bij dit examen
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde organismen.
opgave 1Energie
In afbeelding 1 zijn de assimilatie-efficiëntie (A/I) en de productiviteits-efficiëntie (P/A) van twee groepen zoogdieren in een graslandecosysteem schematisch weergegeven. afbeelding 1 A = hoeveelheid energie in organische stof die via de darm wordt geresorbeerd en in het bloed opgenomen F = verlies van energie door ontlasting I = hoeveelheid energie in organische stof die wordt gegeten P = productiviteit R = energieverlies door dissimilatie De assimilatie-efficiëntie (A/I) is bij de planteneters kleiner dan bij de vleeseters (zie afbeelding 1).Als verklaring hiervoor worden de volgende beweringen gedaan. 1 Per gewichtseenheid bevat plantaardig voedsel in verhouding meer water dan dierlijk voedsel, waardoor planteneters minder kunnen assimileren. 2 Per gewichtseenheid bevat plantaardig voedsel meer onverteerbare delen dan dierlijk voedsel; hierdoor levert plantaardig voedsel per gewichtseenheid minder organische stof voor de assimilatie dan dierlijk voedsel.
Bereken voor de groep planteneters P in joules als I een energie-inhoud heeft van 100 joules. In de landbouw wordt het begrip energieratio gehanteerd. Onder de energieratio van een voedingsproduct wordt verstaan: de hoeveelheid energie die uit dat product gehaald kan worden (per hectare), gedeeld door de hoeveelheid energie die (per hectare) moet worden geïnvesteerd om dit voedingsgewas te verbouwen en te verwerken. Cassave is een plant die veel in Afrika wordt verbouwd. De wortel levert zetmeel dat wordt gebruikt voor de bereiding van cassavebrood. De energieratio van zetmeel uit cassave bedraagt ongeveer 70. De energieratio van suiker uit suikerbieten in West-Europa is ongeveer 0,7.
Noem twee oorzaken waardoor de energieratio van zetmeel uit cassave hoger is dan die van suiker uit suikerbieten. Suikerbieten worden in monoculturen op grote akkers verbouwd. In het algemeen hebben monoculturen een aantal nadelen die onder meer worden veroorzaakt door abiotische factoren. Een aantal abiotische factoren is: temperatuur, water, licht, bodem, wind en lucht.
opgave 2Zoetwaterecosystemen
Sinds het begin van de twintigste eeuw vindt in Nederland eutrofiëring van de
zoetwaterecosystemen plaats. Een belangrijke oorzaak daarvan is de toenemende
concentratie fosfaat in het oppervlaktewater. Aanvankelijk namen de groenwieren sterk
toe en vervolgens ontstond een competitie tussen groenwieren en blauwwieren
(= cyanobacteriën). Daarna namen de blauwwieren de plaats in van de groenwieren.
Over deze ontwikkeling worden de volgende beweringen met betrekking tot de factor
licht gedaan:
1 licht werd voor groenwieren een beperkende factor,
2 licht was voor blauwwieren een beperkende factor,
3 groenwieren kunnen bij lage lichtintensiteit sneller groeien dan blauwwieren,
4 blauwwieren kunnen bij lage lichtintensiteit sneller groeien dan groenwieren.
De lichtintensiteit in de natuurlijke omgeving in Nederland overschrijdt niet de
tolerantiegrens voor licht van groenwieren en van blauwwieren.
62p
Welke van deze beweringen geven een verklaring voor de hierboven beschreven toename
Witvis en brasem zijn planktoneters.
Snoek is een predator van brasem en witvis.
Snoekbaars is een predator van witvis.
In de habitat van de snoek komen veel grote waterplanten voor.
De habitat van snoek en snoekbaars verschillen.
Welke van deze beweringen geven een verklaring voor de hierboven beschreven toenamevan blauwwieren in deze ecosystemen?
