bronnen

Eindexamen maatschappijwetenschappen vwo 1999, tijdvak 2 (maatschappijleer)

opgave 3MASSAAL GEUIT

Overal in Nederland is vrijdag op zijn vrijgezellenavond door
massaal geprotesteerd tegen het vier jongens werd doodgeschopt.
toenemende zinloze geweld op Het was de vierde keer in korte
straat. Burgers, politie, scholieren, tijd dat iemand werd gedood na-
media, vervoerbedrijven, taxi- dat hij had gereageerd op geweld
chauffeurs en horeca-onderne- of vernieling. Eerder kwamen
mers in het hele land namen vrij- Joes Kloppenburg in Amsterdam,
dagavond een minuut stilte in Justus Hertig in Tilburg en Mark
acht. (…) Zij herdachten daarmee White in Berkhout op een
de dertigjarige Meindert Tjoelker dergelijke manier om het leven.
die vorige week in Leeuwarden
bron:deVolkskrant van 20 september 1997
De herdenking was een uitdrukking van massale publieke morele verontwaardiging over
het gebeurde.
12p
■ Welke andere immateriële gevolgen heeft straatgeweld voor de burgers en samenleving?
Noem er twee.
De dood van Meindert Tjoelker vestigde landelijk de aandacht op zinloos geweld.Maar
vragen als:hoeveel geweld er in Nederland zonder enige aanleiding op straat of in
openbare gelegenheden plaatsvindt en of dit in de loop der jaren is toegenomen,kan
niemand beantwoorden.Het geweld daalt volgens de slachtofferenquêtes van het CBS,
maar stijgt volgens politiecijfers.Maar er bestaat in Nederland geen gedetailleerd,
landelijk overzicht van geweld in het openbaar,concludeerde NRC Handelsblad uit een
eigen onderzoek (17 oktober 1997) naar de vraag,hoe de 25 Nederlandse politiekorpsen
met informatie over straatgeweld omgaan.
Uitspraken als „het geweld op straat neemt toe”en „het is niet anders dan vroeger”
blijken nauwelijks betrouwbaar te toetsen,mede als gevolg van de verschillende
registratiesystemen die politiekorpsen hanteren.
23p
■ Geef drie andere redenen waarom deze uitspraken niet te toetsen zijn aan
politiestatistieken.
Het onderwerp zinloos geweld beheerste lange tijd de publieke agenda,waarbij alom
gezocht werd naar oorzaken en oplossingen.
tekst 2 “Je loopt met een goede vriend over straat en waarom. Dezelfde vragenlijst werd ver-
en wordt lastiggevallen door voorbijgan- volgens voorgelegd aan 250 jeugdige gede-
gers. Als ze je vriend aanvallen, slaat hij tineerden tussen 12 en 20 jaar. (...) Het
terug. Wat doe jij? Of: je hebt ruzie met je blijkt dat de delinquenten beduidend
werkgever. Of: je krijgt opdracht van je minder kennis hebben van de ver-
moeder, om je kamer nú op te ruimen… schillende gedragsmogelijkheden zoals
Medio jaren tachtig stelde een onderzoeks- bijvoorbeeld “gaan onderhandelen over de
