Eindexamen geschiedenis vwo 2004 tijdvak 2

bij dit examen

In dit examen is vraag 10 een stelopdracht. Reserveer voldoende tijd voor deze opdracht.

opgave 1Nederlanders en hun gezagsdragers 1950-1990: verzuiling,

polarisatie en herwonnen consensus

11p

Welke politieke stroming raakte het meest verzwakt door het secularisatieproces in de jaren

zestig en zeventig?

22p

Leg uit waarom de verzuiling politieke vernieuwing in Nederland in de weg stond.

De grote angst van de overheid in de jaren vijftig was de ontregeling van de samenleving.

Daartoe werden onder andere het Ministerie van Maatschappelijk Werk en de SER

ingesteld.

32p

Geef een voorbeeld van de manier waarop deze instellingen orde probeerden te scheppen in:

• de relatie ouders-kinderen;

• de relatie werkgevers-werknemers.

Gebruik bron 1.

42p

Leg uit dat de bron kenmerkend is voor de veranderingen van de jaren zestig op het gebied

van de jeugdcultuur.

Gebruik de bronnen 2 en 3.

Zowel D’66 als provo Roel van Duyn willen het Nederland van 1966 veranderen.

54p

Noem, telkens met een verwijzing naar het interview en naar de brochure, een

overeenkomst in hun kritiek en een verschil in actievoeren tussen D’66 en Roel van Duyn.

Gebruik bron 4.

Deze passage uit het boek van Belinfante kan gelezen worden als een vorm van kritiek op

1 de kraakbeweging

2 de Dolle Mina’s

3 de opstellers van Keerpunt ’72.

66p

Beschrijf per groep

• (uit de bron) welke kritiek Belinfante heeft en

• geef (zonder de bron) vanuit elk van deze drie groepen een passend argument tegen deze

kritiek.

Gebruik bron 5.

In deze prent geeft Frits Behrendt een visie weer op de discussie over een nieuwe Wet op de

Medezeggenschap.

73p

Wat is de visie van Behrendt op deze wet? Licht je antwoord toe met twee tegenstellingen

uit de prent.

Voor veel krakers ging het niet alleen om het krijgen van een woning, maar ook om het aan

de kaak stellen van misstanden in de maatschappij.

82p

Leg uit welke redenering zij daarbij volgden.

Eind jaren tachtig veranderde de relatie tussen politiek en burger. Behalve in de gevestigde

politieke partijen gingen burgers hun betrokkenheid bij de politiek tonen door deelname aan

activiteiten van organisaties als Greenpeace en Amnesty International.

94p

Leg uit

• waarom deze ontwikkeling had kunnen leiden tot een nieuwe polarisatie;

• waardoor de strategie van de nieuwe organisaties in werkelijkheid juist heel goed aansloot

bij het poldermodel.

1015p

Schrijf na het lezen van de inleiding een historisch verantwoorde brief. Neem voor de

duidelijkheid de cursief gedrukte kopjes over.

Inleiding

Het weekblad Libelle viert zijn 70-jarig bestaan. De redactie heeft in het blad stellingen

geplaatst waar de lezers op mogen reageren. Eén van die stellingen luidt:

Het zijn bladen als Libelle en niet de politieke partijen en feministische actiegroepen die

gezorgd hebben voor de emancipatie van de vrouw.

Toevallig gaat je examenonderwerp hierover en je reageert dan ook in een brief aan de

redactie.

Het ideaalbeeld van de vrouw in de jaren vijftig

A In het eerste deel van je brief geef je aan:

• wat de ideale rol van de vrouw binnen het gezin in de jaren vijftig was;

• wanneer er een duidelijke verandering in de juridische positie van de vrouw kwam;

• wat deze verandering inhield;

• wat een belangrijk gevolg van deze verandering voor het ideaalbeeld van de vrouw was.

De wilde jaren zestig

B In de jaren zestig veranderde er veel in de positie van de vrouw en binnen het traditionele

gezin. In het tweede deel van je brief leg je uit:

• welke invloed elk van de onderstaande ontwikkelingen heeft gehad op de positie van de

vrouw en haar rol binnen het gezin:

- de komst van de pil (1963);

- de mechanisering van het huishouden;

- de groei van het aantal vrouwen in het vervolgonderwijs;

• op welke ontwikkeling een blad als Libelle de meeste invloed had.

De tweede feministische golf

C In het derde deel van je brief beschrijf je kort:

• een duidelijk verschil in doelstelling tussen de feministische actiegroepen Man-Vrouw-

Maatschappij en Dolle Mina;

• hun invloed op de positie van de vrouw;

• twee veranderingen in politiek opzicht in de positie van de vrouw in de jaren zeventig.

Libelle of actiegroep en politieke partij

D Ten slotte beëindig je je brief met het geven van een afgewogen oordeel aan de hand van

je antwoorden bij A, B en C over de stelling Het zijn bladen als Libelle die gezorgd hebben

voor de emancipatie van de vrouw en niet de politieke partijen en feministische

actiegroepen.

opgave 2Met de loep op Lancashire. Katoen en samenleving 1750-1850

Eind achttiende eeuw groeide in West-Europa de afzet van katoenen stoffen.