In plassen in Nederland kunnen onder meer de volgende soorten vissen aanwezig zijn:
witvis, brasem, snoek en snoekbaars. Over deze vissen wordt het volgende gegeven:
Witvis en brasem zijn planktoneters. Snoek is een predator van brasem en witvis. Snoekbaars is een predator van witvis. In de habitat van de snoek komen veel grote waterplanten voor. De habitat van snoek en snoekbaars verschillen.In geëutrofieerde meren zoals de Loosdrechtse plassen bevinden zich op de bodem
nauwelijks grote waterplanten. 70-80% van de visstand in deze plassen bestaat uit brasem.
73p
Leg met behulp van alle bovenstaande gegevens uit waardoor brasem de belangrijkste
Leg met behulp van alle bovenstaande gegevens uit waardoor brasem de belangrijkstevissoort in deze plassen is geworden.
opgave 3Erfelijke informatie
In 1968 ontvingen de onderzoekers Marshall Nirenberg en Gobind Khorana de Nobelprijs voor hun werk over mRNA en de eiwitsynthese. In hun experimenten gebruikten zij onder andere mRNA dat langs kunstmatige weg was gevormd en dat uitsluitend was samengesteld uit afwisselend uracil- en cytosine-nucleotiden (poly[UC] n ). Dit mRNA werd toegevoegd aan een celextract waarin translatie mogelijk was. Het polypeptide dat in dit mengsel werd geproduceerd, bestond uit slechts twee verschillende aminozuren die elkaar telkens afwisselden.
![Uit hoeveel verschillende aminozuren zou een polypeptide zijn opgebouwd als de codons van het gebruikte mRNA (poly[UC] n ) uit vier nucleotiden zouden bestaan? A 1 B 2 C 4 D 16 E 64 F 256 Het deel van een mRNA-molecuul dat codeert voor de eerste zes aminozuren van een bepaald polypeptide is: UAU…](fx/veilig-o3-p03-576-7e7e6468.webp)
Uit hoeveel verschillende aminozuren zou een polypeptide zijn opgebouwd als de codons van het gebruikte mRNA (poly[UC] n ) uit vier nucleotiden zouden bestaan? A 1 B 2 C 4 D 16 E 64 F 256 Het deel van een mRNA-molecuul dat codeert voor de eerste zes aminozuren van een bepaald polypeptide is: UAU AAG UGU UAA UCG GUA.
opgave 4Spierdystrofie
De zogenoemde spierdystrofie van Duchenne is een ernstige erfelijke aandoening – berustend op één gen – die meestal alleen bij jongens voorkomt.Afbeelding 2 geeft een stamboom van een familie waarin deze vorm van spierdystrofie voorkomt. Aangenomen wordt dat geen mutatie en geen crossing-over plaatsvinden. afbeelding 2
Waardoor komt spierdystrofie van Duchenne meestal alleen bij jongens voor? In afbeelding 3 is de stamboom gegeven van een andere familie waarin spierdystrofie van Duchenne voorkomt. Bij onderzoek (genetische screening) van de personen I-1 en I-2 is het gen voor spierdystrofie niet aangetroffen in de onderzochte bloedstamcellen. afbeelding 3 bron: J.C. Pronk e.a., Medische genetica, Utrecht, 1994, 101 De vrouwen II-2 en II-3 hebben ieder een zoon met deze ziekte. Naar aanleiding hiervan worden de volgende beweringen gedaan. 1 Bij de vorming van de eicellen van vrouw I-1 is een chromosoommutatie opgetreden. 2 Bij de vorming van de eicellen van vrouw I-1 is in de meiose-II een genmutatie opgetreden. 3 Bij vrouw I-1 is in de cellijn waaruit de eicellen zijn ontstaan, in een vroeg stadium een mutatie opgetreden. 4 Bij vrouw I-1 zijn eicellen met het afwijkende gen ontstaan na crossing-over in de meiose-I.
opgave 5Genetica
Een deel van de synthese van één van de oogkleurpigmenten van fruitvliegen verloopt zoals is weergegeven in afbeelding 4. afbeelding 4 tryptofaan kinurenine oxykinurenine ... ommochroom enzym 1 enzym 2 Het gen voor enzym 1 wordt aangegeven met V.Afwezigheid ervan leidt tot de oogkleur ’vermilion’ (v). Het gen voor enzym 2 wordt aangegeven met Cn.Afwezigheid ervan leidt tot de oogkleur ’cinnabar’ (cn). Zijn beide enzymen aanwezig, dan ontstaat de ’wildtype’- oogkleur rood.