team van de Rijksuniversiteit Groningen regel, of zich even wijselijk terugtrekken,
deze en soortgelijke vragen aan 1300 scho- minder in staat zijn om het commu-
lieren die nooit met de politie in aanraking nicatiekanaal langer open te houden, een
waren geweest. De leerlingen moesten in- geringere capaciteit om met sociale struc-
vullen wat je in zo’n hypothetische situatie turen om te gaan.”
zou kúnnen doen, wat ze zelf zouden doen
naar:HP/DeTijd van 17 oktober 1997
34p
■ Welke twee theorieën over oorzaken van crimineel gedrag geven een verklaring van de
onderzoeksresultaten van het gedrag van de jeugddelinquenten?
Licht de theorieën kort toe.
tekst 3 “Zinloos geweld bestaat niet”, reflecteren, constant je eigen
zegt politicoloog Andries Hoo- toezichthouder zijn. Daardoor
gerwerf, “voor de dader is er kom je steeds verder van jezelf
altijd een doel, ook als dat voor af te staan. Iedereen wil zich-
anderen niet zichtbaar is: hij be- zelf ergens in kunnen verliezen;
leeft er kennelijk genot aan”. het gevoel hebben echt te
Maar wat is dat voor genot? leven.” (…)
Socioloog Cas Wouters noemt Wouters gelooft dat de behoefte
geweld “de ultieme vorm van van mensen om zich (…) te
superioriteitsbeleving”. “Hoe verliezen in primaire, grens-
oud is de uitdrukking ‘uit je verleggende daden van alle
dak gaan’ eigenlijk”, vraagt hij tijden is. Alleen is het pas in de
zich hardop af. “Twintig jaar loop van deze eeuw aan-
misschien. De behoefte om in je vaardbaarder geworden. Voor-
vrije tijd grenzen te overschrij- heen konden mensen zich nau-
den en je primaire impulsen te welijks laten gaan. Het tonen
volgen, is groot. Het leven is van emoties was ‘not done.’
saai, je moet altijd nadenken,
bron:Algemeen Dagblad van 4 oktober 1997
Het toegenomen drank- en drugsgebruik kan in verband worden gebracht met het
hierboven geconstateerde verschijnsel dat mensen zich tegenwoordig meer dan vroeger
laten gaan.Maar dit is niet de enige verklaring.
43p
■ Geef drie andere maatschappelijke ontwikkelingen,die een grotere aanvaardbaarheid van
het uiten van emoties en een toename van sociaal geweld kunnen verklaren.
tekst 4 Steeds meer wordt verbaal geweld
gezien als het voorportaal van
fysiek geweld. (…)
“Herrie doet drinken”, zegt direc-
teur Cleij. “Horecagelegenheden
zijn ingericht om luidruchtig te
zijn, anders verdienen ze geen
geld. (…) Te veel herrie schijnt ook
weer niet goed voor de omzet te
zijn, maar bij een goed gesprek
wordt zeker niet gedronken.” (…)
Het beeld is dus duidelijk: van har-
de muziek gaat een mens
schreeuwen en veel drinken en dus
nog meer schreeuwen.
