Eindexamen filosofie vwo 2025, tijdvak 2

Geef met het voorbeeld van Otto weer wat Clarks opvatting van de uitgebreide geest inhoudt. Beargumenteer vervolgens of Starks denken volgens jou is uitgebreid naar Jarvis. Volgens Clark verandert het wezen van de mens niet door de omgang met techniek. Zelfs niet als die techniek bestaat uit dynamische apparaten.

Geef Clarks beschrijving van het wezen van de mens weer. Leg vervolgens uit dat het Iron Man-pak met Jarvis een dynamisch apparaat is. Geef tot slot met het voorbeeld van Tony Stark/Iron Man: − een argument voor Clarks opvatting dat het wezen van de mens niet verandert door de omgang met een dynamisch apparaat, en − een argument tegen Clarks opvatting dat het wezen van de mens niet verandert door de omgang met een dynamisch apparaat.

Iron Man/Tony Stark worstelt met zichzelf. Tony Stark maakte zijn Iron Man-pak om te ontsnappen aan een terrorist die hem had ontvoerd. Eenmaal thuis besefte hij dat hij met dat pak ook de wereld kon redden in plaats van alleen zichzelf. Hij stopte met het produceren van wapens – wat hij al van jongs af aan deed – en werd een superheld. Hij merkt als Iron Man dat hij soms geen zin heeft om samen met andere superhelden de wereld te redden. Hij heeft zijn eigen ideeën over hoe de wereld gered moet worden en hij vindt het vervelend om te moeten doen wat anderen willen. Op zulke momenten gaat hij liever als Tony Stark thuis technische foefjes uitvinden. Maar er blijft altijd iets knagen en als de anderen hem overhalen om de wereld te redden, doet hij altijd mee omdat hij weet dat dat nou eenmaal hoort bij een superheld. Er is een verschil tussen het beantwoorden van de vraag naar de mens vanuit het eerstepersoonsperspectief en vanuit het derdepersoonsperspectief. Met dit verschil kan ook de worsteling worden begrepen die Iron Man/Tony Stark met zichzelf heeft.

Leg met deze wet Iron Mans/Tony Starks worsteling met zichzelf uit. Een andere Marvel-superheld is Michael Morbius. Hij is een briljante erin om medicijn te geneest aanpassing Wetenschappelijk onderzoek naar het genezen van ziektes door een technologische aanpassing van DNA vindt al in onze werkelijkheid plaats. Volgens Karen Barad zijn mensen een verstrengeling van materiaal en betekenis.

Door de aanpassing van zijn DNA krijgt Morbius, behalve zijn menselijke eigenschappen, ook eigenschappen van vampiervleermuizen: hij moet zichzelf voeden met bloed, heeft een afkeer van licht, en kan vliegen en waarnemen als een vleermuis. Die eigenschappen stellen hem voor morele dilemma’s. Om zichzelf te voeden, heeft hij bloed van mensen nodig. Hij heeft daarom een sterke neiging om mensen aan te vallen en hun bloed op te zuigen, waardoor deze mensen zullen sterven. Hij geeft echter niet aan zijn neiging toe, omdat hij die niet voor zichzelf kan verantwoorden. In plaats daarvan steelt hij zakken bloed uit het onderzoekslab om zich te voeden. Hij probeert zo te handelen dat hij andere mensen helpt met de extra vermogens die hij als vampiervleermuis heeft.

Leg uit dat Morbius zijn handelwijze om niet toe te geven aan zijn neiging, kan verantwoorden: − vanuit de deugdethiek, en − vanuit de plichtethiek. Volgens de speculatieve benadering van Jos de Mul kan de verandering van de mens zich voltrekken volgens drie verschillende scenario’s. De fictieve superhelden in het Marvel Universum zijn op te vatten als dit soort scenario’s.

Leg uit van welk scenario van De Mul superheld Morbius een voorbeeld is. Leg vervolgens uit van welk scenario van De Mul superheld Iron Man een voorbeeld is. Beargumenteer tot slot welk van beide scenario’s jij een verbetering van de mens vindt. Maak daarbij een afweging van de twee scenario’s met de bijbehorende superhelden.

