bronnen

Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 2003, tijdvak 2 (maatschappijleer)

opgave 1Opgave 1 Armoede en werk

Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2.
Op 5 juni 2001 verscheen het proefschrift van Paul de Beer, getiteld: Over werken in de
postindustriële samenleving. Dit proefschrift is tevens gepubliceerd als rapport van het
Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).
12p
Leg uit waarom het onderwerp van het proefschrift van Paul de Beer tot het werkterrein van
het Sociaal en Cultureel Planbureau hoort.
De titel van het proefschrift luidt Over werken in de postindustriële samenleving.
22p
Noem twee kenmerken van de postindustriële samenleving.
Het werkgelegenheidsbeleid van de kabinetten-Kok had als motto: ‘Werk, werk en nog eens
werk’. Dit beleid is vooral effectief geweest voor nieuwkomers op de arbeidsmarkt.
34p
Welke materiële en immateriële functies vervult arbeid voor mensen met een betaalde baan?
Noem van elke categorie twee functies.
De conclusie van de studie van Paul de Beer, zoals weergegeven in tekst 1, sluit aan bij de
visie van een politieke stroming.
42p
Op welke politieke stroming wordt hier gedoeld?
Licht je keuze toe.
Volgens Paul de Beer hebben mensen aan de onderkant van de samenleving, zoals
uitkeringsgerechtigden en armen, minder geprofiteerd van de banengroei dan de
middengroepen (regels 35-39). Dit verschijnsel komt mede tot stand door veranderingen
van de arbeidsmarkt. Paul de Beer stelt in zijn proefschrift dat er twee algemene trends zijn
te onderscheiden die hebben geleid tot veranderingen van de arbeidsmarkt en de
werkgelegenheid:
- de technologische ontwikkeling (in het bijzonder de informatie- en
communicatietechnologie)
- de internationalisering (ook wel mondialisering of globalisering genoemd).
(Paul de Beer, Over werken in de postindustriële samenleving, pagina 19-22)
53p
Leg uit waarom ontwikkelingen op het gebied van de informatie- en
communicatietechnologie er mede de oorzaak van kunnen zijn dat uitkeringsgerechtigden
minder geprofiteerd hebben van de banengroei dan de middengroepen.
Ga in je antwoord uit van een gevolg van de technologische ontwikkelingen voor de
arbeidsmarkt en werkgelegenheid.
Als tweede trend bij veranderingen op de arbeidsmarkt wordt gewezen op de
internationalisering (Paul de Beer, Over werken in de postindustriële samenleving, pagina
21).
62p
Geef een voorbeeld van de gevolgen van internationalisering voor de werkgelegenheid in
Nederland.
De twee kabinetten-Kok voerden een actief werkgelegenheidsbeleid.
72p
Geef voor het werkgelegenheidsbeleid van de regering één grondwettelijke reden én één
reden die voortvloeit uit internationale overeenkomsten die Nederland heeft geratificeerd.
In tekst 1 wordt gesproken over uitkeringsgerechtigden en armen die tot de onderkant van
de samenleving behoren. In de samenleving neemt niet iedereen een gelijke plaats in. Er
bestaan verschillende theorieën over sociale ongelijkheid. Eén van die theorieën is van de
socioloog Weber en zijn navolgers.
83p
Geef een verklaring van bovenstaande sociale ongelijkheid met behulp van de theorie van
Weber en zijn navolgers.
Zie tekst 2.
De overheid speelt op sociaal-economisch terrein verschillende rollen. Eén rol is die van de
overheid als werkgever.
92p
Welke andere twee rollen van de overheid op sociaal-economisch terrein herken je in
tekst 2?
Geef per rol een gegeven of citaat uit de tekst.
102p
Welke visies over de betekenis van arbeid voor mens en samenleving komen in tekst 2 naar
voren?
Noem er twee en geef per visie een citaat uit de tekst dat deze visie ondersteunt.
Eén van de verklaringen voor de groei van de werkgelegenheid in Nederland in de jaren
tachtig en negentig van de vorige eeuw is het poldermodel.
113p
Leg uit waarom toepassing van het poldermodel de groei van de werkgelegenheid mede
heeft bevorderd.
Paul de Beer noemt twee maatschappelijke problemen die niet zijn verdwenen, ondanks de
banengroei. Deze zijn armoede en inkomensongelijkheid.
122p
Hoe heeft Paul de Beer volgens de auteur van tekst 2 armoede geoperationaliseerd?
Geef twee operationalisaties.
Om het vraagstuk van de armoede in Nederland te onderzoeken, kun je gebruikmaken van
de benaderingswijzen of invalshoeken van maatschappijleer.
134p
Noem twee benaderingswijzen en formuleer bij elke benaderingswijze een onderzoeksvraag
naar aanleiding van tekst 1 en 2. Vermeld op welke passage of op welk gegeven in de
teksten die vragen betrekking hebben.