bron:Elsevier van 4 oktober 1997
Stel dat een gemeente plannen heeft om,via een wijziging van de politieverordening,de
binnenstad tijdens uitgaansavonden veiliger te maken.Zij wil hiertoe komen na een nader
onderzoek naar aanleiding van gegevens uit tekst 4.
Stel dat uit het onderzoek de volgende hypothese en ook de daaruit volgende
beleidsaanbeveling wordt opgesteld:„Van lawaai en geschreeuw tijdens en na cafébezoek
komt vechten.Aanbevolen zou dus kunnen worden om voor een deel van de cafés het
geluidsvolume te reguleren.”
De lokale overheid kan ook denken aan andere soorten bestuurlijke preventieve
maatregelen om zinloos straatgeweld te voorkomen.
53p
■ Formuleer zelf (op grond van je kennis over het vraagstuk van de criminaliteit) een
hypothese over dit sociaal probleem en een daarop gebaseerde beleidsaanbeveling.
tekst 5 Toch zijn de politieministers
Sorgdrager en Dijkstal (1997)
ontevreden (…) Door de jaren
heen laten de ophelderingsper-
centages een vrije val zien, van
51,3 procent in 1965 via 23,1
procent tien jaar geleden tot 14
procent vorig jaar. Waarom is
er al niet veel eerder aan de bel
getrokken? Een deel van het
antwoord is dat het op-
helderingspercentage een no-
toir onbetrouwbare graadmeter
voor de kwaliteit van het
politiewerk is.
bron:hoofdcommentaar van NRC Handelsblad van 20 september 1997
Het politiewerk omvat ook activiteiten,die per definitie niet terug te vinden zijn in de
ophelderingspercentages.
63p
■ Leg uit dat de kwaliteit van de criminaliteitsbestrijding van de politie slechts gedeeltelijk
terug te vinden is in de ophelderingspercentages.
De rechtbank veroordeelde in de zaak Tjoelker de twee hoofdverdachten tot twee jaar
gevangenisstraf waarvan acht maanden voorwaardelijk.Een derde verdachte kreeg 240 uur
dienstverlening en de zaak van een vierde verdachte werd geseponeerd.Alom bestond
onvrede over de opgelegde straffen in de zaak Tjoelker.Het vonnis zou niet beantwoorden
aan verschillende doelen van straffen,zoals bijvoorbeeld die van vergelding door de
maatschappij.
72p
■ Noem nog twee doelen van straffen die door dit vonnis in de ogen van het publiek niet
bereikt werden.
83p
■ Leg uit waarom de sterke rechtspositie van een verdachte op gespannen voet staat met de
belangen van het slachtoffer en van de nabestaanden.
Licht je antwoord toe aan de hand van een recht van de verdachte.
Ook strafrechtgeleerden reageerden op het vonnis in de zaak Tjoelker.
Prof.Mr.J.C.M.Leijten,oud-advocaat-generaal bij de Hoge Raad,verdedigde in
NRC Handelsblad van 8 januari 1998 het vonnis:
tekst 6 Rechters hebben juist geoordeeld
tekst 9 PvdA en D66 vallen over toon

