bronnen

Eindexamen grieks vwo 2023, tijdvak 1

opgave 1Tekst 1 Gewoonten bij de Babyloniërs

Regel 1 Bij hen bestaan deze gewoonten
11p
Leg uit dat de inhoud van tekst 1 past in de traditie van Herodotus’
voorgangers, de logografen.
Regel 2-3 Κατὰ t/m τάδε
21p
Beschrijf de aspectswaarde van de persoonsvorm in deze zin. Betrek in je
antwoord de betekenis van deze zin.
Regel 10 ἐξωνέοντο τὰς καλλιστευούσας
32p
a Noteer in eigen woorden in welke volgorde deze meisjes verkocht
werden. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 5
Ἀνιστὰς).
b Noteer in eigen woorden de volgorde waarin de overige meisjes
aangeboden werden. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 17
ἐξεδίδοσαν).
In een artikel uit 1848 betoogt J. van der Leij dat de band tussen ouders en
kinderen bij de Babyloniërs niet innig geweest kan zijn:
(…) daar de ouders zoo weinig zeggenschap over hun kinderen hadden,
dat zij hun dochters niet eens konden uithuwelijken. Dit geschiedde door
afzonderlijke koninklijke ambtenaren, die de huwbare maagden openlijk
verkochten. Daar werden de huwelijken niet uit liefde aangegaan.
42p
a Citeer uit het tekstgedeelte ὁ μὲν t/m συνοικήσι (regel 1-8) het
Griekse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘koninklijke
ambtenaren’.
b Ben je het eens met de opmerking “Daar werden de huwelijken niet uit
liefde aangegaan.”? Beargumenteer je antwoord op basis van de
regels 1-17 (ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν).
Regel 1-17 ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν
52p
a Citeer uit het tekstgedeelte ὁ μὲν t/m συνοικήσι (regel 1-8) het
Griekse woord waaruit Herodotus’ oordeel blijkt over de gewoonte die
hij beschrijft in de regels 1-17 (ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν).
Uit het tekstgedeelte Ὡς t/m ἐξεδίδοσαν (regel 12-17) kan de reden
opgemaakt worden voor Herodotus’ oordeel over de gewoonte die hij
beschrijft in de regels 1-17 (ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν).
b Noteer in eigen woorden deze reden.
De maker van het schilderij op afbeelding 1 heeft zich laten inspireren door
de tekst van Herodotus.
61p
Welk werkwoord geeft de handeling weer die op het schilderij is afgebeeld?
A ἐσάγεσκον (regel 5)
B ἀνεκήρυσσε (regel 7)
C ἐδέοντο (regel 11)
D ἐλάμβανον (regel 12)
72p
a Leg uit dat de compositie van het schilderij op afbeelding 1 afwijkt
van Herodotus’ beschrijving in het tekstgedeelte Ὡς t/m εὐειδεστάτη
(regel 3-8).
Het museum waar het schilderij op afbeelding 1 zich bevindt, geeft de
volgende toelichting:
Dit schilderij laat een veiling zien van vrouwen uit het antieke Babylon
van wie de familie niet in staat was een bruidsschat te betalen.
b Leg uit dat deze toelichting in strijd is met wat Herodotus hierover
schrijft in de regels 1-17 (ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν).
Regel 22 Αἱ πλεῦνες
81p
Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 18 Ὁ) het Griekse tekstelement
waarmee dezelfde groep wordt aangeduid als met Αἱ πλεῦνες.
Regel 18-28 Ὁ t/m ἱροῦ
In de regels 1-17 (ὁ μὲν t/m ἐξεδίδοσαν) beschrijft Herodotus een
onderscheid tussen twee groepen vrouwen op grond van hun uiterlijk. In de
regels 18-28 (Ὁ t/m ἱροῦ) wordt op grond van iets anders een onderscheid
gemaakt tussen twee groepen vrouwen.
92p
a Noteer op grond waarvan dit laatste onderscheid wordt gemaakt.
Uit een gegeven in de regels 18-28 (Ὁ t/m ἱροῦ) kan afgeleid worden dat het
uiterlijk van de vrouwen in de beschreven omstandigheden toch van belang
is.
b Leg dit uit.
Regel 18-28 Ὁ t/m ἱροῦ
Op Wikipedia staat over het onderwerp tempelprostitutie:
Tempelprostitutie is een vorm van prostitutie waarbij een vrouw zich in
een tempel ter beschikking stelt voor seks tegen betaling, als heilige
dienstplicht aan een godin of god. Deze ‘heilige prostitutie’ kwam vooral
voor in de Oudheid. Hiervoor waren tempelprostituees beschikbaar. Voor
de familie van de meisjes was het een eer om een van hun dochters in de
tempel te hebben werken.
De gewoonte die Herodotus beschrijft in de regels 18-28 (Ὁ t/m ἱροῦ), lijkt op
het verschijnsel tempelprostitutie zoals beschreven op Wikipedia, maar is
niet hetzelfde.
102p
Noteer in eigen woorden twee verschillen. Ga bij beide verschillen in op
zowel de gewoonte bij de Babyloniërs als het verschijnsel tempelprostitutie
zoals beschreven op Wikipedia. Laat buiten beschouwing dat het bij de
Babyloniërs om een specifieke godin gaat en de beschrijving op Wikipedia
algemeen bedoeld is.