Welke van de stoffen tryptofaan, kinurenine en oxykinurenine kan of welke kunnen worden aangetroffen in de ogen van een fruitvlieg met fenotype ’vermilion’? A alleen kinurenine B alleen oxykinurenine C alleen tryptofaan D alleen kinurenine en tryptofaan E alleen kinurenine en oxykinurenine F kinurenine, oxykinurenine en tryptofaan Een onderzoekster heeft een stam fruitvliegen met de oogkleur ’vermilion’. Met betrekking tot gen Cn kunnen in deze stam de genotypen CnCn, Cncn en cncn voorkomen. De onderzoekster wil weten welke van deze genotypen inderdaad in deze stam voorkomen. Daartoe kruist zij vliegen van deze stam met andere vliegen.
opgave 6Mitochondriaal-DNA
Mitochondriën beschikken over een ringvormig DNA dat ongeveer 0,1% van het totale
cel-DNA uitmaakt. Bovendien beschikken mitochondriën over mogelijkheden voor eigen
eiwitsynthese.
Men gaat ervan uit dat na de bevruchting van een eicel door een spermacel de zygote
uitsluitend mitochondriën bevat die afkomstig zijn van de eicel. Er vindt geen uitwisseling
tussen mitochondriaal-DNA en kern-DNA plaats. Net als in kern-DNA vinden in het
gehele mitochondriaal-DNA mutaties plaats.
Men neemt aan dat de mutatiesnelheid in de loop van het bestaan van de mens op aarde
niet is veranderd.
Deze gegevens worden gebruikt bij het onderzoek naar de verwantschap tussen
verschillende bevolkingsgroepen. In een onderzoek werden enkele bevolkingsgroepen in
Afrika en enkele bevolkingsgroepen in Oost-Azië onderzocht. Het bleek dat de
verschillen in mitochondriaal-DNA tussen autochtone bevolkingsgroepen onderling in
Afrika groter zijn dan die tussen autochtone bevolkingsgroepen onderling in Oost-Azië.
Naar aanleiding van deze gegevens worden de volgende beweringen gedaan:
1 hieruit blijkt dat de eerste mensen in Afrika leefden;
2 hieruit blijkt dat Afrikaanse bevolkingsgroepen langere tijd genetisch onderling van
elkaar geïsoleerd zijn geweest dan Oost-Aziatische bevolkingsgroepen onderling;
3 hieruit blijkt dat Afrikaanse bevolkingsgroepen kortere tijd genetisch onderling van
elkaar geïsoleerd waren dan Oost-Aziatische bevolkingsgroepen onderling;
4 hieruit blijkt dat Afrikaanse bevolkingsgroepen een kortere periode op aarde bestaan
dan Oost-Aziatische.
172p
Welke van deze beweringen is op grond van deze gegevens juist?
bewering 1
bewering 2
bewering 3
bewering 4
Welke van deze beweringen is op grond van deze gegevens juist? bewering 1 bewering 2 bewering 3 bewering 4182p
Bestaat de mogelijkheid om verwantschap tussen bevolkingsgroepen langs de mannelijke
nee
ja, door onderzoek van het totale DNA in de cellen van mannen
ja, door onderzoek van DNA van het X-chromosoom van mannen
ja, door onderzoek van DNA van het Y-chromosoom van mannen
Bestaat de mogelijkheid om verwantschap tussen bevolkingsgroepen langs de mannelijkelijn te onderzoeken?
