opgave 2Opgave 2
Entreetoets voor het Britse pond
Diverse landen willen toetreden tot de Economische en Monetaire Unie (EMU). Om te
kunnen toetreden moeten landen aan een aantal eisen voldoen.
eis 1
• zo veel mogelijk vrije marktwerking op de goederenmarkt en op de arbeidsmarkt
Het voldoen aan deze eis is noodzakelijk omdat bij deelname aan de EMU de centrale bank
van het land geen zelfstandig rentebeleid meer kan voeren.
eis 2
convergentie (= blijvend naar elkaar toegroeien) met de lidstaten van de EMU
Om te bekijken of aan deze eis wordt voldaan, worden toetredingscriteria uit het verdrag
van Maastricht gehanteerd.
In tabel 2 worden deze criteria vermeld en toegepast op het Verenigd Koninkrijk (VK).
VK en EMU-toetredingscriteria (stand medio 2003) kenmerk criterium referentiewaarde 1) VK a tekort overheid < 3% van het BBP 2) 3% 0,2% b staatsschuld < 60% van het BBP 60% 38% c inflatie maximaal 1,5 procentpunt boven het gemiddelde van de drie lidstaten met de laagste inflatie 3,7% 2,0% d lange rente maximaal 2 procentpunt boven de gemiddelde lange rente van de drie lidstaten met de laagste inflatie 6,9% 5,1%
1)
de referentiewaarde is de bovengrens van het betreffende criterium
2)
bruto binnenlands product
52p
Leg de vermelde noodzaak van eis 1 uit, uitgaande van een situatie van laagconjunctuur in
het VK.
62p
Zal na toetreding van het VK tot de EMU de referentiewaarde van criterium c van eis 2
hoger worden, gelijk blijven of lager worden? Verklaar het antwoord.
72p
Leg uit dat het niet voldoen aan criterium d zou kunnen leiden tot conjunctuurverschillen
tussen het VK en de EMU.
Ook de wisselkoers van de munt van een toetredend land wordt kritisch bekeken. Bij
toetreding tot de EMU zou de wisselkoers van het Britse pond een probleem kunnen
vormen. Volgens een analist is de koers van het Britse pond in juni 2003 ruim 10% te hoog
om evenwicht op de lopende rekening van de betalingsbalans met de EMU te realiseren. Hij
stelt dat de koers van het Britse pond dus zal moeten dalen, voorafgaand aan Britse
toetreding tot de EMU.
82p
Is er volgens deze analist sprake van een tekort of van een overschot op de lopende
rekening van de betalingsbalans van het VK met de EMU? Verklaar het antwoord.
92p
Leg uit voor welk deel van de particuliere sector in het VK een koersdaling van het Britse
pond de steun voor toetreding tot de EMU zou kunnen vergroten.
opgave 3Opgave 3
Kortsluiting? In land A wordt tot 2006 het aanbod van elektriciteit volledig door de overheid verzorgd. Een geringe hoeveelheid elektriciteit wordt niet zelf geproduceerd, maar ingevoerd uit de omringende landen B, C en D. Er wordt door land A geen elektriciteit uitgevoerd. In de landen B, C en D heeft men vanaf 2002 de markt voor elektriciteit als volgt geliberaliseerd: er kunnen meerdere aanbieders van elektriciteit op dezelfde markt opereren en de vragers van elektriciteit hebben de vrijheid om te kiezen uit meerdere, particuliere aanbieders van elektriciteit uit binnen- en buitenland. De regering van land A heeft een werkgroep ingesteld om te onderzoeken of deze vorm van liberalisering van de elektriciteitsmarkt ook in land A ingevoerd moet worden. De werkgroep gaat een advies uitbrengen. Daarbij kan zij gebruikmaken van de volgende zeven gegevens. figuur 1 • 1 Bronnen van elektriciteitsproductie (2005) *) Land A is in 2005 het enige land waar een aanzienlijk deel van de vragers een voorkeur uitspreekt voor elektriciteit uit duurzame bron nen. • 2 P rognose elektriciteitsimport door land A uit landen B, C en D figuur 2 40 in % van totaal binnenlandse verbruik 30 20 10 0 2006 2007 2008 jaar • 3 Naar verwachting zullen er in land A na liberalisering zes grote a anbieders op de e lektriciteitsmarkt gaan opereren, waarvan één binnenlandse aanbieder: het geprivatiseerde energiebedrijf van de overheid. • 4 Liberalisering zal er toe leiden dat aanbieders van elektriciteit in land A gebruik zullen gaan maken van alle onderdelen van de marketingmix. • 5 Om concurrerend te blijven zullen aanbieders bezuinigen op de reservecapaciteit die nodig is voor het opvangen van storingen. • 6 De ervaring van andere landen leert dat vragers van elektriciteit slechts beperkt gebru ik maken van de mogelijkheid om na liberalis ering van aanbieder te wisselen. • 7 Mede door de strenge milieuwetgeving ten aanzien van de productie van elektriciteit in land A, zijn in land A de maatschappelijke kosten van elektriciteitsopwekkin g voor een groter deel in de stroomprijs verwerkt dan in de landen B, C en D.