112p

Noem daarvoor twee redenen.

De ‘Industriële Revolutie’ in Lancashire was geen snelle verandering in korte tijd.

122p

Leg dit uit met een voorbeeld uit de textielproductie.

Door de industrialisatie veranderde er tussen de zeventiende en de negentiende eeuw veel in

Lancashire. Hieronder staan vier veranderingen:

1 De productie voor de lokale markt wordt vooral productie voor de internationale markt.

2 Wol en vlas als belangrijke grondstoffen voor de textielproductie worden vervangen door

katoen.

3 De plaats van de kooplieden die investeren in textielproductie wordt ingenomen door

banken.

4 De standensamenleving gaat over in een klassensamenleving.

134p

Deel deze veranderingen in. Maak daarbij per verandering een beredeneerde keuze uit één

van de volgende categorieën:

• sociale

• economische of

• technologische verandering.

Gebruik bron 6.

In deze bron wordt het ontstaan van de textielindustrie in Brabant beschreven. Veel

aspecten hiervan vertonen overeenkomsten met de Industriële Revolutie in Lancashire, maar

er zijn ook verschillen aan te wijzen.

144p

Ontleen aan de bron

• twee kenmerken van de industrialisatie in Brabant die verschillen met Lancashire en

• twee kenmerken die overeenkomen met Lancashire.

Technologische vernieuwingen aan het begin van de achttiende eeuw, zoals de mule

(wagenspinner) hadden grote gevolgen voor de huisnijverheid.

152p

Noem een gevolg van deze uitvinding voor de huisnijverheid op korte termijn én een gevolg

op lange termijn.

In grotere industriesteden ontstonden in de negentiende eeuw drie klassen, elk met een

ander niveau van welvaart. Dit blijkt duidelijk uit de opbouw van Manchester.

163p

Toon dit aan. Doe dat door per klasse:

• eerst aan te geven wie deel uitmaakten van die klasse

• daarna aan te geven waar en

• ten slotte hoe zij woonden.

Gebruik bron 7.

Een interpretatie:

In Groot-Brittannië werd rond 1850 veel gediscussieerd over de volksgezondheid. Als

discussievraag kwam daarbij naar voren: Hoe worden besmettelijke ziektes verspreid, via

de lucht of via het water?

172p

Welk standpunt neemt de tekenaar hierover in? Licht je antwoord met een element uit de

bron toe.

Gebruik bron 8.

De textielindustrie in Lancashire ondergaat invloed van de burgeroorlog die tussen 1860 en

1865 de Verenigde Staten verscheurt.

184p

Noem twee effecten van de burgeroorlog die zichtbaar zijn in deze bron en leg per effect uit

welk verband er bestaat met de Amerikaanse Burgeroorlog.

Gebruik bron 8.

In een debat over de gevolgen van de industrialisatie in Engeland komen twee beweringen

naar voren:

1 Veranderingen in de bevolkingsaantallen vormen een verklaring voor de veranderingen in

de opbrengsten van de zijde-industrie tussen 1845 en 1865.

2 Veranderingen in de sociale gelaagdheid vormen een verklaring voor de veranderingen in

de opbrengsten van de zijde-industrie tussen 1845 en 1865.

192p

Geef voor beide beweringen een argument.

Malthus ontwikkelde zijn theorie in Engeland in het begin van de Industriële Revolutie. De

voorspelling die hij daarin deed kwam niet uit.

204p

Toon met twee argumenten aan dat juist de industrialisatie ervoor zorgde dat zijn

voorspelling niet uitkwam.

Gebruik de bronnen 9 en 10.

Een bewering:

Inspecteur Richards (bron 9) en Inspecteur Horner (bron 10) proberen de fabrikanten te

vriend te houden.

212p

Ondersteun deze bewering voor beide inspecteurs afzonderlijk.

Gebruik de bronnen 9 en 10.

Stel: je gebruikt deze twee bronnen bij een onderzoek naar de manier waarop de Factory

Act van 1833 in Lancashire werd nageleefd.

224p

Vergelijk beide bronnen. Doe dat op de volgende punten:

• Welke bron bevat meer informatie voor je onderzoek, bron 9 of bron 10? Licht je antwoord

met beide bronnen toe.

• Welke bron is betrouwbaarder, bron 9 of bron 10? Licht je antwoord met beide bronnen toe.

Stelling:

Door ‘uitsluiting’ bij arbeidsconflicten konden werkgevers op korte termijn een

overwinning behalen, maar op lange termijn had het voor hen geen gunstig effect.

233p

Verdedig deze stelling. Doe dat door:

• eerst een omschrijving te geven van het begrip ‘uitsluiting’;

• daarna uit te leggen welk positief gevolg op korte termijn uitsluiting voor de werkgevers

kon hebben;

• ten slotte uit te leggen welk negatief gevolg uitsluiting voor de werkgevers op de lange

termijn had.

De Reform Bill van 1832 was een belangrijke stap op weg naar afschaffing van de

graanwetten.

242p

Leg uit

• wat de Reform Bill inhield en

• waarom de Reform Bill de afschaffing van de graanwetten mogelijk maakte.