Eindexamen economie vwo 2025, tijdvak 1

Is een zorgbehandeling een collectief goed? Motiveer je antwoord.

De overheid vindt dat iedereen in het land recht heeft op

gezondheidszorg. Om de kosten te kunnen dekken, komt er een verplichte

zorgverzekering. Zorgverzekeraars kunnen verzekerden niet weigeren.

Verzekerden betalen maandelijks premie aan een zorgverzekeraar. De

zorgverzekeraars zijn niet in staat om vooraf te bepalen of de verzekerden

goede of slechte risico’s zijn.

Leg uit of averechtse selectie kan optreden binnen de zorgverzekeringen.

Een econoom onderzoekt de zorgverzekeringsmarkt en bekijkt de

Zoohee! zorgverzekering voor jongeren. Bij deze verzekering geldt een

eigen risico.

Jongeren hebben over het algemeen weinig zorgkosten. Het kan voordelig

zijn om een verhoogd eigen risico te nemen. De totale zorgkosten voor

een jongere bestaan uit de premie en de zorgkosten die binnen het eigen

risico worden gemaakt.

Bereken tot welk bedrag aan zorgkosten per jaar het voor een jongere

voordeliger is om een verhoogd eigen risico te nemen.

De totale zorgkosten in het land nemen toe. De overheid besluit daarom

dat het eigen risico niet meer geldt voor huisartsbezoeken. Uit onderzoek

blijkt dat daardoor de totale zorgkosten kunnen afnemen.

Leg uit dat de totale zorgkosten kunnen afnemen door het besluit van de

overheid.

Zorgverzekeraars zijn actief op een heterogene oligopolistische markt,

waarbij hun zorgverzekeringen verschillen in voorwaarden en premies.

Vergelijkingssites vergelijken deze voorwaarden en premies van de

verschillende zorgverzekeringen. Consumenten kunnen via zo’n

vergelijkingssite een zorgverzekering afsluiten.

Leg uit dat de opkomst van vergelijkingssites de doelmatigheid van de

zorgverzekeringsmarkt kan vergroten.

Per afgesloten verzekering betalen zorgverzekeraars een vaste

vergoeding aan een vergelijkingssite. De econoom: “Uit mijn onderzoek

blijkt dat vergelijkingssites onderhandelen met de verzekeraars over de

hoogte van de (vaste) vergoeding per afgesloten verzekering. Hierdoor

ontstaat een principaal-agentprobleem tussen de consument (de

principaal) en de vergelijkingssite (de agent).”

Leg uit dat er sprake kan zijn van een principaal-agentprobleem.

Is er bij het staatspensioen of bij het aanvullend pensioen sprake van

intergenerationele ruil? Leg je antwoord uit.

Leg uit dat de premie voor het aanvullend pensioen kan dalen als de

inflatie stijgt.

De pensioenfondsen beleggen hun vermogen in aandelen en obligaties.

Pensioenfondsen concurreren met elkaar (= marktwerking) op basis van

de ingelegde pensioenpremie. Werknemers ontvangen alleen informatie

over de verhouding tussen obligaties en aandelen waarin een

pensioenfonds belegt en de maandelijkse premie die ze moeten betalen.

In Mañan kunnen werknemers wisselen van pensioenaanbieder.

Figuur 1 toont de relevante factoren binnen de markt voor aanvullende

pensioenen.

huidig vermogen pensioenfonds

dekkingsgraad =

huidige waarde toekomstige pensioenuitkeringen

Stel dat de inflatie hoger wordt dan de gewenste inflatie van de centrale

bank.

Leg met behulp van figuur 1 uit dat deze hogere inflatie zorgt voor een

stijgende dekkingsgraad.

Leg met behulp van figuur 1 uit dat marktwerking tot een lagere premie

kan leiden.

Naar verwachting hebben de pensioenfondsen over 25 jaar een bedrag

nodig van € 450 miljard. Momenteel is de gemiddelde dekkingsgraad van

alle pensioenfondsen samen gelijk aan 92%, waarbij wordt uitgegaan van

een rente van 1%. Men verwacht dat de rente stijgt naar 2%. Dit leidt tot

een nieuwe dekkingsgraad.

Analyseer het effect van de stijgende rente op de betaalbaarheid van de

pensioenen. Doe het als volgt:

− Bereken de nieuwe dekkingsgraad.

− Leg uit of de betaalbaarheid van de pensioenen verbetert.

Bereken de winst per ijsje.

Arceer in de uitwerkbijlage de totale vaste (constante) kosten bij een

verkoopprijs van € 3 per ijsje.

In 2024 stijgen voor Guarda de variabele kosten ten opzichte van 2023

met € 0,25 per ijsje. De overige gegevens blijven hetzelfde.

Bereken hoeveel procent van de gestegen variabele kosten wordt

doorberekend in de verkoopprijs.