opgave 5in zaak Tjoelker

Aan de verdachten was ten laste zen is dat hij die dood heeft ver-
gelegd: openbare geweldpleging, oorzaakt. Omdat reeds het open-
die de dood ten gevolge heeft. baar ministerie vrij snel tot de
De maximum gevangenisstraf conclusie was gekomen dat niet
daarvoor is twaalf jaar. Vanaf een bewezen kon worden wie van de
beslissing uit 1894 tot en met geweldplegers Meinderts dood
twee beslissingen in onze jaren had veroorzaakt, liet het die ver-
negentig heeft de Hoge Raad zwarende omstandigheid vallen.
steeds geoordeeld dat zo’n straf- Vanaf dat moment had de recht-
verzwarende omstandigheid als bank te maken met strafbare
de dood van het slachtoffer alleen feiten (openlijke geweldpleging)
maar kan worden toegerekend waarop ten hoogste 4 jaar en 6
aan de verdachte van wie bewe- maanden stond.
93p
Beschrijf het dilemma dat voor de rechtsstaat ontstaat als verdachten er met minder straf
vanaf komen, wanneer niet het precieze aandeel van elk van de deelnemers voldoende kan
worden bewezen.
tekst 7 Minister Sorgdrager (Justitie) zaak die nog onder de rechter
gaat het openbaar ministerie in is.
Leeuwarden opheldering vra- In een nieuwsanalyse vraagt
gen over de gevolgde werk- Kuitenbrouwer zich af: “mag
wijze in de zaak Tjoelker. Voor een minister van Justitie zich
de camera zei zij gisteren “net bemoeien met een lopende
als iedere burger verbaasd te strafzaak?” Dat is een vraag
zijn over de strafmaat in de die in de Nederlandse
veroordeling van de drie strafrechtpleging van oudsher
hoofdverdachten.” (…) Volgens met ‘fluwelen handschoenen’
het parket-generaal in Den wordt aangepakt. (…) Het OM
Haag is het “minder gebrui- neemt (…) een ongemakke-
kelijk” dat de minister vraagt lijke tussenpositie in binnen de
om “opheldering” over een Nederlandse overheid.
bron: NRC Handelsblad van 9 en 10 januari 1998
104p
Leg uit wat wordt bedoeld met ’een ongemakkelijke tussenpositie’ van het Openbaar
Ministerie (OM) door de staatsrechtelijke verhouding tussen Minister en OM toe te lichten.
Op 10 januari 1998 berichtten de kranten dat Minister Sorgdrager (Justitie) van het
kabinet opdracht gekregen had, te onderzoeken of de strafwet moet worden gewijzigd om
groepen verantwoordelijk te kunnen stellen voor hun gedrag.
Er zijn met betrekking tot het denken over de rechtvaardiging van straffen in de loop der
geschiedenis een aantal theorieën (scholen) te onderscheiden.
113p
Past een dergelijke voorgestelde wetswijziging bij de klassieke stroming over
rechtvaardiging van straffen?
Licht je antwoord toe.
tekst 8 Terecht of niet, door de rechtszitting (…) is had uitgedeeld (…) Natuurlijk is de Officier
de indruk gewekt dat de Officier van Justi- van Justitie niet over één nacht ijs gegaan.
tie de jongste van de vier [verdachten] (…) De bewuste verdachte ontkent Tjoelker
wel wat erg voorbarig op vrije voeten heeft te hebben geschopt en geslagen. Geen
gesteld. Tijdens de zitting verklaarden twee enkele getuige heeft gezien dat hij iets
getuige-deskundigen, de patholoog- gedaan heeft en de drie andere verdachten
anatoom die de sectie had verricht en een pleiten hem vrij. De recherche wilde hem
medewerker van het Gerechtelijk Labora- daarom al na drie dagen laten lopen. (…)
torium, tot veler verbazing dat niet was uit Toch had de Officier van Justitie er beter
te sluiten dat juist deze man de fatale trap aan gedaan door bewust niet te seponeren.
bron: Elsevier van 3 januari 1998
In tekst 8 wordt de mening verkondigd dat de Officier van Justitie er beter aan gedaan had
de zaak tegen de vierde verdachte in de zaak Tjoelker ’bewust niet te seponeren’. De
beslissing om te seponeren door de Officier van Justitie heeft, net als vrijspraak door de
rechter, gevolgen voor de verdachte en het slachtoffer.
122p
Geef een verschil aan tussen het seponeren en het vrijspreken.
Opgave 2 Multiculturele samenleving
In de voorbereiding van de Tweede-Kamerverkiezingen van 1998 profileren politieke
partijen zich op belangrijke beleidszaken. In Trouw verscheen een bericht over een nota
die de VVD heeft uitgebracht.

opgave 8vreemdelingennotitie VVD

DEN HAAG – De VVD-fractie in de Tweede Die komen, als het aan de VVD ligt, in prin- Kamer wil dat Nederland een scherper toela- cipe Nederland niet meer in. Alleen als de tingsbeleid voor vreemdelingen gaat voeren. aanvrager met een werkelijk overtuigende Samen met die beperking van de immigratie…

