bij dit examen
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
opgave 1Goudplevieren
Goudplevieren zijn trekvogels die in IJsland, Scandinavië en Noord-Rusland broeden. Ze overwinteren langs de kust van Frankrijk, Spanje, Portugal en Noordwest-Afrika. Veel goudplevieren trekken door Nederland. In de linker tekening van afbeelding 1 zijn de belangrijkste zuidwaartse trekbewegingen aangegeven. De pijlen geven de richting van de trek aan, waarbij de dikte van de pijl een maat is voor het aantal vogels dat deelneemt aan de trek. De zuidwaartse trek begint in de zomer, maar vindt vooral in het najaar plaats. De rechter tekening van afbeelding 1 geeft een overeenkomstig schema voor de noordwaartse trek, die vooral in het voorjaar plaatsvindt. Ongeveer 10% van de vogels komt na de overwintering niet meer terug in het broedgebied. afbeelding 1 Zuidwaartse trek Noordwaartse trek bron: J. Jukema e.a., Goudplevieren en wilsterflappers, eeuwenoude fascinatie voor trekvogels, Utrecht, 2001, 26 Op verschillende plaatsen in Nederland worden door vrijwilligers regelmatig urenlang overvliegende en foeragerende goudplevieren geteld. Een deel van de goudplevieren wordt gevangen, opgemeten en geregistreerd. Daarna krijgen ze een gemerkte ring om een poot, waardoor ze worden herkend als ze opnieuw worden gevangen (ringonderzoek). De resultaten van de tellingen over de periode 1976 - 1993, en de gegevens uit het ringonderzoek worden gebruikt om beweringen over de vogeltrek te toetsen. De resultaten van de tellingen geven een beeld van het aantal goudplevieren dat door Nederland is getrokken. Dit beeld is niet erg nauwkeurig.
→ Geef drie verschillende oorzaken waardoor de tellingen geen nauwkeurig beeld geven. Er zijn aanwijzingen dat een aantal vogels na overwintering in Zuid-Europa of West-Afrika niet via Nederland, maar via een meer oostelijke route door het Middellandse-Zeegebied terugvliegt naar hun broedgebied (zie afbeelding 1). In de jaren 1976 - 1993 zijn boven Nederland gemiddeld 210.000 goudplevieren geteld van juli tot september, 335.000 van september tot eind december en 375.000 van eind januari tot juni.
→ - Kunnen de resultaten van bovenstaande tellingen worden gebruikt als argument vóór de hypothese dat een deel van de populatie die in de late zomer en in het najaar door Nederland naar het zuiden trekt, via een andere route terugvliegt naar het broedgebied? - Leg je antwoord uit met behulp van een berekening.
Uit gewichtsbepalingen aan gevangen goudplevieren blijkt dat ze zowel gedurende het voorjaar als gedurende het najaar gemiddeld zwaarder worden. Van deze vogels is ook de totale hoeveelheid lichaamsvet en het vet-vrije gewicht bepaald. Het vet-vrije gewicht is een maat voor de hoeveelheid eiwit. Gegevens over de hoeveelheid vet en het vet-vrije gewicht zijn in de diagrammen van afbeelding 2 weergegeven. najaarsmetingen afbeelding 2 dagen na het begin van gewichtstoename dagen na het begin van gewichtstoename bron: J. Jukema e.a., Goudplevieren en wilsterflappers, eeuwenoude fascinatie voor trekvogels, Utrecht, 2001, 180-181 Op grond van de gegevens in afbeelding 2 worden over de gewichtsveranderingen in het voorjaar en het najaar de volgende beweringen gedaan: 1 in het najaar berust de gewichtstoename vrijwel geheel op vetten; 2 in het voorjaar is de dagelijkse gewichtstoename gemiddeld circa drie keer zo groot als in het najaar; 3 bij het begin van de gewichtstoename is het verschil tussen het lichaamsgewicht in het voorjaar en het lichaamsgewicht in het najaar, minder dan 5%.
