamedia over criminaliteit kan
bijdragen aan een vertekend beeld van criminaliteit bij burgers.
Het onderzoek van Blokland geeft sterke aanwijzingen dat achter dit persistente
dadertype vaak een drugsverslaving schuilgaat. Hij vraagt zich af hoe je als
samenleving met dit gegeven moet omgaan. “Amerikaanse onderzoekers vragen
ons op congressen waarom mensen die zo vaak worden veroordeeld, niet voor
langere tijd in de gevangenis belanden, zoals in Amerika zou gebeuren. Hier
worden mensen relatief veel minder zwaar en lang gestraft, juist omdat het van
die relatief eenvoudige vermogensdelicten zijn. Amerikanen vinden dat vreemd,
maar je zou je ook kunnen afvragen waarom in Amerika dit type daders zo lang
de gevangenis in gaat. Het lijkt immers of we hier te maken hebben met een
medisch of gezondheidsprobleem – een conditie waar mensen misschien wel op
een andere manier aan geholpen moeten worden dan door een langdurige
gevangenisstraf. Dus wat vreemd is, hangt maar net af van welke bril je opzet.”
De Amerikaanse samenleving kenmerkt zich kennelijk door een andere
opvatting over straffen en het strafrecht dan de Nederlandse samenleving. In het
denken over straffen zijn twee denkrichtingen te onderscheiden: de Klassieke
School en de Moderne Richting.
264pLeg uit bij welke denkrichting de Amerikaanse opvatting beter past en bij welke
denkrichting de Nederlandse opvatting.
“Het onderzoek naar de effecten van bepaalde levensomstandigheden heeft een
leuke uitkomst opgeleverd: in de steekproef vermindert trouwen de kans om
veroordeeld te worden met de helft!
Het positieve nieuws schuilt vooral in de bevinding dat dit trouweffect ook geldt
voor de groep met een vroege start in delinquentie en de daarmee vaak
samenhangende lange criminele loopbaan. Deze groep die je bij voorbaat als
hopeloos zou bestempelen, blijkt toch een vermogen tot verandering in zich te
hebben.” (artikel van Laura Vlasblom)
Bovenstaande conclusie is in lijn met een sociologische theorie over oorzaken
van crimineel gedrag.
273pVerklaar met behulp van deze sociologische theorie dat trouwen de kans op
crimineel gedrag aanzienlijk verkleint. Vermeld eerst de naam van deze theorie.
opgave 4Opgave 4 Verbeter het parlement
Bij deze opgave hoort tekst 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Vanaf de jaren zestig is politieke vernieuwing een terugkerend thema in het
publieke debat. Deze opgave is gebaseerd op een artikel van oud-Eerste-
Kamerlid en hoogleraar W. Witteveen op de opiniepagina van NRC Handelsblad
van 12 mei 2007. In zijn artikel gaat professor Witteveen in op de sterke en
zwakke kanten van de Eerste en de Tweede Kamer en pleit aan het slot van zijn
betoog voor een aantal oplossingen. Tekst 4 is een sterk verkorte versie van zijn
artikel. Slechts enkele onderdelen zijn hier weergegeven.
Lees de regels 1 tot en met 16 van tekst 4.
Voor deze kloof zijn verschillende oorzaken aan te voeren. Zo kan kritisch
gekeken worden naar het functioneren van de overheidsbureaucratie.
284pBeschrijf twee knelpunten in het functioneren van de overheidsbureaucratie die
de door de Rekenkamer geconstateerde kloof tussen beleid en uitvoering
kunnen verklaren.
Lees de regels 17 tot en met 27.
292pNoem twee argumenten voor de bewering dat het politieke primaat vooral ligt bij
de Tweede en niet bij de Eerste Kamer.
Lees de regels 28 tot en met 43.
Een deel van Witteveens voorstellen heeft betrekking op de verhouding tussen
parlement en kabinet. Volgens sommigen is die verhouding te monistisch van
aard; zij en ook Witteveen bepleiten meer dualisme.
302pKies twee voorstellen van Witteveen om de positie van de Tweede Kamer te
versterken. Leg per voorstel uit dat daarmee een dualistische verhouding tussen
parlement en kabinet wordt bevorderd.
opgave 5Opgave 5 Klimaatverandering en Europees veiligheidsbeleid
Bij deze opgave hoort tekst 5 uit het bronnenboekje.
Lees tekst 5.
De EU heeft sinds 1992 als taak het formuleren en uitvoeren van een
gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid. De samenwerking en
besluitvorming op deze terreinen hebben een intergouvernementeel karakter.
311pWat wordt bedoeld met intergouvernementele besluitvorming?
322pWat houdt supranationale besluitvorming binnen de Europese Unie in?
Geef twee voorbeelden van beleidsterreinen waar overwegend sprake is van
supranationale besluitvorming.
De verhoudingen tussen de staten kunnen beschreven worden met behulp van
twee begrippen: het klassieke beeld en het post-klassieke beeld van de
internationale orde.
De internationale orde is veranderd onder invloed van mondiale problemen zoals
de klimaatverandering.
332pLeg uit dat de klimaatverandering en de daarmee samenhangende problemen
zoals genoemd in tekst 5 de post-klassieke verhoudingen in de internationale
orde versterken.
Op het gebied van vrede en veiligheid zijn de Verenigde Naties de belangrijkste
internationale organisatie. Helaas zijn de VN vaak onmachtig gebleken effectief
bescherming te bieden tegen oorlogsgeweld.
343pWelk VN-orgaan neemt besluiten over (al of niet militair) ingrijpen bij (de
dreiging van) oorlogsgeweld?
Leg uit welk knelpunt zich vaak voordoet bij de besluitvorming van dat orgaan.
Zie de regels 45 tot en met 53.
“Er is ‘dringend actie’ nodig, aldus Solana, om Europa’s belangen te
beschermen.” Om de gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan, is niet
alleen een ander veiligheidsbeleid nodig. De Europese Commissie is met
ambitieuze doelstellingen gekomen om de klimaatverandering terug te dringen.
De EU heeft zich ertoe verplicht de uitstoot van koolstof in de EU in 2008-2012
in vergelijking met 1990 met 8 procent te verminderen. Na 2008-2012 wil de EU
de broeikasgassen met nog eens 20 procent terugdringen, en zelfs met 30
procent indien de andere landen haar voorbeeld volgen.” (bron: Rapport “De EU
in de wereld; Het buitenlandse beleid van de Europese Unie. juni 2007;
www.ec.europa.nl)
Het realiseren van bovenstaande doelstellingen zal moeilijk zijn. Eén van de
belemmeringen voor een effectief klimaatbeleid is het ‘prisoner’s dilemma’.
353pLeg met behulp van het ‘prisoner’s dilemma’ uit hoe het komt dat een effectief
beleid om klimaatverandering tegen te gaan, moeizaam te realiseren zal zijn.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