→ Bestudeer eerst de voorgaande gegevens. Kies vervolgens voor het schrijven van een positief advies óf voor het schrijven van een negatief advies ten aanzien van de vraag: “Moeten we in land A ook overgaan op deze vorm van liberalisering van de e lektriciteitsmarkt?” Onderbouw deze keuze met argumenten die betrekking hebben op de volgende aspecte n en onderbouw bij elk aspect het argument met tenminste één van de zeven gegevens. Elk gegeven mag slechts één keer gebruikt worden. aspecten: a De prijs per eenheid stroom die de vragers van elektriciteit in land A gaan betalen na liberalisering. b De kwaliteit en het assortiment op de elektriciteitsmarkt in land A na liberalisering. c De gevol gen voor het milieu van de liberalisering in land A. Vermeld ook, zo nder gebruik te maken van één van de zeven gegevens: d Een gevolg van deze keuze voor de overheid in land A. Kies daarbij voor of een gevo lg voor de overheidsfinanciën of een gevolg voor de allocatiefunct ie van de overheid. Aanwijzing: Gebruik voor het advies 150 woorden; een afwijking van 30 woorden is toegestaan.
opgave 4Opgave 4
Buren in een harmoniemodel
Twee buurlanden, land 1 en land 2, onderhouden al eeuwenlang intensieve
handelsbetrekkingen met elkaar. Er wordt nu gedacht aan een economische en politieke
eenwording. De beide landen verschillen duidelijk van elkaar als het gaat om de invloed
van de overheid op de economie.
In tabel 3 wordt de uitgangssituatie van beide landen weergegeven in de vorm van een korte
termijn vraagmodel, aangevuld met enkele gegevens over de productiefactoren.
alle bedragen in miljarden geldeenheden, tenzij anders vermeld land 1 land 2 omschrijving C 1 = 0,7(Y 1 – B 1 ) + 20 B 1 = 0,2Y 1 + 13 O 1 = 95 I 1 = 75 E 1 = 0,5Y 2 + 50 M 1 = 0,5Y 1 + 50 EV 1 = C 1 + I 1 + O 1 + E 1 − M 1 Y 1 = EV 1 Y * = 425 1 apt 1 = 50 Y 1 C 2 = 0,8(Y 2 – B 2 ) + 25 B 2 = 0,4Y 2 + 32,5 O 2 = 195 I 2 = 20 E 2 = 0,5Y 1 + 50 M 2 = 0,5Y 2 + 50 EV 2 = C 2 + I 2 + O 2 + E 2 − M 2 Y 2 = EV 2 Y * = 425 2 apt 2 = 25 Y 2 = particuliere consumptie belastingontvangsten overheidsbestedingen particuliere investeringen export goederen en diensten import goederen en diensten effectieve vraag nationaal inkomen productiecapaciteit gemiddelde arbeidsproductiviteit ( × 1000 geldeenheden) vraag naar arbeid A V1 = apt 1 A A1 = 8,6 A V2 = apt 2 A A2 = 17 ( × miljoen arbeidsjaren) aanbod van arbeid ( × miljoen arbeidsjaren)
Om de economische verschillen tussen de landen te verkleinen worden de volgende
maatregelen genomen:
land 1
• bedrijven die vervoer of energie aanbieden worden door de overheid overgenomen;
• de belastingtarieven worden zodanig verhoogd dat de marginale belastingquote stijgt
naar 0,3.
