bronnen

Eindexamen latijn vwo 2022, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Hoe om te gaan met christenen

Regel 1 C. PLINIUS TRAIANO IMPERATORI
11p
Noteer de naam van het gebied waarvandaan Plinius deze brief stuurde
en noteer in welke functie Plinius daar was.
Regel 2 omnia de quibus dubito
21p
Citeer uit de regels 2-5 (Sollemne t/m quaeri) het Latijnse tekstelement
waarmee Plinius de oorzaak van zijn twijfel verwoordt.
Regel 5-9 Nec t/m puniantur
In deze zin vertelt Plinius dat hij op drie punten getwijfeld heeft of hij zich
streng moest opstellen of minder streng.
33p
Beschrijf in eigen woorden voor elk van deze drie punten wat de strenge
opstelling inhield.
Regel 12 iussi en dubitabam
42p
Noteer van deze beide persoonsvormen de werkwoordstijd en verklaar het
gebruik van deze werkwoordstijden. Ga in je antwoord in op de betekenis
van de zinnen waarin beide persoonsvormen staan.
Regel 15 remittendos en regel 22 dimittendos
52p
Beschrijf het verschil tussen deze beide handelingen. Betrek in je
antwoord de context van beide woorden.
Regel 24-25 Hi t/m sunt
Deze regels worden door een vertaler als volgt weergegeven:
Zij aanbaden allemaal uw standbeeld en de beelden van de goden net
zoals de anderen.
62p
a Citeer het Latijnse tekstelement waarop de vertaling ‘net zoals de
anderen’ is gebaseerd.
b Noteer de naam van een stilistisch middel dat zowel in het Latijn als in
de vertaling is toegepast.
Regel 30-31 Er t/m dienen
71p
Citeer uit de regels 16-22 (Mox t/m putavi) het Latijnse tekstelement dat
aangeeft wat de oorzaak zou kunnen zijn van het feit dat er geen
algemeen voorschrift te geven is.
Regel 37-39 Voor t/m tijd
In de regels 16-24 (Mox t/m viginti) wordt in twee opmerkingen onder
woorden gebracht dat er beschuldigingen werden ingediend bij Plinius.
83p
a Citeer uit elk van deze twee opmerkingen de werkwoordsvorm.
b Beredeneer of Plinius heeft gehandeld in overeenstemming met wat
Trajanus schrijft in de regels 37-39 (Voor t/m tijd). Betrek in je
antwoord een gegeven uit de regels 16-24 (Mox t/m viginti).

opgave 2Tekst 2 Afbeelding 1 en Tekst 2

Regel 1-4 Nec t/m perfer
In deze regels blijkt dat Martialis enige aarzeling heeft om zijn boekje aan
Plinius aan te bieden.
91p
Citeer uit deze regels het Latijnse tekstelement dat voor Martialis een
argument vormt om het boekje toch wél aan Plinius te durven aanbieden.
Regel 12 disertam
101p
Citeer uit de regels 2-5 (sed t/m Suburae) het Latijnse woord dat
inhoudelijk overeenkomt met disertam.
Regel 16-17 hoc t/m chartis
113p
a Noteer in eigen woorden de inhoud van het compliment dat Martialis in
deze regels aan Plinius geeft.
Plinius citeert in een van de brieven die je voor dit examen gelezen hebt,
een groot deel van dit gedicht. Hij vermeldt in die brief ook, dat hij
Martialis als tegenprestatie voor dit compliment iets gegeven heeft.
b Noteer in eigen woorden wat Plinius aan Martialis gegeven heeft.
Dit uitwisselen van compliment en tegenprestatie past bij de relatie die
Martialis met Plinius had.
c Noteer de Latijnse naam voor de rol die Martialis aannam in deze
relatie. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je
voor dit examen gelezen hebt.
Regel 21 tunc t/m Catones
Martialis gebruikt hier een a-fortiori-redenering die hij slechts voor de helft
opgeschreven heeft.
121p
Noteer in eigen woorden de volledige a-fortiori-redenering.
Afbeelding 1 en Tekst 2
In de Orpheusfontein op afbeelding 1 staat Orpheus op een hoge positie
in de fontein. Hetzelfde geldt voor de fontein die Martialis beschrijft in de
regels 6-8 van tekst 2 (Illic t/m regem).
132p
a Citeer uit de regels 6-8 van tekst 2 (Illic t/m regem) het Latijnse
woord dat de hoge positie van Orpheus weergeeft.
In de beschrijving van Martialis wordt niet het muziekinstrument vermeld
dat Orpheus op afbeelding 1 in zijn hand heeft.
b Beschrijf een ander onderdeel van de fontein op afbeelding 1 dat niet
vermeld wordt in de regels 6-8 van tekst 2 (Illic t/m regem).

