opgave 1Dynamiek en stagnatie in de Republiek
Uit een boek over de geschiedenis van Amsterdam komen de volgende citaten:
1 Juist op het gebied van de goedkope eigen scheepvaart had Amsterdam een
troef in handen waarmee de stad, vergeleken met Antwerpen, in het
voordeel was. Grote transnationale bedrijven voerden hun goederen aan op
de markt in Antwerpen, maar deze stad had zelf nauwelijks een
koopvaardijvloot om handelswaar mee te halen.
2 In de directe omgeving waren toen al andere nederzettingen aanwezig,
zoals Sloten, nu een voorstad van Amsterdam. Waarschijnlijk is (...) bij de
nederzetting een dam in de Amstel aangelegd, onder andere om het
achterliggende land tegen het opkomende water vanuit het IJ te
beschermen. Kort daarna komt de naam van de nederzetting voor het eerst
in een geschreven document voor: Amestelledamme.
3 Uit de patriotse dichtbundel Het Vrolijk Keesje: ''De Vijfde Willem (van
Oranje) is een Zwijn, (…) Verzopen in Bourgonje Wijn.''
4 De grote vraag naar land en de stijging van de prijzen van agrarische
producten maakten grootschalige droogmakerijen tot een aantrekkelijke
onderneming. Met behulp van 43 molens viel het meer de Beemster droog.
5 De volgende ochtend vroeg stonden er al Amsterdammers,(…) op het ijs van
de Amstel. Hun ingespannen turen in zuidelijke richting werd beloond toen
ze de eerste Franse huzaren zagen opdagen. (…) Er klonken toespraken en
om vrijheidsbomen dansten jong en oud, Franse generaals, kersverse
volksrepresentanten en Amsterdamse maagden. De Marseillaise weerklonk
en het populaire revolutionaire danslied La Carmagnole.
12p
Plaats de citaten 1 tot en met 5 in de juiste volgorde, van vroeger naar later.
Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 1.
Wat Pieter de la Court beschrijft, is door latere onderzoekers malthusiaanse
spanning genoemd.
22p
Toon aan dat De la Court dit verschijnsel beschrijft en geef daarna aan
waardoor de moedernegotie een deel van deze spanning kon wegnemen.
In 1585 nam de Spaanse veldheer Parma Antwerpen in. Deze gebeurtenis werd
bekend als de 'Val van Antwerpen'.
34p
Leg uit:
− dat deze naam voor die gebeurtenis politiek gekleurd is en
− (met deze gebeurtenis) dat een politiek-militaire gebeurtenis grote
economische gevolgen kan hebben en
− dat er ondanks deze grote verandering ook sprake is van continuïteit in de
economie van de Nederlanden en
− waardoor deze continuïteit mogelijk was.
Twee gebeurtenissen:
1 In 1606 namen de Staten van Holland een plan in overweging van de
geleerde Willem Usselincx: de oprichting van een West-Indische Compagnie
(WIC). Maar raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt was tegen het plan.
Hij wilde de vredesbesprekingen met Spanje niet op het spel zetten.
2 In 1621 werd de WIC alsnog opgericht.
44p
Leg uit waardoor:
− de vredesbesprekingen met Spanje door de oprichting van de WIC in gevaar
konden komen en
− in 1621 dit bezwaar tegen de oprichting van de WIC niet meer gold.
Gebruik bron 2.
William Temple beschrijft in deze tekst een verband tussen de welvaart van de
Republiek en oorlogvoering.
53p
Leg met een voorbeeld uit welk oorzakelijk verband dat is en noem een
argument dat hiertegen kan worden ingebracht.
William Temple schreef zijn boek over de Republiek in 1672.
62p
Leg uit waarom zijn boek juist in dat jaar de Engelse regering goed van dienst
kon zijn.
Gebruik bron 3.
Met dit schilderij laat de schilder zien dat de bloei van Leiden te danken is aan
een samenspel van verschillende factoren.
73p
Noem de drie factoren die de schilder weergeeft en geef per factor aan,
waardoor deze de bloei van de Leidse lakennijverheid zal bevorderen.
Omstreeks 1648 was het stadsbestuur van Leiden optimistisch over de toekomst
van de eigen textielnijverheid.
84p
Leg uit dat dit optimisme vanuit de politieke situatie begrijpelijk, maar vanuit de
economische realiteit onterecht was.
Gebruik bron 4.
Deze bron bevat kritiek op de regentenoligarchie.
93p
Licht dit toe door:
− een omschrijving van het begrip regentenoligarchie te geven en
− met twee voorbeelden uit de tekst aan te geven tot welke uitwassen de
regentenoligarchie volgens de schrijver geleid heeft.
Gebruik bron 5.
Na 1650 dalen de prijzen van de belangrijkste landbouwproducten. Deze
rosmolen voor het karnen is illustratief voor de reactie van veel Hollandse
boeren op die prijsdaling.
102p
Leg dit uit.
Twee gegevens over de demografische ontwikkeling van de Republiek:
1 Tussen 1500 en 1650 verdrievoudigt de bevolking in de zeegewesten terwijl
de bevolking in de landgewesten slechts licht stijgt.
2 Tussen 1650 en 1750 daalt de bevolking in de zeegewesten met 10% en
neemt de bevolking in de landgewesten toe.
Deze demografische verandering hangt ondermeer samen met de ontwikkeling
van de nijverheid in de Republiek.
112p
Leg dit verband uit.
Een citaat:
"De Sonttolregisters (…) onthullen, dat in de eerste helft van de 18e eeuw 95%
van het hout dat op Nederlandse schepen vervoerd werd, Nederlandse havens
als bestemming had; in de jaren 1751-1780 was dit aandeel gedaald naar
ongeveer 70%."
123p
Leg met deze gegevens uit, dat hier sprake kan zijn van de invloed van
voorbijlandvaart en noem een sociaaleconomisch gevolg van deze achteruitgang
van de Oostzeehandel voor de Republiek.
Gebruik bron 6.
Een bewering:
Uit dit fragment blijkt dat Diderot de politieke en economische kritiek van de
patriotten onderschrijft.
134p
Leg voor beide elementen van de bewering uit of die juist is.