Welke van deze beweringen is of welke van deze beweringen zijn juist? A alleen bewering 1 B alleen bewering 2 C alleen bewering 3 D alleen bewering 1 en 2 E alleen bewering 2 en 3 F de beweringen 1, 2 en 3 De energie die wordt gebruikt bij de voorjaars- en najaarstrek, kan geleverd worden door reserves bestaande uit eiwitten, koolhydraten en/of vetten.
opgave 2Kleurenblindheid
Het eiland Pingelap in de Stille Oceaan heeft ongeveer 800 bewoners. Van de bewoners is 8% volledig kleurenblind doordat ze geen kegeltjes hebben. Op de plaatsen waar bij kleurenzienden kegeltjes voorkomen, bevinden zich bij deze kleurenblinden geen lichtreceptoren. Deze vorm van kleurenblindheid komt elders in de wereld bij 1 op de 30.000 mensen voor. Het gen voor deze vorm van kleurenblindheid is recessief en autosomaal (niet X-chromosomaal).
→ Bereken hoeveel maal groter de frequentie van dit gen voor kleurenblindheid op het eiland Pingelap is dan de frequentie van dit gen in de rest van de wereld. Rond je antwoord af op een geheel getal. tekst 1 De afstand tussen Pingelap en het dichtstbij gelegen eiland is zo'n 280 kilometer. Door de eeuwen heen is er niet veel contact geweest met bewoners van andere eilanden. Pingelap werd omstreeks 1775 getroffen door een wervelstorm, waarbij vrijwel de gehele bevolking omkwam. Zo'n twintig mensen overleefden de ramp. Rond 1820 werden de eerste kleurenblinde kinderen geboren. Het percentage kleurenblinden is al een aantal generaties stabiel. bewerkt naar: O. Sacks, Het eiland der kleurenblinden, Amsterdam, 1996, 66 Onder de nakomelingen van de mensen die de natuurramp op Pingelap overleefden, komt de hierboven beschreven vorm van kleurenblindheid veel voor.
→ - Waardoor is de frequentie van het gen voor kleurenblindheid bij de bewoners meteen na de ramp hoger dan ervoor? - Noem twee factoren waardoor de frequentie hoog is gebleven. De volledig kleurenblinde mensen op Pingelap zien een voorwerp alleen als de ogen voortdurend springerige bewegingen rond het voorwerp maken. Ze zien het voorwerp niet meer als ze proberen het met hun ogen te fixeren.
→ - Leg uit waardoor het deze kleurenblinden niet lukt om het voorwerp te zien als ze het proberen te fixeren. - Leg uit waardoor de springerige bewegingen van de ogen wél beeldvorming mogelijk maken. Het celmembraan van een staafje dat niet wordt belicht, geeft constant een neurotransmitter (glutamaat) af. Het potentiaalverschil tussen de binnenzijde en de buitenzijde van het membraan bedraagt in het donker ongeveer -40 mV. In afbeelding 3 is de membraanpotentiaalverandering weergegeven van een staafje dat door een lichtflits van een bepaalde sterkte belicht wordt. afbeelding 3 bewerkt naar: S. Silbernagl en A. Despopoulos, Sesam Atlas van de Fysiologie, Baarn, 2001, 355
Wordt het celmembraan als gevolg van de lichtflits volgens deze gegevens gedepolariseerd of gehyperpolariseerd en wordt als gevolg daarvan door het staafje meer of minder neurotransmitter afgegeven? depolarisatie of hyperpolarisatie? meer of minder neurotransmitter? A depolarisatie meer B depolarisatie minder C hyperpolarisatie meer D hyperpolarisatie minder Staafjes bevatten het pigment retinal. Retinal komt voor in twee vormen (isomeren). In een onbelicht staafje is retinal aanwezig in de cis-vorm. Onder invloed van licht verandert het retinal in de trans-vorm. Door deze verandering kan een reeks van reacties ontstaan die leidt tot een impuls in het postsynaptische neuron. Wanneer het staafje niet langer belicht wordt, komt het retinal onder invloed van een enzym terug in de cis-vorm (zie afbeelding 4). afbeelding 4 bron: N.A. Campbell e.a., Biology, Menlo Park, California, 1999, 1000 De volledig kleurenblinden op Pingelap zijn overgevoelig voor licht en kunnen bij daglicht al gauw niets meer zien. Alleen met een donkere zonnebril op kunnen zij overdag buiten zijn en dan nog kunnen ze slechts op beperkte schaal zien.