opgave 2Opgave 2 De politieke integratie van Europa

Bij deze opgave horen de teksten 3 en 4.
Naar aanleiding van de invoering van de euro op 1 januari 2002 verscheen in de Volkskrant
een aantal artikelen. De auteurs staan stil bij de vraag, op welke manier deze invoering het
begin zal zijn van een politieke integratie van Europa.
Hoewel in Nice volgens Hoeksma de kiem is gelegd voor één Europese staat, is er op dit
moment nog geen sprake van zo’n staat.
144p
Leg aan de hand van de kenmerken van de EU en de wijze van besluitvorming binnen de
EU uit dat er op het ogenblik geen sprake is van één Europese staat.
In de afzonderlijke Europese landen heeft het staatsvormingsproces een aantal eeuwen
geduurd. Hoewel er geen sprake is van één Europese staat, heeft de EU wel enige
kenmerken van een democratische rechtsstaat.
152p
Welk kenmerk van een democratische rechtsstaat herken je in tekst 3?
Obbema stelt in tekst 4 dat het onverstandig zou zijn de politieke integratie nu verder te
versnellen. In de teksten 3 en 4 komen enkele (algemene) factoren aan bod die doorgaans
een verdergaande politieke integratie van een internationale organisatie als de EU
belemmeren.
164p
Noem twee algemene factoren die verdergaande politieke integratie in Europa in de weg
staan en die in de teksten te herkennen zijn.
Ondersteun elke factor met een citaat uit tekst 3 of 4.
’In de Europese Unie gaan representatie en representativiteit niet per se samen’.
173p
Leg uit dat deze stelling opgaat voor het invoeren van de euro en de plannen voor
verdergaande (politieke) integratie in de Europese Unie en geef als ondersteuning hierbij
een citaat uit tekst 4.

opgave 3Opgave 3 De Nederlandse politiek op een tweesprong

Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6.
In de aanloop naar de Tweede-Kamerverkiezingen van mei 2002 is in de Volkskrant een
ideologisch geïnspireerd debat gevoerd tussen de politieke leiders van PvdA, VVD en D66
over de vraag welke rol de overheid zou moeten spelen in onze samenleving.
In deze opgave is gebruikgemaakt van een artikel van de voormalige voorzitter van de
Tweede-Kamerfractie van de VVD, Hans Dijkstal, en van een artikel van de voormalige
voorzitter van de Tweede-Kamerfractie van de PvdA, Ad Melkert.
Zie regels 1-13 in tekst 5.
182p
Welk liberaal uitgangspunt hanteert Dijkstal in zijn beschouwing over het werkterrein van
de overheid?
Licht je antwoord toe met een citaat uit de tekst.
Zie regels 14-29 in tekst 5.
Politieke partijen verschillen van belangengroepen.
193p
Welk verschil tussen politieke partijen en belangengroepen benadrukt Dijkstal?
Ondersteun je antwoord met een citaat uit de tekst.
202p
Noem uit tekst 5 twee voorbeelden van maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed
zijn op de politieke cultuur in Nederland.
Verwijs per voorbeeld naar het betreffende tekstgedeelte.
Uit tekst 5 en uit tekst 6 komen respectievelijk de liberale visie en de sociaal-democratische
visie op de rol die de overheid heeft, aan bod.
214p
Geef de liberale en de sociaal-democratische visie op de rol die de overheid heeft en
illustreer deze aan de hand van een kenmerkende passage uit tekst 5 en van een passage uit
tekst 6.
Naast uitspraken over de gewenste machtsverdeling in een samenleving bevatten
ideologieën ook uitspraken over twee andere terreinen (domeinen).
224p
Op welke twee andere terreinen hebben ideologieën betrekking?
Noem de twee terreinen en geef per terrein één citaat uit tekst 6 als illustratie.