opgave 2Tekst 2 Helena en Alexander in Egypte

Regel 1 ἱστορέοντι
Hierbij hanteerde Herodotus in het algemeen drie instrumenten.
111p
Noteer de Griekse term voor het instrument dat Herodotus in dit geval
gebruikt heeft. Baseer je antwoord op regel 1 (Ἔλεγον t/m ὧδε).
Regel 2-4 καί t/m πέλαγος
Dit tekstgedeelte wordt door W. Kassies als volgt vertaald:
maar in de Egeïsche Zee werd hij door stormwinden uit de koers
geslagen in de richting van de Egyptische wateren
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Grieks niet geheel
overgenomen.
121p
Leg dit uit met betrekking tot μιν (regel 3). Ga in je antwoord in op zowel het
Grieks als de weergave van μιν in de vertaling.
Regel 5 τὸ νῦν t/m Νείλου
In het vervolg (t/m regel 9 ἀρχῆς) meldt Herodotus over nog twee andere
zaken expliciet dat ze in zijn eigen tijd nog bestaan.
132p
Noteer in eigen woorden deze twee zaken.
Regel 13 τοὺς ἱρέας
142p
Beargumenteer of dit dezelfde personen zijn als οἱ ἱρέες in regel 1. Baseer je
antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 1 Ἔλεγον). Ga in je antwoord in
op zowel de ene groep als de andere groep.
Regel 8 διατελέει en regel 14 πέμπει
Deze persoonsvormen staan in dezelfde werkwoordstijd, maar ze staan niet
om dezelfde reden in deze werkwoordstijd.
152p
Beschrijf van beide persoonsvormen de reden waarom ze in deze
werkwoordstijd staan.
Regel 21 ξεῖνον
161p
Citeer uit het tekstgedeelte Ὁ t/m ἦν Θῶνις (regel 8-14) het Griekse woord
waarmee dezelfde persoon bedoeld wordt als met ξεῖνον.
Regel 20-22 Ἀντιπέμπει t/m λέξει
Proteus gaat niet direct in op de twee suggesties die Thonis in zijn vraag
gedaan heeft, maar geeft hem de opdracht Alexander naar hem toe te
brengen.
172p
a Noteer in eigen woorden de twee suggesties van Thonis. Baseer je
antwoord op het tekstgedeelte Ἥκει t/m ἦλθε (regel 15-19).
b Noteer het doel dat Proteus heeft met zijn opdracht aan Thonis.
Baseer je antwoord op de woorden van Proteus (regel 20-22 Ἄνδρα
t/m λέξει).
Regel 25 Ἀνακομισθέντων πάντων
181p
Wie of wat maakt geen deel uit van πάντων?
A τὰς νέας (regel 23)
B τὴν Ἑλένην (regel 24)
C τὰ χρήματα (regel 24)
D τοὺς ἱκέτας (regel 25)
Regel 25-30 Ἀνακομισθέντων t/m ἀδικήματος
In dit tekstgedeelte worden drie vragen van Proteus beschreven.
192p
Noteer in eigen woorden deze drie vragen.
Let op: de laatste vragen en opdracht van dit examen staan op de
volgende pagina.
Regel 34 ἔργον ἀνοσιώτατον
De inhoud hiervan maakt Proteus duidelijk door een opsomming.
204p
a Noteer in eigen woorden de drie onderdelen van deze opsomming.
Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 37 ἥκεις).
De kwalificatie ἀνοσιώτατον (regel 34) is gebaseerd op een bepaald gegeven
waarop Proteus door middel van herhaling de nadruk legt.
b Noteer in eigen woorden dit gegeven. Baseer je antwoord op het
tekstgedeelte ὅς t/m ἥκεις (regel 33-37).
Uit Alexanders antwoord op de vragen die Proteus aan hem gesteld had, kan
opgemaakt worden dat Alexander al rekening hield met het oordeel van
Proteus.
c Leg dit uit. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Ἀνακομισθέντων
t/m ἀδικήματος (regel 25-30).
Regel 39 αὐτὰ
211p
Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 37 Νῦν) het Griekse tekstelement
dat de concrete inhoud weergeeft van αὐτὰ.
Regel 40 αὐτὸς ἐλθὼν ἐκεῖνος
Dit is inderdaad gebeurd, zo vertelt Herodotus in het vervolg van tekst 2 (niet
in dit examen afgedrukt). Degene die hier wordt aangeduid met ἐκεῖνος heeft
zich toen schuldig gemaakt aan een goddeloze daad.
221p
Beschrijf deze daad.
Regel 31-42 Ἐγὼ t/m περιέψεσθαι
231p
Vind je dat de dienaren van Alexander het doel hebben bereikt dat in regel
11 beschreven is met de woorden βουλόμενοι βλάπτειν αὐτόν?
Beargumenteer je antwoord met een gegeven uit de woorden van Proteus in
de regels 31-42 (Ἐγὼ t/m περιέψεσθαι).

opgave 3Tekst 3 De Perzische koning Cambyses heeft enkele leden van de stam van de

2437p
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3.
37p Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.