opgave 3Afweersysteem
Bij een infectie met een bacterie komt het afweersysteem in actie. In afbeelding 5 is
schematisch weergegeven dat na een bacteriële infectie in het menselijk lichaam de
cellulaire en de humorale immuniteit op gang gebracht worden.
bron: N.A. Campbell e.a., Biology, Menlo Park, California, 6e druk, 2002, 910
Een deel van de afweerreactie wordt hieronder in zes achtereenvolgende stappen
beschreven.
1 Een macrofaag neemt de bacterie door fagocytose op.
2 Door intracellulaire vertering zijn fragmenten (antigenen) van de bacterie ontstaan.
3 Een bacterie-antigeen vormt een complex met een klasse II MHC-molecuul, dat in het
celmembraan wordt opgenomen.
4 De receptor en het CD4 op een T-helpercel vormen een binding met het MHC II dat een
antigeen presenteert.
5 De macrofaag activeert vervolgens de T-helpercel door middel van
interleukine-1-moleculen.
6 De T-helpercel activeert door middel van interleukine-2-moleculen (en andere cytokines)
de vorming van T-helpercellen, cytotoxische T-cellen en B-cellen.
In stap 6 speelt een feedbackmechanisme een rol.
101p
Leg uit of bij dit proces sprake is van positieve feedback, van negatieve feedback of van
Leg uit of bij dit proces sprake is van positieve feedback, van negatieve feedback of vanbeide.
In afbeelding 6 is een deel van de reactie op een virusinfectie schematisch weergegeven.
bron: N.A. Campbell e.a., Biology, Menlo Park, California, 6e druk, 2002, 910
Uit de afbeeldingen 5 en 6 zijn overeenkomsten en verschillen te herleiden ten aanzien van
de manier waarop het afweersysteem in actie komt bij een infectie met bacteriën en wanneer
virussen een cel geïnfecteerd hebben en daarin vermenigvuldigd zijn.
114p
Beschrijf de reactie van het afweersysteem op een virusinfectie (zoals getekend in
Beschrijf de reactie van het afweersysteem op een virusinfectie (zoals getekend inafbeelding 6) in de vorm van zes achtereenvolgende stappen. Doe dit op overeenkomstige
wijze als in de inleiding is gedaan bij een bacteriële infectie. Zet de stappen onder elkaar op
je antwoordblad. Stap 1 is: Het virus is een gastheercel binnengedrongen en wordt daar
vermenigvuldigd.
122p
Leg uit hoe T-helpercellen bij het uitschakelen van virussen betrokken zijn.
Leg uit hoe T-helpercellen bij het uitschakelen van virussen betrokken zijn.opgave 4Luchtpijp
In afbeelding 7 is een doorsnede van de wand van de luchtpijp van de mens weergegeven.
Drie delen van de wand zijn ernaast uitgetekend.
bron: W.H. Freeman en D. Bracegirdle, An atlas of Histology, London, 1987, 98-99
Twee weefseltypen zijn met de letters P en Q aangegeven.
132p
- Geef van elk van deze twee weefseltypen de naam.
- Geef van elk van deze twee weefseltypen de naam.- Geef kort aan welke functie elk weefseltype heeft in de luchtpijp of voor de luchtpijp zelf.
opgave 5Calciumhomeostase
In afbeelding 8 wordt schematisch een deel van de regulatie van het calciumgehalte in het
bloed weergegeven. De Ca2+-concentratie in het bloedserum schommelt rond de
1,25 millimol per liter.
Bij de regulatie zijn volgens het schema van afbeelding 8 drie hormonen betrokken.
141p
Geef de naam van het hormoon dat op plaats 1 ingevuld moet worden en de naam van het
Geef de naam van het hormoon dat op plaats 1 ingevuld moet worden en de naam van hethormoon dat op plaats 2 ingevuld moet worden.