opgave 3Tekst 3 Een nieuw politiek klimaat

Regel 1 Frustra t/m me
Dit geldt volgens Martialis niet alleen voor hemzelf.
142p
a Citeer uit het vervolg (t/m regel 7 regum) het Latijnse tekstelement
waaruit dit blijkt.
b Noteer de naam van een stilistisch middel dat Martialis gebruikt in
regel 1 (Frustra t/m me).
Regel 10-11 per t/m capillis
152p
Beschrijf in eigen woorden wat Martialis met deze zin concreet bedoelt. In
je antwoord moet ook duidelijk zijn wie hij hier bedoelt met quem.
Regel 13 verbis prioribus
161p
Het soort woorden dat met verbis prioribus aangeduid wordt, kan het
best beschreven worden als
A beledigend.
B positief kritisch.
C verstandig.
D vleiend.

opgave 4Tekst 4 Algemeen

Regel 1-4 Bene t/m auspicarentur
171p
Verdedig de stelling dat Plinius in deze zin gebruik maakt van een
autoriteitsargument.
Regel 12 tam … quam …
Met deze twee woorden geeft Plinius aan dat hij een vergelijking maakt.
181p
Beschrijf in eigen woorden wat met wat vergeleken wordt.
Regel 13-17 Quo t/m necessitate
Plinius past in deze regels tweemaal het stilistisch middel tricolon toe.
191p
Citeer het Latijnse tekstelement dat het tweede tricolon vormt.
In het gedeelte van de Panegyricus dat volgt op tekst 4, zegt Plinius:
Nu de onderdrukking van vroeger is geweken, past het dat wij anders
spreken. Laten we onze keizer niet meer in het openbaar roemen als
voorheen.
203p
a Noteer de naam van de keizer die Plinius in gedachten heeft bij “de
onderdrukking van vroeger”.
b Citeer uit de regels 13-17 van tekst 4 (Quo t/m necessitate) het
Latijnse woord dat verwijst naar “onderdrukking”.
c Citeer uit de regels 13-17 van tekst 4 (Quo t/m necessitate) het
Latijnse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met “roemen als
voorheen”.
In een van de eerste zinnen die in de Panegyricus volgen op tekst 4, zegt
Plinius over keizer Trajanus:
Nergens moeten wij hem vleien als een god of een goddelijk wezen.
Op grond van enkele opmerkingen die Plinius maakt in tekst 4, kan
beweerd worden dat Plinius zichzelf niet gehouden heeft aan zijn eigen
advies “Nergens moeten wij hem vleien als een god of een goddelijk
wezen.”
212p
Noteer in eigen woorden twee van dergelijke opmerkingen uit tekst 4.
Let op: de laatste vraag en opdracht van dit examen staan op de
volgende pagina.
Algemeen
In 2016 werd in de Tweede Kamer een voorstel ingediend om de woorden
“bij de gratie Gods” uit de tekst van de Nederlandse wetten te
verwijderen. Men vond dat de tekst neutraal diende te zijn, zonder
verwijzing naar geloof.
221p
Zou Plinius volgens jou vóór dit voorstel of tegen dit voorstel hebben
gestemd? Beargumenteer je antwoord met een gegeven uit een van de
teksten die in dit examen zijn afgedrukt.

opgave 5Tekst 5 Vesticius Spurinna is een succesvolle generaal. Hij heeft in Germania een

2337p
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 5.
37p Vertaal de regels 1 t/m 12 in het Nederlands.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.