Zo ja, welke van onderstaande methoden kan men dan het beste gebruiken?
nee ja, door onderzoek van het totale DNA in de cellen van mannen ja, door onderzoek van DNA van het X-chromosoom van mannen ja, door onderzoek van DNA van het Y-chromosoom van mannenopgave 7Celcyclus
In afbeelding 5 is schematisch het verloop van de celcyclus weergegeven. De buitenste
ring geeft de verschillende stadia van de celcyclus aan, de binnenste ring laat zien hoe de
cyclus gereguleerd wordt.
afbeelding 5
1 = de cel bereidt zich voor op mitose bij aanwezigheid van een complex dat bestaat uit
’mitose-eiwit’, cycline en fosfaatgroepen
2 = het enzym protease hecht zich aan het eiwit cycline
3 = het complex valt uiteen: de binding tussen cycline en de ’mitose-eiwitten’ wordt
verbroken, de ’mitose-eiwitten’ verliezen hun fosfaatgroepen en cycline wordt afgebroken; de
cel komt dan in de G1 of in de G0 fase
4 = in de loop van de celcyclus wordt cycline opnieuw gesynthetiseerd
5 = cycline bindt zich aan de ’mitose-eiwitten’ die op hun beurt fosfaatgroepen binden; als het
complex weer in voldoende concentratie aanwezig is, ondergaat de cel een volgende mitose
bewerkt naar: H. Varmus & R.A. Weinberg, Genes and the biology of cancer, Scientific
American Library, New York, 1993, 17
Cellen kunnen gedurende lange tijd in een rusttoestand verkeren. De cel heeft zich dan
(tijdelijk) onttrokken aan de celcyclus. In afbeelding 5 is deze rusttoestand weergegeven
als de G0-fase.
In afbeelding 6 zijn twee processen (1 en 2) schematisch weergegeven.
afbeelding 6
bron: F. Gehendges, Kopieratlas Biologie Menschenkunde, Humangenetik, Keulen, 1987,
H35, H36
192p
Vindt proces 1 plaats in de kern van een cel die zich in de G0-fase bevindt?
Vindt proces 1 plaats in de kern van een cel die zich in de G0-fase bevindt?Verklaar je antwoord.
En vindt proces 2 plaats in de kern van een cel die zich in de G0-fase bevindt?
Verklaar je antwoord.
Op grond van de kennis over de regulatie van de celcyclus bestaat een theorie die stelt
dat de cel zich in twee situaties kan bevinden: de cel ondergaat mitose of hij ondergaat
geen mitose. Het ’aan’ of ’uit’ staan van de M-fase is volgens deze theorie afhankelijk van
de hoeveelheid gebonden fosfaatgroepen aan de ’mitose-eiwitten’.
In afbeelding 7 is de hoeveelheid fosfaatgroepbindingen aan de ’mitose-eiwitten’ uitgezet
tegen de tijd. De tijd is verdeeld in vijf perioden P, Q, R, S en T.
afbeelding 7
bron: B. Alberts e.a., Molecular biology of the cell, New York & London, 1989, 778
202p
Met welke fasen of een deel daarvan uit afbeelding 5 komt periode Q uit afbeelding 7
met de G1- en S-fase
met de G2- en M-fase
met de M- en G1-fase
met de S- en G2-fase
Met welke fasen of een deel daarvan uit afbeelding 5 komt periode Q uit afbeelding 7overeen?