Als bij iemand de Ca2+-concentratie in het bloedserum tot onder de normwaarde daalt,
worden door regelmechanismen in het lichaam bepaalde processen bevorderd of geremd,
waardoor de Ca2+-concentratie in het bloedserum weer stijgt (zie afbeelding 8).
153p
Beschrijf de vier processen die een gevolg zijn van deze regelmechanismen, waardoor de
Beschrijf de vier processen die een gevolg zijn van deze regelmechanismen, waardoor deCa2+-concentratie in het bloedserum weer stijgt.
opgave 6Eivlekken
Bij bepaalde vissoorten, zoals de zebracichlide Pseudotropheus zebra, ontwikkelen de
eieren zich in de bek van het vrouwtje. Tijdens de paringsdans neemt het vrouwtje de door
haar geproduceerde eieren in haar bek. Vervolgens spreidt het mannetje zijn anale vin en
produceert sperma. Op zijn anale vin bevindt zich een aantal opvallende geel-oranje
vlekken die een sterke gelijkenis vertonen met de eieren. Dit is te zien in afbeelding 9. Het
vrouwtje hapt naar de ’eivlekken’ op de vin waarbij een deel van het geproduceerde sperma
wordt opgehapt. Door dit gedrag is de kans op bevruchting van de eieren groot.
Sommige biologen menen dat deze eivlekken in de loop van de evolutie ontstaan zijn uit
kleine parelvormige vlekjes die bij veel soorten cichliden voorkomen.
163p
Leg uit op welke wijze cichlidesoorten met eivlekken volgens deze biologen zijn ontstaan.
Leg uit op welke wijze cichlidesoorten met eivlekken volgens deze biologen zijn ontstaan.Andere onderzoekers trekken deze veronderstelde functie van de eivlekken in twijfel. Zij
staan sceptisch tegenover de gesuggereerde evolutionaire ontwikkeling vanwege het
ontbreken van een precieze overeenkomst in kleur, vorm en afmeting van eieren en
eivlekken. Deze tegenstanders zijn van mening dat de vlekken op de anale vin vooral een
herkenningsfunctie hebben: het soort-specifieke vlekkenpatroon stelt volgens hen een
vrouwtje in staat een partner van de eigen soort te herkennen.
Verschillende onderzoeken naar de betekenis van de eivlekken hebben onder meer de
volgende resultaten opgeleverd:
1 soorten waarvan de eivlekken duidelijk groter en opvallender zijn dan de eieren, baltsen
merendeels in dieper water waar het zicht geringer is;
2 bij soorten met eivlekken die weinig gelijkenis vertonen met de eieren, hapt het vrouwtje
tijdens de balts in dezelfde mate naar de anale vin als bij soorten met goed gelijkende
eivlekken;
3 het verwijderen van de eivlekken van de anale vin heeft geen invloed op de mate waarin
het vrouwtje tijdens de balts naar de anale vin hapt.
172p
Welk van de genoemde onderzoeksresultaten ondersteunt of welke ondersteunen de mening
alleen resultaat 1
alleen resultaat 2
alleen resultaat 3
alleen de resultaten 1 en 2
alleen de resultaten 1 en 3
de resultaten 1, 2 en 3
Welk van de genoemde onderzoeksresultaten ondersteunt of welke ondersteunen de meningdat de vlekken op de anale vin vooral een soortspecifieke herkenningsfunctie hebben?
alleen resultaat 1 alleen resultaat 2 alleen resultaat 3 alleen de resultaten 1 en 2 alleen de resultaten 1 en 3 de resultaten 1, 2 en 3opgave 7Cichliden
In de Oost-Afrikaanse meren bestaat het visbestand voornamelijk uit cichliden
(baarsachtige visjes). Een groot deel van deze cichliden behoort tot het genus (geslacht)
Haplochromis. Binnen dit genus bestaan uiteenlopende groepen voedselspecialisten zoals
slakkenkrakers, algenschrapers, planktoneters en pedofagen (eters van jonge visjes).