Begin 2025 raakt Guarda de monopoliepositie kwijt door de opening van

ijssalon Orso Bianco. Deze ijssalon heeft dezelfde productiekosten als

Guarda. Orso Bianco treedt toe met een lagere prijs.

Consumenten zien de ijsjes van Orso Bianco als perfect substituut voor

de ijsjes van Guarda, waardoor beide salons via een prijzenoorlog in een

gevangenendilemma kunnen belanden.

Leg uit dat Guarda en Orso Bianco in een gevangenendilemma kunnen

belanden als consumenten de ijsjes als perfecte substituten zien.

Guarda wil een prijzenoorlog vermijden. Guarda past zelfbinding toe door

advertenties op sociale media te plaatsen. In deze advertenties staat een

vaste verkoopprijs voor 2025, in combinatie met een laagsteprijsgarantie.

Dit houdt het volgende in: als consumenten een ijsje voor een lagere prijs

kunnen krijgen bij concurrent Orso Bianco, dan geeft Guarda een korting

van 25% op die lagere prijs.

Leg uit dat door deze manier van zelfbinding het risico op een

prijzenoorlog wordt beperkt.

Bereken de arbeidsinkomensquote (AIQ) van Curaçao.

De Curaçaose overheid is niet getoond in het model, maar het

overheidssaldo kan wel worden berekend.

Bereken het overheidssaldo van Curaçao en geef aan of er sprake is van

een tekort of een overschot.

In Curaçao stijgt de vraag naar arbeid, waardoor de loonkosten stijgen.

De econoom wil uitzoeken wat de gevolgen zijn voor het inflatieniveau op

Aruba.

Teken deze oorzaak en gevolgen in de uitwerkbijlage. Doe het als volgt:

− Teken de nieuwe vraag en/of aanbodlijnen op:

− de Curaçaose arbeidsmarkt,

− de Curaçaose goederen- en dienstenmarkt,

− de Arubaanse goederen- en dienstenmarkt.

(Verschuif de nieuwe vraag en/of aanbodlijnen ongeveer 1 cm)

− Vul in de uitwerkbijlage in of de evenwichtsprijzen op de verschillende

markten stijgen of dalen.

De centrale bank van Curaçao besluit een ruimer monetair beleid te

voeren.

Leg uit welk effect het monetair beleid van de Curaçaose centrale bank,

via de valutamarkt, heeft op de conjunctuur van Aruba.

Leg beide veranderingen van de EV₁-curve ten opzichte van de EV₀-curve

uit.

Door de gedragsverandering ontstaat een negatieve output gap. De

econoom analyseert twee maatregelen: het voeren van begrotingsbeleid

of monetair beleid.

De overheid kan de overheidsbestedingen verhogen. Dit heeft twee

gevolgen voor het groen bbp.

Leg uit dat door de hogere overheidsbestedingen het groen bbp zowel

kan dalen als kan stijgen.

De econoom wil ook analyseren of het monetaire beleid invloed heeft na

de gedragsverandering. De econoom schetst daarom een nieuw model

(zie figuur 2).

IS₀ = IS-curve voor de gedragsverandering

IS₁ = IS-curve na de gedragsverandering

Door de gedragsverandering is de helling van de IS-curve veranderd. Dit

heeft effect op de effectiviteit van monetair beleid.

Leg uit of monetair beleid effectiever of minder effectief is geworden door

de gedragsverandering.

De econoom concludeert: “In dit model zal monetair beleid ervoor zorgen

dat de economie weer terugkeert in het oude evenwicht van voor de

gedragsverandering.”

Leg uit welk monetair beleid de centrale bank zal voeren waardoor het

oude evenwicht wordt bereikt. Noem de nieuwe reële evenwichtsrente.

Consumenten hebben een sociale norm uitgesproken: zij gaan minder

consumeren en dus is een lager inkomen voor hen voldoende. De

overheid kan via deze sociale norm beleid voeren om het potentiële

inkomen naar Y* = 600 miljard te brengen. De econoom stelt: “Als

consumenten minder uren gaan werken, verdwijnt de output gap.”

Leg de stelling van de econoom uit.

Leg uit of er bij een investering voor biologische teelt sprake is van

verzonken kosten.

De econoom stelt een model op voor twee boeren om de keuze voor

traditionele of biologische teelt te onderzoeken (zie tabellen 1 en 2).

Stel dat boer B investeert in biologische teelt, terwijl boer A voorlopig

traditioneel blijft telen. De vaste (constante) kosten voor de investering

zijn € 14.250.

Bereken de procentuele stijging van de totale vaste (constante) kosten bij

boer B als gevolg van de investering in biologische teelt.

Noem de Nash-evenwichten uit tabel 2 bij winstmaximalisatie.

Leg met behulp van getallen uit of de negatieve externe effecten dalen als

de boeren kiezen voor afzetmaximalisatie.