DEN HAAG – De VVD-fractie in de Tweede Die komen, als het aan de VVD ligt, in prin- Kamer wil dat Nederland een scherper toela- cipe Nederland niet meer in. Alleen als de tingsbeleid voor vreemdelingen gaat voeren. aanvrager met een werkelijk overtuigende Samen met die beperking van de immigratie verklaring komt, waarom hij zonder paspoort vormen integratie van toegelaten vreemde- op zak aan de reis naar Nederland is begon- lingen in de Nederlandse samenleving en be- nen, kan hij worden toegelaten tot de asiel- strijding van discriminatie de drie hoofdlijnen procedure. Dat betekent overigens alleen dat van een notitie, die de liberale Kamerleden zijn aanvraag in behandeling wordt genomen. Kamp en Rijpstra gisteren hebben gepresen- Zekerheid dat hij vervolgens in Nederland teerd. wordt toegelaten, heeft hij dan nog allerminst. De VVD stelt in haar notitie dat een goede in- De liberalen krijgen in de coalitie de handen tegratie van vreemdelingen in de Nederlandse niet op elkaar voor hun notitie. PvdA-woord- samenleving en het tegengaan van discri- voerder Middel sprak gisteren van een ‘hard- minatie het onontkoombaar maken, dat de vochtige’ toon. De VVD-notitie ademt volgens toestroom van vreemdelingen naar Nederland hem de sfeer van een Nederlandse samen- – alles bij elkaar jaarlijks zo rond de 100 000 – leving, die door de komst van vreemdelingen wordt beperkt. Daarvoor is nodig dat bij de wordt bedreigd. toelating van asielzoekers scherper wordt ge- “Mijn zoontje van vijf heeft een buitenlandse selecteerd en dat de mogelijkheden voor ge- moeder. Ik ervaar dat helemaal niet als een zinshereniging en gezinsvorming worden be- bedreiging”, zei Middel. perkt, meent de VVD. De kritiek van PvdA en D66 op de inhoud van de VVD-voorstellen betreft vooral de beper- De VVD stelt onder meer voor om het aantal king van de gezinshereniging en de gesloten verblijfsvergunningen voor vluchtelingen en opvang voor illegalen. Volgens Middel en zijn asielzoekers – nu drie, staatssecretaris Schmitz D66-collega Dittrich is het aan banden leggen wil nog een vierde introduceren – terug te van gezinshereniging in strijd met internatio- brengen tot een tijdelijke toelating. Die geldt nale verdragen. Afgezien daarvan vindt Dit- vijf jaar. In die periode kan de vergunning trich het “inhoudelijk onjuist om gezinnen te worden ingetrokken, als de situatie in het land splitsen”. van herkomst naar het oordeel van de Neder- landse overheid voldoende is verbeterd. Als Ook het plan om illegalen in een gesloten op- na vijf jaar de terugkeer nog niet mogelijk is, vang te houden kan geen genade vinden bij krijgt de betrokkene toestemming om zich Middel en Dittrich. “Dat betekent dat deze permanent in Nederland te vestigen. mensen in de praktijk jaren in een gesloten Het bemachtigen van zo’n tijdelijke verblijfs- opvang moeten doorbrengen”, aldus de vergunning wordt een stuk moeilijker voor D66’er. En Middel vraagt zich af: “Wil de VVD asielzoekers die zonder papieren aankloppen. ook vrouwen en kinderen opsluiten?” bron:Trouw van 10 oktober 1997 De Nederlandse overheid geeft onder meer een verblijfsvergunning af aan mensen die zich hier willen vestigen als er sprake is van klemmende redenen van humanitaire aard (asielzoekers).

■ Noem twee andere categorieën niet-Nederlanders die in Nederland volgens het huidige beleid toegelaten kunnen worden.
DeVVD wil een rem op de immigratie omdat volgens de liberalen Nederland niet goed in staat is vreemdelingen te laten integreren.
■ Geef twee maatschappelijke verschijnselen die illustreren dat de integratie niet goed verloopt en twee aanwijzingen die laten zien dat het met de integratie wel goed gaat. In de eerste alinea van tekst 9 staan onder meer de volgende hoofdlijnen van de VVD- notitie: • scherper toelatingsbeleid…

■ Geef twee maatschappelijke verschijnselen die illustreren dat de integratie niet goed verloopt en twee aanwijzingen die laten zien dat het met de integratie wel goed gaat. In de eerste alinea van tekst 9 staan onder meer de volgende hoofdlijnen van de VVD- notitie: • scherper toelatingsbeleid voor vreemdelingen / beperking van de immigratie; • bestrijding van discriminatie.