Uit visvangsten in de Mwanzagolf van het Victoriameer bleek dat daar een aantal sterk op
elkaar gelijkende soorten planktoneters voorkomt. Biologen hebben onderzocht of deze
nauw verwante soorten zodanig ecologisch gescheiden leefden dat onderlinge competitie
werd vermeden.
Afbeelding 10 toont de dichtheidsverdeling van drie soorten planktoneters op verschillende
diepten in de Mwanzagolf. Daartoe zijn gedurende vier dagdelen (blokken van zes uur)
visvangsten gedaan op verschillende diepten in de veertien meter diepe Mwanzagolf. Elk
grijs balkje vertegenwoordigt een percentage van de populatie dat zich tijdens dat dagdeel
op de diepte bevindt die op de verticale as is aangegeven.
bewerkt naar: T. Goldschmidt, An ecological and morphological fieldstudy on the
haplochromine cichlid fishes of Lake Victoria, Proefschrift Rijksuniversiteit Leiden, 1989,
34
In de uitwerkbijlage is een lege tabel en een assenstelsel op millimeterpapier opgenomen.
184puitwerkbijlage
- Lees in afbeelding 10 af welk percentage (op 2% nauwkeurig) van elk van de drie
- Lees in afbeelding 10 af welk percentage (op 2% nauwkeurig) van elk van de driepopulaties zich tijdens de vier verschillende dagdelen tussen de 4 en 5 meter diepte bevindt.
Vul de tabel op de uitwerkbijlage in.
- Presenteer deze gegevens in de vorm van een staafdiagram in het assenstelsel op de
uitwerkbijlage.
- Voeg de legenda toe.
192p
Tussen welke van de drie onderzochte soorten haplochromiden is op grond van de gegevens
tussen H. argens en H. heusinkveldi
tussen H. argens en H. pyrrhocephalus
tussen H. heusinkveldi en H. pyrrhocephalus
Tussen welke van de drie onderzochte soorten haplochromiden is op grond van de gegevensin afbeelding 10 het meest competitie te verwachten?
tussen H. argens en H. heusinkveldi tussen H. argens en H. pyrrhocephalus tussen H. heusinkveldi en H. pyrrhocephalusUit analyses van maaginhouden blijkt dat deze soorten zich niet beperken tot het eten van
plankton. Ze eten ook verschillende soorten muggenlarven (Chaoborus sp. en Chironomus
sp.), insectenresten en bodemorganismen. Van Chaoborus-larven is bekend dat ze zich
overdag in de modderige bodem bevinden. Tegen de avond komen ze tevoorschijn en
migreren naar de oppervlakte en dalen ’s ochtends weer naar de bodem af. De diagrammen
in afbeelding 11 geven informatie over de samenstelling van het voedsel van H. argens,
H. heusinkveldi en H. pyrrocephalus overdag en ’s nachts. De samenstelling van het
voedsel is als gemiddeld volumepercentage van de maaginhoud weergegeven. De metingen
zijn verricht op plaatsen waar het meer 14 meter diep is.
afbeelding11 H.argens
bewerkt naar: T. Goldschmidt, An ecological and morphological fieldstudy on the
haplochromine cichlid fishes of Lake Victoria, Proefschrift Rijksuniversiteit Leiden, 1989,
41
Naar aanleiding van de gegevens in de afbeeldingen 10 en 11 worden twee beweringen
gedaan:
1 door H. pyrrhocephalus wordt detritus vooral in het eerste dagdeel (van 5-11 uur)
gegeten;
2 H. pyrrhocephalus vervangt ’s nachts procentueel gezien een kleiner deel van zijn voedsel
door Chaoborus-larven dan H. argens dat doet.
202p
Welke van deze beweringen is of welke zijn juist?
geen van beide beweringen
alleen bewering 1
alleen bewering 2
beide beweringen
Welke van deze beweringen is of welke zijn juist? geen van beide beweringen alleen bewering 1 alleen bewering 2 beide beweringenHet vermijden van competitie tussen soorten komt tot stand door middel van onder andere
niche(nis)-segregatie.