opgave 4Opgave 4 Ontwikkelingssamenwerking: globalisering

Bij deze opgave horen de teksten 7 en 8.
In tekst 7 wordt gesproken over de ‘antiglobaliseringsbeweging’.
232p
Leg uit waarom de ‘antiglobaliseringsbeweging’ als een sociale beweging op te vatten is.
Ga in je antwoord uit van twee kenmerken van een sociale beweging.
In tekst 7, regels 30-33, wordt opgemerkt dat de ideologie van de globalisering het
standaardrecept werd van het IMF en de Wereldbank.
244p
Noem een taak van het IMF en een taak van de Wereldbank.
Leg uit waarom ‘de ideologie van de globalisering’ past binnen de taak van het IMF en van
de Wereldbank.
Veel hulp van Nederland gaat naar internationale organisaties als de Wereldbank, het IMF
en gespecialiseerde VN-organisaties als bijvoorbeeld UNDP, FAO en UNESCO.
252p
Welke redenen voert Nederland aan om via internationale organisaties geld te besteden aan
ontwikkelingssamenwerking? Geef er twee.
De financiële hulp van Nederland aan ontwikkelingssamenwerking verloopt ook via het
bilaterale kanaal. Binnen de bilaterale relaties in het ontwikkelingsbeleid van de kabinetten-
Kok (1994-2002) is het accent meer komen te liggen op sectorhulp dan op projecthulp.
264p
Noem een kenmerkend verschil tussen sectorhulp en projecthulp. Betrek in je antwoord een
voorbeeld van sectorhulp en projecthulp.
De antiglobaliseringsbeweging en het Nederlandse kabinet in de persoon van minister
Herfkens hebben verschillende motieven om armoede in de wereld te bestrijden.
272p
Vanuit welke motieven handelt de antiglobaliseringsbeweging?
Noem er twee en licht elk motief toe met een citaat uit tekst 7 en/of 8.
Zie regels 11-16 in tekst 8.
282p
Geef twee externe factoren waardoor het de armste landen niet lukt om aansluiting te
vinden bij de wereldmarkt.
Minister Herfkens stelt dat export een van de belangrijkste factoren is die bijdraagt aan
economische groei. En die groei is een noodzakelijke voorwaarde voor ontwikkeling. Maar
ze merkt op dat vrijhandel en economische groei niet automatisch leiden tot
armoedebestrijding. Met andere woorden: er zijn naast de economische ook andere
dimensies te onderscheiden die een voorwaarde vormen voor ontwikkeling in een land.
294p
Noem naast de economische dimensie nog twee andere dimensies die ontwikkeling
bevorderen.
Geef van elke dimensie een voorbeeld.
”De liberalisering van de visserij op het Victoriameer bijvoorbeeld betekende voor Oeganda
een explosieve toename van buitenlandse investeringen.” (regels 50-53 in tekst 8) Minister
Herfkens geeft met dit voorbeeld aan dat deze liberalisering voordelen heeft gebracht voor
Oeganda. Er kunnen ook nadelen voortvloeien uit liberalisering.
304p
Noem twee voordelen en twee nadelen van buitenlandse investeringen in een
ontwikkelingsland.
Minister Herfkens roept in tekst 8 tegenstanders van de globalisering op alternatieve
strategieën aan te dragen.
In haar eigen pleidooi zitten elementen uit twee verschillende ontwikkelingsmodellen.
314p
Van welke twee ontwikkelingsmodellen zijn elementen te vinden in het artikel van
Herfkens?
Geef voor elk model een passend citaat.
In een interview met de Volkskrant van 9 juni 2001 zei Jan Breman, hoogleraar niet-
westerse sociologie aan de Universiteit van Amsterdam het volgende: “Het adagium lijkt nu
dat handel en liberalisering van de wereldeconomie veel belangrijker zijn (voor
ontwikkelingslanden) dan ontwikkelingshulp.”
324p
Verwoord je mening over de stelling van Breman in de vorm van twee argumenten die de
stelling ondersteunen of tegenspreken.
√(Einde)
Lees verder