opgave 1De Republiek in een tijd van vorsten
Dankzij de moedernegotie konden de Hollandse steden groeien.
13p
Leg uit waardoor:
− de groei van de Hollandse steden vanaf de late middeleeuwen in
gevaar kwam en
− de moedernegotie dit probleem oploste en
− de moedernegotie bijdroeg aan de commercialisering van de
Hollandse landbouw.
In de eerste helft van de zestiende eeuw werden de ideeën van Luther in
de Nederlanden vooral verspreid in de gewesten Vlaanderen en Brabant.
Dit hing samen met de economie van die gewesten.
22p
Leg deze samenhang uit.
Gebruik bron 1 en 2.
Uit deze twee bronnen kun je een verschil afleiden tussen de
staatsstructuur van Engeland en die van de opstandige Nederlandse
gewesten.
34p
Leg met een verwijzing naar beide bronnen uit, welk verschil dat is.
Twee gegevens:
1 In 1544 sloot Karel V de Vrede van Crépy waarmee een einde kwam
aan de langdurige oorlog met Frankrijk.
2 In datzelfde jaar verhevigden de kettervervolgingen in de
Nederlanden.
42p
Leg uit welk verband er waarschijnlijk bestond tussen beide gegevens.
Gebruik bron 3.
In deze toespraak wordt Filips II niet direct aangevallen.
52p
Leg uit waarom de schrijvers van de redevoering voor deze opstelling
kiezen.
Gebruik bron 3.
In 1571 verschijnt in Londen de Engelse vertaling van deze toespraak met
toestemming van koningin Elizabeth I.
62p
Leg uit welk politiek motief Elizabeth heeft om de verspreiding van deze
tekst toe te staan.
Gebruik bron 4.
Deze religievrede:
1 past bij de Godsdienstvrede van Augsburg van 1555 en
2 sluit aan bij de visie van Willem van Oranje.
72p
Beredeneer per uitspraak of deze juist is of niet.
Gebruik bron 4.
De religievrede zoals die in de bron wordt weergegeven, moet na de Unie
van Utrecht in Holland en Zeeland worden aangepast.
82p
Noem die aanpassing en geef een verklaring voor de noodzaak van die
aanpassing.
Op aandringen van de Synode van de Hervormde Kerk wilden de Staten
van Holland in 1601 en 1602 plakkaten uitvaardigen met drie bepalingen:
1 Het bezoek aan herbergen op de zondagochtend werd verboden.
2 De niet-gereformeerden werden uitgesloten van wettige
huwelijkssluitingen.
3 Er werden hoge boetes ingesteld voor het houden van bedevaarten en
het verkopen van aflaten.
Tegen deze bepalingen kwam verzet van bijna alle steden van Holland en
uiteindelijk kwam er weinig terecht van deze bepalingen.
93p
Leg uit:
− dat deze mislukking de spanning in Holland illustreert tussen stedelijk
particularisme en gewestelijk centralisme en
− dat deze mislukking de spanning in de Hollandse steden illustreert
tussen godsdienstvrijheid en door de overheid gereguleerde
godsdienst en
− welke verklaring er gegeven kan worden voor de opstelling van de
steden.
Gebruik bron 5.
Een interpretatie:
Met zijn rondtocht langs de steden in Holland probeert Maurits de positie
van Van Oldenbarnevelt te ondermijnen.
105p
Ondersteun deze interpretatie door:
− twee besluiten van de Staten van Holland te noemen die voor Maurits
onaanvaardbaar zijn en
− aan te geven waardoor deze besluiten passen bij de politiek van Van
Oldenbarnevelt en
− uit te leggen dat de rondtocht van Maurits zijn tegenstanders juist
argumenten geeft om hun beschuldigingen te onderbouwen.
Gebruik bron 6.
In de prent kiest de maker partij in een conflict in de Republiek in die tijd.
114p
Geef aan welk conflict hier weergegeven wordt en leg met twee
verwijzingen naar de prent uit welke mening de tekenaar hier weergeeft.
In de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) steunde Frankrijk de protestanten
en Spanje de rooms-katholieken.
122p
Leg uit welk gevaar voor de Republiek de keuze van Frankrijk in deze
oorlog kon vormen.
De volgende gebeurtenissen gaan over de relatie tussen de Nederlanden
en Engeland:
1 Ter viering van de Restauratie schenken de Staten-Generaal de
nieuwe Engelse koning 28 schilderijen, twaalf beeldhouwwerken, een
jacht en meubels.
2 De Staten-Generaal sturen het Engelse parlement een rekening van
600.000 pond voor de gemaakte kosten van de invasie in Engeland.
3 De Engelse koning laat zijn dochter, prinses Maria Stuart, trouwen met
de zoon van Frederik Hendrik.
4 Na negen jaar ballingschap, onder andere in de Republiek, bestijgt
Karel II de Engelse troon en wordt Engeland weer een monarchie.
5 Wanneer Engeland en Frankrijk de Republiek tegelijk aanvallen,
behaalt Michiel de Ruyter op zee enkele klinkende overwinningen.
6 Na zijn overwinning op de vloot van de Engelse republiek hijst
admiraal Tromp, tot woede van de Engelsen, een bezem in de mast
als teken dat hij de zee heeft schoongeveegd.
132p
Zet deze zes gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Noteer alleen de nummers.
In 1700 stierf de Spaanse koning Karel II. In zijn testament liet hij zijn rijk
na aan Filips van Anjou, kleinzoon en erfgenaam van Lodewijk XIV van
Frankrijk. Als reactie bracht Willem III een alliantie tot stand met als doel
het Franse koningshuis te dwingen afstand te doen van alle gebieden die
Spanje elders in Europa bezat.
143p
Geef een motief voor Willems reactie en leg uit of er sprake is van
continuïteit met de eerder door Willem gevoerde politiek.
In 1735 schrijft de Franse filosoof Voltaire:
"Als in de Republiek en Engeland de standenvergadering had bestaan uit
edelen en geestelijken, zonder een vergadering van burgers, had in 1701
het machtsevenwicht in Europa nooit in hun hand gelegen."
152p
Toon aan dat Voltaire met deze uitspraak kritiek geeft op het politieke
bestel van Frankrijk.