Uit onderzoek is gebleken dat:
1 de meeste individuen van H. argens zowel ’s nachts als overdag gemiddeld dichter bij de
oppervlakte verblijven dan de meeste individuen van H. heusinkveldi;
2 H. pyrrhocephalus zowel overdag als ’s nachts vooral dierlijk plankton eet, terwijl het
dieet van de andere twee soorten gevarieerder van samenstelling is.
212p
Welk van deze gegevens is of welke zijn een aanwijzing voor het bestaan van niche-
geen van beide gegevens
alleen gegeven 1
alleen gegeven 2
beide gegevens
Welk van deze gegevens is of welke zijn een aanwijzing voor het bestaan van niche-segregatie tussen de genoemde soorten?
geen van beide gegevens alleen gegeven 1 alleen gegeven 2 beide gegevensopgave 8Strooisellaag
In de strooisellaag van een bos komen bacteriën en schimmels voor die een rol spelen in de decompositie (omzetting van organische stoffen in anorganische stoffen). In een onderzoek naar de decompositie zijn de verhoudingen tussen koolstof en de elementen N, P, K, S, Ca en Mn in de strooisellaag van een dennenbos bepaald. In de onderzochte delen van de strooisellaag heersten de normale milieu-omstandigheden, alleen werd de toevoer van vers (planten)materiaal verhinderd. De resultaten van dit onderzoek zijn weergegeven in tabel 1. tabel 1 Verhouding tussen koolstof en andere elementen in de afgevallen dennennaalden na verschillende jaren van decompositie en in de schimmels C/N C/P C/K C/S C/Ca C/Mn in (het restant van) de naalden bij begin experiment 134 2630 705 1210 79 na 1 jaar decompositie 85 1330 735 864 101 na 3 jaar decompositie 53 948 1970 nb 132 1110 na 5 jaar decompositie 41 656 591 497 231 1120 in de schimmels 12 64 41 nb nb = niet bepaald bewerkt naar: R.H. Waring en W.H. Schlesinger, Forest ecosystems, 1985, 188 Bacteriën en schimmels maken deel uit van de mineralenkringloop in het dennenbos.
Door welk van deze processen wordt de ratio C/N groter? A ammonificatie B denitrificatie C nitrificatie D stikstoffixatie Vers strooisel in het dennenbos bestaat vo or 0,02% uit fosfor (P). De schimmels in de strooisellaag bevatten 0,78 % P. De ratio’s C/P zijn respectievelijk 2630 (strooisel) en 64 (schimmels). Het vastleggen van mineralen in schimmels wordt wel immobilisatie genoemd. Deze mineralen zi jn niet onmiddellijk beschikbaar voor de planten. Het effect van im mobilisatie kan grafisch worden weergegeven. In een grafiek wordt de P -concentratie in het restant biomassa (inclusief de schimmels) uitgezet tegen het restant biomassa, met inbegrip van de schimmels.
opgave 9Planten RQ
Het respiratoir quotiënt (RQ) is de verhouding tussen de hoeveelheid (in mol) bij de dissimilatie gevormde CO 2 en de hoeveelheid (in mol) daarbi j verbruikte O 2 . De RQ-waarde levert informatie over het type substraat dat tijdens de dissimilatie is omgezet. Het RQ van koolhydraten is 1,0. Dat van eiwitten en vetten is minder, want voor de dissimila tie ervan wordt meer O 2 verbruikt dan er aan CO 2 wordt gevormd. B ij een experiment wordt een RQ van 2,0 gevonden. Hiervoor worden twee verklaringen gegeven. 1 Het substraat bestond uit een mengsel van koolhydraten en eiwitten. 2 Het substraat werd deels anaëroob gedissimileerd .