■ Leg voor de twee bovenstaande hoofdlijnen aan de hand van een liberaal politiek uitgangspunt uit hoe die hoofdlijn volgens de maatschappijvisie van de VVD te ondersteunen is. PvdA en D66 willen een minder streng vreemdelingenbeleid voeren dan hun coalitiepartnerVVD.
■ Noem een politiek uitgangspunt van de sociaal-democraten waardoor deze opstelling van de PvdA te verklaren is.
■ Welk samenlevingsmodel past bij de migratienota van de VVD? Licht je antwoord toe. DeVVD pleit voor scherpere selectie bij de toelating van asielzoekers.
■ Noem twee omgevingsfactoren van het politiek systeem die deze voorstellen lastig uitvoerbaar zullen maken. Ook NRC Handelsblad berichtte over de VVD-migratienota.Eén van de beleidspunten van de VVD geeft NRC als volgt weer: Maatregelen van de overheid mogen niet langer minderheden bevoordelen.
■ Vind jij dat dit VVD-voorstel wel of niet bijdraagt tot integratie? Beargumenteer je standpunt aan de hand van een maatregel van de overheid op sociaal-economisch en een maatregel van de overheid op sociaal-cultureel gebied die in het verleden zijn genomen om de achterstandspositie van…

■ Vind jij dat dit VVD-voorstel wel of niet bijdraagt tot integratie? Beargumenteer je standpunt aan de hand van een maatregel van de overheid op sociaal-economisch en een maatregel van de overheid op sociaal-cultureel gebied die in het verleden zijn genomen om de achterstandspositie van allochtonen te verminderen.

grafiek 1 Ingediende asielaanvragen 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 bron:Wordt vervolgd,nr.4-5 van april/mei 1997
grafiek 2 Aantal burgers uit niet EU-landen per 100.000 inwoners 10000 8000 6000 4000 2000 0 r ij k a n d r ij k a n d d e n g i e u r g k e n n i ë g a l a n d o s t e n u i t s l F r a n k e d e r l Z w e B e l xe m b e m a r r i tt a n P o r t u k e n l O D N L u D e n o t- B G r i e grafiek 3…

grafiek 2 Aantal burgers uit niet EU-landen per 100.000 inwoners 10000 8000 6000 4000 2000 0 r ij k a n d r ij k a n d d e n g i e u r g k e n n i ë g a l a n d o s t e n u i t s l F r a n k e d e r l Z w e B e l xe m b e m a r r i tt a n P o r t u k e n l O D N L u D e n o t- B G r i e grafiek 3 Afgehandelde aanvragen van G r o asielzoekers in 1995 naar:Wordt vervolgd,nr.4-5 van april/mei 1997 Hier volgen drie conclusies waarvan sommige wel en andere niet door het cijfermateriaal uit de grafieken 1,2 en 3 ondersteund worden. A In Oostenrijk is het aantal burgers uit niet-EU-landen groter dan het aantal burgers uit niet-EU-landen in Frankrijk. B Het aantal ingediende asielaanvragen was in 1995 in Groot-Brittannië lager dan in Duitsland. C Het afwijzingspercentage bij de behandeling van de afgehandelde aanvragen in 1995 was in Nederland lager dan in Frankrijk.

■ Geef van elke conclusie aan of deze door een of meer van de grafieken wordt ondersteund. Als conclusie en grafiek(en) overeenkomen,noteer dan welke grafiek(en) bij de desbetreffende conclusie hoort/horen. PvdA’er Middel vindt,blijkens tekst 9,dat in de migratienota van de VVD de suggestie zit dat…

■ Geef van elke conclusie aan of deze door een of meer van de grafieken wordt ondersteund. Als conclusie en grafiek(en) overeenkomen,noteer dan welke grafiek(en) bij de desbetreffende conclusie hoort/horen. PvdA’er Middel vindt,blijkens tekst 9,dat in de migratienota van de VVD de suggestie zit dat allochtonen een bedreiging vormen.Laten we aannemen dat hier bedoeld wordt een bedreiging voor de Nederlandse cultuur.