land 2
• de overheid privatiseert een aantal staatsbedrijven;
• de overheid voert een lastenverlichting door, waarbij de marginale belastingquote daalt
naar 0,3.
De gevolgen van deze maatregelen zijn af te lezen uit tabel 4.
alle bedragen afgerond op hele miljarden
land 1 land 2 uitgangssituatie na de maatregelen uitgangssituatie na de maatregelen C 241 218 C 196 236 1 2 B 95 140 B 197 159 1 2 O 95 140 O 195 155 1 2 I 75 65 I 20 32 1 2 E 256 262 E 256 262 1 2 M 256 262 M 256 262 1 2 Ye 411 423 Ye 411 423 1 2
Ye = evenwichtsinkomen
111p
Bereken de structuurwerkloosheid in land 1 in de uitgangssituatie.
122p
In welk van beide landen heeft in de uitgangssituatie de overheid de relatief grootste
invloed op de allocatie? Verklaar het antwoord uitsluitend met behulp van tabel 4.
132p
Bereken de afname van de werkloosheid in arbeidsjaren in land 1 als gevolg van de
genomen maatregelen.
Uit tabel 4 blijkt dat de combinatie van privatisering en lastenverlichting in land 2 per saldo
leidt tot een stijging van het nationaal inkomen.
143p
Geef hiervoor de verklaring, door gebruik te maken van de vergelijkingen van het
vraagmodel en van tabel 4.
152p
Is het aandeel van de binnenlandse particuliere bestedingen in procenten van het nationaal
inkomen van het totaal van de twee landen door de genomen maatregelen afgenomen, gelijk
gebleven of toegenomen? Verklaar het antwoord met een berekening in één decimaal
nauwkeurig.
opgave 5Opgave 5
De zoete smaak van protectie
Het gemeenschappelijk landbouwbeleid legde een groot beslag op de jaarlijkse uitgaven van
de Europese Unie (EU). Voor veel landbouwproducten gold in de EU een garantieprijs, die
ruim boven de wereldmarktprijs lag.
Garantieprijzen leidden tot overschotproductie. De EU beperkte de productieoverschotten
door producenten een jaarlijks productiequotum op te leggen. Het restant werd met steun
van exportsubsidies verkocht buiten de EU op de wereldmarkt.
In een zeker jaar is de garantieprijs voor suiker in de EU € 650 per ton, terwijl op dat
moment de wereldmarktprijs € 345 per ton is. In figuur 3 wordt de marktsituatie in de EU
geschetst.
162p
Is de vraag naar suiker in de EU, bij de garantieprijs van € 650 per ton, prijselastisch of
juist prijsinelastisch? Verklaar het antwoord met een berekening.
172p
Beschrijf twee manieren waarop de burgers in de EU meebetalen aan het gemeenschappelijk
landbouwbeleid.
182p
Leg uit waarom exportsubsidies nodig zijn om de overschotproductie van suiker op de
wereldmarkt te kunnen afzetten.
193p
Bereken welk bedrag aan exportsubsidies de EU moet betalen in de gegeven situatie.
De EU overweegt, onder druk van de wereldhandelsorganisatie WTO, de protectie op de
suikermarkt te verminderen. Indien de EU deze protectie geheel zou afschaffen zou de
wereldmarktprijs met 10 procent stijgen.
202p
Verklaar hoe door afschaffing van de Europese protectie op de suikermarkt de
wereldmarktprijs voor suiker kan stijgen.