Leg met het voorbeeld van het aanpakken van het virtuele drankje uit wat Sheets-Johnstone bedoelt met het lichaamsschema. Leg vervolgens uit in welk opzicht Sheets-Johnstones fenomenologische benadering geen betrekking heeft op het voorbeeld van het aanpakken van het virtuele drankje. Na een tijdje vergeet Stern dat ze in een VR-café is en geniet ze van het praten met onbekenden. Andy Clark beschrijft twee manieren van omgaan met techniek.

Geef met de begrippen interface en cyborg het verschil weer tussen deze twee manieren van omgaan met techniek. Ga daarbij in op de ervaringen van Stern in het VR-café. Als Stern de VR-bril uiteindelijk afdoet, heeft ze hoofdpijn en zere ogen. Maar ze realiseert zich ook dat ze zich in het VR-café – verscholen achter haar avatar – anoniemer en vrijer voelde dan in de fysieke wereld. Petran Kockelkoren beschrijft de processen van decentreren en recentreren.

Leg de ontwikkeling van techno-humanisme naar dataïsme uit. Leg vervolgens uit dat het begrip het else volgens Rasch een mogelijkheid biedt voor verzet tegen dataïsme. Virtuele omgevingen worden in toenemende mate gecreëerd door kunstmatige intelligentie (AI), waarbij wordt voortgebouwd op bestaande databases voor VR. Critici wijzen erop dat niet-inclusieve eigenschappen van VR op deze manier eindeloos kunnen worden herhaald. Zo waren de algoritmes voor avatars met kroeshaar niet goed genoeg, waardoor het leek alsof ze steil haar hadden. Ook de toegankelijkheid van VR voor blinden en slechtzienden blijft onveranderd. Volgens Katherine Hayles moet worden nagedacht over de ethische gevolgen van niet-bewuste cognitie, zoals AI die VR-omgevingen creëert.

Leg uit dat niet-bewuste cognitie volgens Hayles geen morele verantwoordelijkheid zal kunnen nemen. Ga daarbij in op het creëren van inclusieve omgevingen. Virtuele werelden bieden echter ook mogelijkheden voor inclusie. Zo is er een VR-training ontwikkeld die mensen laat ervaren hoe het is om gediscrimineerd te worden. Dit is onderdeel van een cursus inclusiviteit op de werkvloer. In de VR-training werk je samen met VR-personages aan een opdracht, maar zij negeren jouw bijdragen en gaan uit van vooroordelen. Je kunt de VR-wereld in deze training opvatten als medewereld. Plessner heeft invulling gegeven aan het begrip medewereld. Existentialisten als Simone de Beauvoir en Frantz Fanon geven een iets andere invulling aan het begrip medewereld.

Beargumenteer of jij de VR-training een goede manier vindt om inclusie te bevorderen, met: − een uitleg van de overeenkomst tussen Fanons bestaanservaring en de situatie van een deelnemer aan de VR-training, en − een uitleg van het verschil tussen Fanons bestaanservaring en de situatie van een deelnemer aan de VR-training.

De huidige VR-omgevingen zijn doorgaans alleen te zien en te horen en maar zeer beperkt te voelen, ruiken of proeven. Er wordt geëxperimenteerd met een chip in het brein, waarmee zintuiglijke ervaringen direct via breinsignalen opgewekt zouden kunnen worden. Volgens sommige techbedrijven zou de vakantie van de toekomst wel eens een VR-vakantie via breinsignalen kunnen zijn, waarin je bijvoorbeeld rond kunt lopen in een jungle die je kunt voelen en ruiken. Je zou die VR-jungle bovendien kunnen beleven vanuit onverwachte perspectieven, zoals die van een vis of een vogel. Volgens Dick Swaab zijn wij ons brein. Belichaamd denken ( embodied cognition ) is een stroming binnen 4E.

Beargumenteer of jij het met Swaab eens bent dat wij ons brein zijn, met: − het voorbeeld van VR via breinsignalen, en − de 4E-stroming belichaamd denken. Toekomstvisies over computerchips die rechtstreeks inwerken op onze hersenen, kunnen de computermetafoor voor de mens versterken. De computermetafoor was oorspronkelijk gebaseerd op traditionele computers, die werkten met symboolmanipulatie. Later werden neurale netwerken ontwikkeld. Volgens Piet Vroon en Douwe Draaisma zijn machinemetaforen historisch contingent.