bronnen

Eindexamen geschiedenis vwo 1999, tijdvak 2

bij dit examen

In dit examen bevindt zich bij vraag 11 een stelopdracht.Reserveer voldoende tijd om deze
opdracht te kunnen uitvoeren.

opgave 1Europa en de Buitenwereld (1150–1350)

Rond 1320 maakte de Venetiaan Pietro Vesconte een kaart van Palestina. Het is één van
de oudste gedetailleerde landkaarten van Palestina.
12p
Leg uit dat het niet verwonderlijk is dat juist een kaart van Palestina tot de oudste
gedetailleerde landkaarten behoort.
Gebruik bron 1.
24p
Licht aan de hand van twee aanwijzingen uit de bron telkens toe, dat ook een ervaren
reiziger als Ibn Battoeta met gemengde gevoelens reageert op een voor hem nieuwe situatie.
Een Arabisch reiziger rond 1250 ondervond langs de zuidelijke routes naar Azië minder
praktische belemmeringen dan iemand uit Europa.
32p
Toon dit aan de hand van twee verschillende voorbeelden aan en maak daarbij telkens een
vergelijking tussen een Arabisch reiziger en een reiziger uit Europa.
De opbloei van de contacten met de Arabische wereld in de periode 1100–1300 werd op
verschillende momenten begunstigd door het samenvallen van ontwikkelingen binnen
Europa en omstandigheden elders.
46p
Geef een voorbeeld van dit samenvallen voor elk van de volgende drie terreinen:
• economie
• godsdienstig-politiek
• wetenschap
Gebruik bron 2.
52p
Licht aan de hand van een beeldelement toe, welke visie op de strijd tegen de Saracenen
de maker van deze bron heeft.
Gebruik bron 2.
62p
Leg uit waarom deze afbeelding in het begin van de dertiende eeuw inwoners van Europa
nog steeds kan aanspreken.
Gebruik bron 3 (a en b).
Paus Innocentius IV en de Franse koning Lodewijk IX zonden in de dertiende eeuw
gezanten naar de Mongolen om zowel godsdienstige als politieke doeleinden te bereiken.
Uit de antwoordbrief van de Mongoolse khan Hülagü kon in Europa iets worden afgeleid
over het resultaat van de gezantschappen.
74p
Licht aan de hand van twee aanwijzingen uit de bron telkens toe of de leidende personen
in Europa deze brief als een blijk van succes beschouwd hebben.
Al voor de aankomst van de Europese gezanten beschikten de Mongolen over kennis van
de bijbel.
82p
Op welke manier waren zij aan deze kennis gekomen?
Gebruik bron 4.
92p
Leid uit de bron twee redenen af waarom hertog Jan deze oorkonde uitvaardigt.
Gebruik bron 5.
In zijn bewijsvoering dat de aarde rond is, gebruikt Mandeville het begrip tegenvoeters.
104p
Geef eerst aan wat Mandeville onder tegenvoeters verstaat en laat vervolgens zien dat zijn
visie op twee punten afwijkt van meer traditionele opvattingen.
1115p
Lees de onderstaande inleiding en schrijf dan overeenkomstig de instructies een
samenhangend betoog.
Inleiding:
De betoogvraag gaat over dorpelingen in Noord-Frankrijk in de periode 1150–1300.
Instructies:
Schrijf een samenhangend betoog waarin je de onderstaande stelling verdedigt of
nuanceert. Neem ter bevordering van de opbouw van het betoog de cursief gedrukte
kopjes over.
Stelling:
Het leven van dorpelingen in Noord-Frankrijk veranderde in het algemeen in de periode
1150–1300 nauwelijks door contacten met de Arabische wereld.
Algemene verandering
A. Noem kort twee sociaal-economische veranderingen, die zich in de agrarische
samenleving in Noord-Frankrijk in de dertiende eeuw voordeden.
De invloed van materiële goederen
Misschien kwamen dorpelingen in aanraking met de Arabische wereld via goederen die
naar Noord-Frankrijk waren gekomen.
B. Weeg af hoe groot de kans was dat dorpelingen in Noord-Frankrijk rond 1150 in
aanraking konden komen met de Arabische wereld via goederen. Doe hetzelfde voor de
tijd rond 1300.
De invloed van reizen
Het is denkbaar dat dorpelingen door reizen of reisverhalen in aanraking kwamen met de
Arabische wereld.
C. Besteed hieraan aandacht door:
1. aannemelijk te maken dat de meeste dorpelingen tussen 1150 en 1300 niet of nauwelijks
zelf op reis gingen;
2. toe te lichten hoe dorpelingen wel door reisverhalen op de hoogte werden gebracht van
de Arabische wereld;
3. na te gaan of het mogelijk was dat een enkele dorpeling door reizen wél in aanraking
kwam met de Arabische wereld.
De invloed van andere contacten
Men kan zich afvragen of dorpelingen op een andere manier dan door goederen, reizen of
reisverhalen in aanraking konden komen met de Arabische wereld.
D. Noem twee andere manieren waarop inwoners van Europa in de periode 1150–1300
met de Arabische wereld in aanraking kwamen en weeg per manier af of dorpelingen in
Noord-Frankrijk zo daadwerkelijk in aanraking kwamen met de Arabische wereld.
Oordeel
E. Rond het betoog af met een afgewogen oordeel over de juistheid van de stelling.
Verwerk hierin de antwoorden van B tot en met D.
Tot slot
F. Stel vast of jouw oordeel ook opgaat voor de bovenlaag in Europa.