met de G1- en S-fase met de G2- en M-fase met de M- en G1-fase met de S- en G2-faseopgave 8Ademhaling
tekst 1 !"## $ % %"& bewerkt naar: J.A. Bernards & L.N. Bouman, Fysiologie van de mens, Houten/Antwerpen, 1988, 466 Een man wil gaan snorkelen. Daarvoor gebruikt hij een zwembril en een snorkel (zie afbeelding 8). afbeelding 8 Voor hij gaat snorkelen, worden verschillende gegevens van zijn ademhaling bepaald. Zijn ademvolume is 500 mL en de dode ruimte bedraagt 150 mL. De frequentie van zijn ademhaling is 25 per minuut. In tabel 1 is de samenstelling van de door de man ingeademde en uitgeademde lucht weergegeven. ingeademde lucht (%) uitgeademde lucht (%) stikstof 78,62 74,50 zuurstof 20,84 15,70 koolstofdioxide 0,04 3,60 water 0,50 6,20 tabel 1
Bereken hoeveel liter zuurstof per uur in het bloed van de man terechtkomt, als hij – voordat hij gaat snorkelen – ademt volgens bovenstaande gegevens. Rond je uitkomst af op hele liters. De man snorkelt. Het volume van de lucht in de snorkel is 175 mL. Zijn ademvolume blijft 500 mL en de gegevens uit tabel 1 blijven gelden. De hoeveelheid zuurstof die in zijn bloed terechtkomt, is 30 L per uur.
opgave 9Glucose en insuline
Vroeger werd insuline verkregen uit alvleesklieren van varkens en runderen. Bij de winning van insuline uit deze klieren moest men rekening houden met de aanwezigheid van eiwitverterende enzymen in de alvleesklier. Vier stukken van de alvleesklier van één varken werden als volgt behandeld: het alvleesklierweefsel werd gemengd met een zuur tot een pH van 4 (preparaat 1), het alvleesklierweefsel werd gemengd met een zoutoplossing met dezelfde osmotische waarde als de cellen van het weefsel (preparaat 2), het alvleesklierweefsel werd gemengd met een glucoseoplossing met dezelfde osmotische waarde als de cellen van het weefsel (preparaat 3), het alvleesklierweefsel werd verhit tot 100ºC (preparaat 4).
Uit welk van deze vier preparaten verkreeg men de grootste hoeveelheid werkzaam insuline per cm 3 ? A uit preparaat 1 B uit preparaat 2 C uit preparaat 3 D uit preparaat 4 Suikerziekte (= diabetes mellitus) kan ontstaan als gevolg van verschillende oorzaken. Bij een bepaalde vorm van suikerziekte is de opname van glucose door de cellen verminderd. Bij deze vorm van suikerziekte zijn er te weinig insulinereceptoren of vertonen de receptoren te weinig affiniteit tot insuline. De productie van insuline zelf is niet gestoord. Over de situatie bij onbehandelde patiënten met deze vorm van suikerziekte worden drie beweringen gedaan. 1 In cellen van deze patiënten worden bij inspanning meer vetten gedissimileerd dan in cellen van gezonde personen. 2 In het spierweefsel van deze patiënten is de synthese van glycogeen groter dan bij gezonde personen. 3 Deze patiënten hebben na een maaltijd een hogere concentratie glucose in de voorurine dan gezonde personen.
Welke van deze beweringen is of welke zijn juist? A alleen bewering 1 B alleen bewering 2 C alleen bewering 3 D de beweringen 1 en 2 E de beweringen 1 en 3 F de beweringen 2 en 3 Een nieuw middel bij de behandeling van deze vorm van suikerziekte is een kunstmatig geproduceerde suiker: acarbose, dat niet wordt geresorbeerd.Acarbose bezet de glucosereceptoren van de epitheelcellen van het verteringskanaal. De resorptie van glucose uit het verteringskanaal wordt daardoor verminderd.
opgave 10Dissimilatie en assimilatie
Het schema in afbeelding 9 geeft weer op welke wijze anaërobe dissimilatie van glucose
kan optreden.
afbeelding 9
282p
Bereken hoeveel moleculen ATP netto in spierweefsel gevormd worden bij de volledig
Bereken hoeveel moleculen ATP netto in spierweefsel gevormd worden bij de vollediganaërobe afbraak van één molecuul glucose.
Het basaalmetabolisme is de hoeveelheid energie die het lichaam in rust per kg
lichaamsgewicht verbruikt.
Het basaalmetabolisme van een meisje van zes jaar van gemiddeld gewicht wordt
vergeleken met het basaalmetabolisme van een volwassen vrouw van gemiddeld gewicht.
De omstandigheden zijn gelijk.
