opgave 1De Republiek in een tijd van vorsten
Uit de biografie van de Friese staatsman Viglius van Aytta (1507-1577) is
zijn loopbaan als Habsburgs bestuurder te reconstrueren:
1507 Viglius wordt geboren in Friesland in een familie van vrije
boeren. Later gaat hij rechten studeren in Leuven en Valence.
1542 Viglius wordt door Karel V benoemd tot lid van de Geheime Raad
in Brussel, zeven jaar later wordt hij voorzitter van deze raad.
1554 Viglius wordt benoemd tot voorzitter van de Raad van State.
1569 Viglius treedt af als voorzitter van de Geheime Raad.
1576 Viglius roept, als voorzitter van de Raad van State, op tot de
vergadering van de Staten-Generaal die de Pacificatie van Gent
tot stand brengt.
1577 Viglius sterft en wordt in Gent begraven.
Door zijn loopbaan wordt Viglius beschouwd als vertegenwoordiger van
een nieuwe maatschappelijke stand, de noblesse de robe. Deze stand
wordt omschreven als: "De door de vorst uit de burgerij gerekruteerde
magistraten, die hij uitkoos op basis van deskundigheid op het gebied van
rechtspraak of financiën."
12p
Toon aan dat Viglius tot de noblesse de robe behoorde en geef aan
waarom de noblesse de robe onderdeel vormde van de
centralisatiepolitiek van de Habsburgse vorsten.
Gebruik bron 1.
Uit dit fragment blijkt dat sommige opvattingen van Enzinas
overeenkomen met sommige opvattingen van Erasmus.
24p
Toon dit aan met twee voorbeelden, waarbij je telkens een opvatting van
Erasmus vergelijkt met een opvatting van Enzinas.
Twee gebeurtenissen:
1563 Handelsconflicten tussen Engeland en de Nederlanden leidden
ertoe dat Elisabeth I de uitvoer van wol naar Vlaanderen
stopzette.
1565 Als gevolg van de oorlog tussen Denemarken en Zweden werd
de Oostzee afgesloten voor handelsverkeer.
Een historicus wijst op het sociaaleconomische verband tussen deze
gebeurtenissen en de Beeldenstorm van 1566.
34p
Leg dit uit door bij elke gebeurtenis een gevolg te noemen en daarmee
het verband met de Beeldenstorm aan te geven.
Gebruik bron 2 en 3.
Een historicus verklaart het verschil in toon tussen beide brieven vanuit
het verschil tussen de slachtoffers waarover Alva schrijft en vanuit de
veranderde politieke situatie in de Nederlanden.
44p
Geef voor beide verklaringen de redenering die erbij past.
Gebruik bron 4.
Tussen deze twee coupletten van het Wilhelmus lijkt een tegenstrijdigheid
te bestaan.
53p
Noem die tegenstrijdigheid en leg uit waarom dit in het begin van de
Opstand niet als tegenstrijdigheid wordt ervaren.
In 1600 werd Maurits door de Staten-Generaal naar Vlaanderen gestuurd
om Duinkerken (waar veel kapers hun thuishaven hadden) te veroveren.
Maurits wilde zelf liever Antwerpen aanvallen, maar de Staten van
Holland wilden geen inname van die stad. De veldtocht eindigde met de
Slag bij Nieuwpoort, een overwinning voor Maurits, maar zonder blijvend
resultaat.
62p
Noem twee redenen waarom de Staten van Holland Antwerpen niet wilden
veroveren.
In 1617 dienen Holland, Utrecht en Overijssel bij de Staten-Generaal een
protest in tegen het houden van een nationale synode. Als reden voerden
zij aan dat deze synode in strijd was met de Unie van Utrecht.
72p
Geef aan:
− wat de aanleiding vormde tot het houden van een nationale synode en
− welk argument deze drie gewesten aan de Unie van Utrecht
ontleenden om hun bezwaar te ondersteunen.
In 1618 liet stadhouder Maurits de waardgelders afdanken, de door
raadspensionaris Van Oldenbarnevelt (buiten de Staten-Generaal om)
ingestelde huurtroepen die de onlusten in de Republiek moesten
bedwingen.
Maurits beriep zich daarbij op het beginsel van de Godsdienstvrede van
Augsburg (1555).
82p
Leg uit dat:
− Maurits als stadhouder het bestaan van waardgelders niet kon
accepteren, maar
− Maurits ten onrechte het beginsel van de Godsdienstvrede van
Augsburg aanvoerde om zijn optreden als stadhouder te verdedigen.
Twee jaartallen:
1 In 1650 beraamde stadhouder Willem II van Oranje een actie om
Amsterdam binnen te vallen en Staatsgezinden in het stadsbestuur te
vervangen door Oranjegezinden. De poging mislukte. Een onderdeel
van zijn plan was plaatsing van een strijdmacht bij Texel om te
voorkomen dat er door Cromwell, die een jaar eerder aan de macht
gekomen was in Engeland, steun zou worden geboden aan de
Staatsgezinden in Amsterdam.
2 In 1651 stierf de prins en begon het eerste stadhouderloze tijdperk.
Desondanks verslechterde de relatie tussen de Republiek en
Cromwell aanzienlijk.
94p
Leg uit:
− waarom de stadhouder verwachtte dat Cromwell de Staatsgezinden in
Amsterdam te hulp zou willen komen en
− waardoor de relatie tussen Engeland en de Republiek na 1651
verslechterde.
Gebruik bron 5.
De maker van deze prent wil een boodschap overbrengen over de
toekomstige rol van de jonge prins Willem. De Staatsgezinden zouden
deze prent juist kunnen gebruiken om propaganda te maken tegen de
Oranjes.
104p
Leg uit, telkens met een verwijzing naar de prent:
− welke boodschap de maker van de prent over prins Willem laat zien en
− dat Staatsgezinden de prent voor hun propaganda zouden kunnen
gebruiken.
Gebruik bron 6.
Deze opdracht aan ambassadeur D'Estrades is kenmerkend voor de
buitenlandse politiek van Lodewijk XIV ten opzichte van de Republiek.
112p
Leg dit uit.
Gebruik bron 6.
Vanaf het Rampjaar is er in de Republiek discussie gevoerd over de vraag
of Johan de Witt het land heeft uitgeleverd aan Frankrijk.
Stel: je onderzoekt deze kwestie en je concludeert dat deze briefwisseling
bruikbaar is voor een onderzoek naar de betrekkingen tussen Johan de
Witt en Frankrijk.
122p
Noem twee argumenten voor de betrouwbaarheid van de informatie uit
deze briefwisseling voor je onderzoek.
Gebruik bron 6.
In je onderzoek naar de discussie over de rol van Johan de Witt vind je
een opmerking van een achttiende-eeuwse historicus over deze bron. Hij
stelt dat deze briefwisseling bewijst dat "De Witt (met drie anderen) de
enige is die de koning van Frankrijk om niet (= zonder daarvoor te worden
betaald) diende".
132p
Maak aannemelijk dat de mening van de achttiende-eeuwse historicus
gekleurd is door de visie van de prinsgezinden.
Een bewering:
Het jaar 1702 was een voorlopig eindpunt in de binnenlands-politieke
strijd die kenmerkend was voor de Republiek.
142p
Ondersteun deze bewering.