■ Vind jij dat allochtonen wel of geen bedreiging vormen voor de Nederlandse cultuur? Beargumenteer je mening en gebruik daarbij het begrip de Nederlandse cultuur en gegevens uit de grafieken 1,2 of 3.
Opgave 3 Politieke besluitvorming In NRC Handelsblad van 6 oktober 1997 verschenen twee bijdragen over de rol van belangengroepen die van de overheid een subsidie krijgen.Het eerste artikel:Subsidiëring neemt bizarre vormen aan is van de hand van Hans Hoogervorst,lid van de Tweede Kamer voor de…

Opgave 3 Politieke besluitvorming In NRC Handelsblad van 6 oktober 1997 verschenen twee bijdragen over de rol van belangengroepen die van de overheid een subsidie krijgen.Het eerste artikel:Subsidiëring neemt bizarre vormen aan is van de hand van Hans Hoogervorst,lid van de Tweede Kamer voor de VVD.Het tweede:SubsidieaanvalVVD is ongeloofwaardig is geschreven door TeoWams,directeur van de Vereniging Milieudefensie. Bijgevoegd zijn enige delen van beide artikelen. tekst 10 Subsidiëring neemt bizarre vormen aan Het is een goede zaak dat de tige subsidiëring ertoe leiden dat overheid tegenspel krijgt van de overheid deelbelangen gaat maatschappelijke organisaties. bevorderen. Dat kan strijdig zijn Belangengroeperingen zijn be- met het algemeen belang. langrijk voor het openbaar debat Wat is het gevolg? Met massie- en houden de politiek wakker.De ve overheidssteun keert Milieu- VVD is daarom altijd voorstan- defensie zich keer op keer tegen der geweest van een sterk maat- projecten die brede politieke schappelijk middenveld. Het is steun hebben.Zo verzet men zich ook niet erg als de overheid tegen de aanleg van de vijfde ideële belangengroeperingen op Schipholbaan. Milieudefensie bescheiden schaal subsidies ver- heeft daartoe natuurlijk het volste leent voor concrete projecten die recht, maar nu een grote onomstreden het algemeen be- meerderheid van de Tweede Ka- lang dienen. Maar het loopt fout mer besloten heeft dat die baan als de subsidies een te belangrijke er zo snel mogelijk moet komen, bron van inkomsten worden. De kan niet worden volgehouden dat onafhankelijkheid van die be- men het algemeen belang dient. langengroepen komt zo in het ge- (…) ding.(…) Bovendien kan overma- naar:NRC Handelsblad van 6 oktober 1997