Welke van deze verklaringen kan of welke kunnen juist zijn voor het RQ van 2,0? A geen van beide verklaringen B alleen verklaring 1 C alleen verklaring 2 D beide verklaringen Om het RQ bij een plant te meten maakt men gebruik van twee respirometers: 1 voor de bepaling van de hoeveelheid opgenomen koolstofdioxide; 2 voor de bepaling van de hoeveelheid afgegeven zuurstof. In afbeelding 12 is een dergelijke respirometer schematisch weergegeven. Bij respirometer 1 is de vloeistof P water; bij respirometer 2 is de vloeistof P een geconcentreerde natriumhydroxide-oplossing (NaOH). Door de NaOH-oplossing wordt alle CO 2 weggevangen. De manometer wordt gebruikt om af te lezen hoeveel gas er geproduceerd of gebruikt is. Neem aan dat het verschil in oplosbaarheid van de gassen CO 2 en O 2 in water het resultaat van de metingen niet merkbaar beïnvloedt. De opstelling staat in het donker. afbeelding 12 schaalverdeling bewerkt naar: Margaret K. Sands, Problems in Plant Physiology, London, 1988, 52
opgave 10Resorptie van glucose
In het celmembraan komen allerlei transporteiwitten voor. Er zijn enkelvoudige
transporteiwitten die gefaciliteerde diffusie van een bepaalde stof door het membraan
mogelijk maken. De werking van andere transporteiwitten berust op het principe van
co-transport: aan een transporteiwit worden twee verschillende stoffen gebonden waarna ze
tegelijk door het celmembraan bewegen. Bij symport gaan beide stoffen dezelfde richting
transport niet plaatsvinden.
In afbeelding 13 is schematisch co-transport weergegeven, zoals dat plaatsvindt door het
membraan van een darmepitheelcel.
292p
Leg uit aan de hand van afbeelding 13 wat de rol van ATP is bij symport van glucose
Leg uit aan de hand van afbeelding 13 wat de rol van ATP is bij symport van glucoseen Na+.
opgave 11Vertering
Afbeelding 14 geeft een vereenvoudigd overzicht van de vertering van voedsel en van de opname van een aantal verteringsproducten in bloed- en lymfevaten. Niet alle namen van voedingsstoffen en hun verteri ngsproducten zijn ingevuld. afbeelding 14 bewerkt naar: W. Kapit e.a., The Physiology Coloring Book, Cambridge, 1987, 67 Niet ingevuld zijn onder andere de volgende twaalf namen van voedingsstoffen en verteringsproducten: fructose, galactose, glucose, glycerol, lactose, maltose, monoglyceride, linolzuur, lipiden, palmitinezuur, sacharose en zetmeel.
Wat stellen de letters P, Q en R voor? P Q R A bloedvat lymfevat spiercel B bloedvat zenuwceluitloper lymfevat C lymfevat bloedvat slijmproducerende cel D lymfevat zenuwceluitloper spiercel E spiercel bloedvat lymfevat F spiercel lymfevat slijmproducerende cel Over het transport van verteringsproducten in darmvlokken worden de volgende bewe ringen gedaan: 1 de verteringsproducten die in het bloed worden opgenomen, zijn in het algemeen beter oplosbaar in water dan verteringsproducten die in de lymfe worden opgenomen; 2 een deel van de verteringsproducten wordt via diffusie en een deel via actief transport uit dekweefselcellen van de dunne darm in het bloed opgenomen; 3 het al dan niet verzadigd zijn van de vetzuren bepaalt of deze in de lymfe of in het bloed worden opgenomen.
opgave 12Hormonen
De manier waarop hormonen processen in hun doelwitcellen beïnvloeden hangt samen met de molecuulstructuur van de hormonen. Het hormoon oestradiol hecht aan een receptor in het cytoplasma van de cel, zoals in tekening 1 van afbeelding 16 is aangegeven. Het hormoon HCG hecht aan een receptor in het membraan van de cel zoals in tekening 2 van afbeelding 16 is aangegeven. afbeelding 16 hormoon bron: D. Snustad, Principles of Genetics, New York, 2000, 651 Oestradiol kan het celmembraan passeren, HCG niet.
vraag 18
vraag 30
13p
23p
32p
F
41p
53p
63p
72p
82p
D
92p
101p
114p
122p
132p
141p
153p
163p
172p
A
184p
192p
C
202p
C
212p
D
221p
232p
242p
B
252p
C
261p
272p
C
282p
B
292p
304p
311p
322p
A
332p
C
342p
D
352p
363p