opgave 2Een nieuwe eeuw, nieuwe verhoudingen? Nederland

1880–1919: op het breukvlak van twee eeuwen
De opkomst van het socialisme in Nederland rond 1890 viel samen met een felle strijd van
socialisten onderling.
122p
Leg uit welke twee onderlinge tegenstellingen de socialisten rond 1890 verdeelden.
Gebruik bron 6.
In 1895 keurt minister Van Houten ondanks vele protesten de statuten van de Nieuw-
Malthusiaanse Bond goed.
134p
Toon aan de hand van twee citaten uit de bron aan waarom hij vanuit zijn persoonlijke
overtuiging hier weinig moeite mee had.
Gebruik bron 6.
Protesten tegen de goedkeuring van de statuten van de Nieuw-Malthusiaanse Bond
kwamen van verschillende zijde.
142p
Ontleen aan de bron een standpunt van Van Houten waar een rooms-katholiek of een
protestant grote bezwaren tegen zou hebben en geef de inhoud van die kritiek weer.
De schrijfster Henriëtte Roland Holst constateert in 1902 dat:
’…het merendeel der arbeiders (blijft) niet het gemeenschappelijk klasse- of zelfs
vakbelang, maar het ideologisch verschil beslissend achten op het gebied zowel van de
politieke als van de economische organisatie’.
153p
A. Op welke maatschappelijke ontwikkeling wijst haar constatering?
B. Geef een voorbeeld van een politieke organisatie en een voorbeeld van een economische
organisatie waarmee de constatering van Henriëtte Roland Holst ondersteund wordt.
Rond de eeuwwisseling bestonden binnen de vrouwenbeweging verschillende opvattingen
over kwesties die voor de positie van vrouwen belangrijk waren.
164p
Noem twee van deze kwesties en licht bij iedere kwestie het verschil van opvatting binnen
de vrouwenbeweging toe.
Gebruik bron 7.
Deze prent geeft organisatorische en ideologische doelstellingen van de rooms-katholieke
zuil weer.
174p
Toon dit voor elk van beide doelstellingen aan met behulp van telkens een verschillend
element uit de bron.
Gebruik bron 7.
In deze prent neemt de encycliek Rerum Novarum een belangrijke plaats in. De RKSP
laat hiermee zien dat zij deze encycliek van groot belang acht in de verkiezingscampagne.
182p
Leg uit welke overeenkomst er bestaat tussen de hoofdpunten van Rerum Novarum en de
strekking van dit verkiezingsaffiche.
Gebruik bron 7.
193p
Ontleen aan de prent twee aanwijzingen waaruit blijkt dat de opvattingen van de RKSP
botsen met de uitgangspunten van aanhangers van de nachtwakersstaat.
Gebruik bron 8.
Het actief deelnemen aan vrouwenorganisaties bevorderde de persoonlijke emancipatie
van de individuele leden.
204p
Toon aan de hand van twee voorbeelden uit de bron aan dat Cécile van Beek en Donk op
twee verschillende gebieden een sterke persoonlijke ontwikkeling doormaakt.
Gebruik bron 8.
In de bron verdedigt Cécile van Beek en Donk zich tegen de kritiek van Henriëtte Roland
Holst.
214p
A. Noem het hoofdpunt van kritiek van Henriëtte Roland Holst en geef een argument dat
Cécile van Beek en Donk daartegen inbrengt.
B. Geef een verklaring voor de felle kritiek van Henriëtte Roland Holst waarbij je haar
socialistische overtuiging betrekt.
Gebruik bron 9.
Zowel het gebruik van een affiche als de inhoud ervan vormen een illustratie van het
moderniseringsproces van Nederland.
223p
Toon dit aan voor elk van beide aspecten.Verwerk in het antwoord waar het de inhoud
betreft twee elementen uit de bron.
Gebruik bron 10.
Uit de tabel blijkt dat in iedere kolom een daling plaatsvindt.
234p
Geef voor elk van de vier kolommen een verklaring voor deze daling.
Leven en werken van Aletta Jacobs zijn baanbrekend geweest voor de positie van
vrouwen in de maatschappij.
244p
Geef aan de hand van twee voorbeelden uit het leven van Aletta Jacobs aan, wat zij heeft
bijgedragen aan een verbetering van de positie van vrouwen.
Rond 1880 kwamen interconfessionele organisaties nauwelijks van de grond.
252p
Noem hiervoor twee redenen.