opgave 12tekst 11 Subsidieaanval VVD is ongeloofwaardig

VVD-Kamerlid Hans Hoogervorst stelt moment ligt de situatie net andersom. Milieu-
de subsidiëring van maatschappelijke organi- defensie eist dat de regering, de luchthaven
saties ter discussie. Zou er geen maximum Schiphol en de luchtvaartmaatschappijen zich
moeten zijn voor dergelijke subsidies? En aan de wet houden. Het is juist de VVD die
wat, indien een organisatie zich keert tegen meent dat we Schiphol niet al te zeer met de
parlementaire besluiten? (…)
wet moeten lastig vallen. (…)
Hoogervorst presenteert de Vereniging Milieudefensie is inderdaad uitermate
Milieudefensie nu als een organisatie die zich ongelukkig met het besluit de vijfde baan aan
keert tegen het overheidsbeleid. Dat is een te leggen. Maar we zetten uitsluitend wettelijk
uiterst onvolledige weergave van onze rol. De geoorloofde middelen in om hier nog invloed
milieu-arena is aanzienlijk groter dan de par- op uit te oefenen.
lementaire vergaderzalen. Als onderdeel van Milieudefensie handelt bovendien met
wat Hoogervorst zelf treffend “het niet-tradi- open vizier. Van andere betrokkenen kan dit
tionele middenveld” noemt, neemt Milieude- bepaald niet gezegd worden; zij plegen lijd-
fensie actief en constructief deel aan wat zich zaam verzet door cijfers achter te houden, de
in die arena afspeelt.
groei volledig uit de hand te laten lopen en
Hoogervorst zegt dat Milieudefensie on- voldongen feiten te creëren.
voldoende respect heeft voor parlementaire
besluiten. Een lachwekkend verwijt. Op dit
naar: NRC Handelsblad van 6 oktober 1997
In beide teksten staat de pressiegroep Milieudefensie centraal. In de teksten zijn op
verschillende plaatsen twee specifieke kenmerken te herkennen waardoor pressiegroepen
zich onderscheiden van politieke partijen.
222p
Welke twee kenmerken waardoor pressiegroepen zich van politieke partijen
onderscheiden, herken je in tekst 10?
Licht elk kenmerk toe met een citaat.
In alinea 2 van tekst 11 is sprake van ’de politieke arena’ waarop Milieudefensie zich richt.
Er bestaan verschillende visies met betrekking tot de vraag hoe politieke macht in de
samenleving verdeeld is.
233p
Welke visie past het best bij ’de politieke arena’ waarop Milieudefensie zich richt?
Licht je antwoord toe aan de hand van een citaat uit tekst 11.
In de laatste alinea van tekst 11 staat het verwijt dat andere betrokkenen niet altijd open
kaart spelen.Te denken valt aan het achterhouden van groeicijfers van Schiphol.
Neem aan dat hier de regering en met name het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
wordt bedoeld.
242p
Geef een kenmerk van de rechtsstaat dat in dit geval in het geding is.
Zowel de Tweede Kamer als Milieudefensie hebben macht.
252p
Noem twee machtsbronnen van de Tweede Kamer en twee machtsbronnen van
Milieudefensie.
In tekst 10 wordt bezwaar gemaakt tegen invloed van pressiegroepen in één bepaalde fase
van het systeemmodel.
262p
Welke fase wordt bedoeld?
Licht je antwoord toe aan de hand van tekst 10.
Stel dat Milieudefensie zich beroept op fundamentele grondrechten die door de
meerderheidsbesluitvorming veronachtzaamd zijn. Milieudefensie zou dan kunnen
oproepen tot burgerlijke ongehoorzaamheid. Burgerlijke ongehoorzaamheid zou dan
opgevat worden als een versterking van het democratisch gehalte van beslissingen.
273p
Leg aan de hand van het verloop van het proces van politieke besluitvorming volgens het
systeemmodel uit hoe burgerlijke ongehoorzaamheid kan bijdragen aan het democratisch
gehalte van de samenleving.
Ideologieën doen uitspraken over een drietal terreinen in de samenleving. Eén daarvan is
het terrein van de waarden en normen die voor de gehele samenleving zouden moeten
gelden.
283p
Over welk ander terrein gaat het in beide teksten?
Licht je antwoord toe.
293p
Leg uit dat Hoogervorst (tekst 10) in zijn stellingname uitgaat van een liberaal uitgangspunt.
De in alinea 1 van tekst 10 gebruikte term ’maatschappelijk middenveld’ wordt vaker door
een andere, niet-liberale stroming gebruikt.
302p
Welke stroming gebruikt de term ’maatschappelijk middenveld’ meestal en leg uit op welk
uitgangspunt die stroming dat baseert.
Naar aanleiding van tekst 10 zou je de volgende stelling kunnen formuleren:
Particuliere organisaties die zich met acties tegen het overheidsbeleid keren, moeten niet
worden gesubsidieerd door de overheid.
313p
31 Ben je het eens of oneens met deze stelling?
Beargumenteer je standpunt en betrek in je antwoord een knelpunt ten aanzien van het
functioneren van de politieke besluitvorming.
Einde