292p
Is het basaalmetabolisme van dit meisje kleiner dan, gelijk aan of groter dan het
Is het basaalmetabolisme van dit meisje kleiner dan, gelijk aan of groter dan hetbasaalmetabolisme van deze vrouw?
Verklaar je antwoord.
opgave 11Zwangerschap
Bij onderzoek naar de hormonale regulatie van de ontwikkeling van de mannelijke
geslachtsorganen in een embryo is de concentratie van verschillende geslachtshormonen
tijdens een zwangerschap gemeten.
De concentratie humaanchoriongonadotropine (HCG) in het bloed van de moeder en de
concentraties HCG, luteïniserend hormoon (LH), follikelstimulerend hormoon (FSH) en
testosteron in het bloed van het embryo zijn weergegeven in de diagrammen van
afbeelding 10.
afbeelding 10
diagram 1
diagram 2
diagram 3
bewerkt naar: A.C. Guyton & J.E. Hall, Textbook of Medical Physiology, Philadelphia etc.,
1996, 1037; G.D. Thorburn & R. Harding, Textbook of fetal physiology, Oxford etc., 1994,
347
In het bloed van een embryo is HCG aan te tonen. Een onderzoeker formuleert de
hypothese dat dit hormoon afkomstig is van de zwangere vrouw.
302p
Noem twee gegevens uit de diagrammen in afbeelding 10 die deze hypothese ondersteunen.
Noem twee gegevens uit de diagrammen in afbeelding 10 die deze hypothese ondersteunen.Enkele gebeurtenissen in een mannelijk embryo zijn:
1 De productie van LH en FSH komt op gang in het embryo.
2 Testosteronproducerende cellen beginnen zich te ontwikkelen.
3 Testosteron gaat een rol spelen bij de regulatie van de ontwikkeling van de testis.
4 HCG begint via de placenta in het bloed van het embryo te komen.
5 De productie van releasing hormonen uit de hypothalamus komt op gang.
313p
Zet deze gebeurtenissen in de volgorde waarin deze in het mannelijk embryo plaatsvinden.
Zet deze gebeurtenissen in de volgorde waarin deze in het mannelijk embryo plaatsvinden.opgave 12Spring in ’t veld
tekst 2
bron: John Alcock, Animal Behavior. An evolutionary approach, Sunderland (Mass.), 1989,
338
Het beschreven gedrag lijkt niet steeds doelmatig voor een geslaagde vlucht.
322p
Noem twee gedragselementen uit tekst 2 die niet doelmatig lijken bij een vluchtpoging
Noem twee gedragselementen uit tekst 2 die niet doelmatig lijken bij een vluchtpogingvan een solitaire Thomsongazelle.
Leg van elk gedragselement uit waarom dat je niet doelmatig lijkt.
Ter verklaring van dit gedrag hebben verschillende onderzoekers verschillende
hypothesen opgesteld. Vier hypothesen over de functie van dit gedrag zijn:
1 de speciale sprong is een waarschuwingssignaal voor de jonge gazellen, zodat het
roofdier minder kans heeft om een jong te pakken: de alarmfunctie;
2 de speciale sprong maakt snel kuddevorming mogelijk, zodat het roofdier minder kans
heeft om een dier uit de kudde te pakken: de sociale functie;
3 de speciale sprong heeft een verwarrend effect op het roofdier dat te lang zal aarzelen:
de verwarringsfunctie;
4 de speciale sprong is een manier om het roofdier duidelijk te maken dat de gazelle het
roofdier heeft gezien en kan vluchten: de communicatiefunctie.
Bij ieder van de vier hypothesen is het verwachte gedrag geformuleerd (zie tabel 2):
tabel 2
Vergelijk het verwachte gedrag met het in tekst 2 beschreven gedrag.
332p
Welke van de vier hypothesen wordt het beste ondersteund door de gegevens in tekst 2?
hypothese 1
hypothese 2
hypothese 3
hypothese 4
Welke van de vier hypothesen wordt het beste ondersteund door de gegevens in tekst 2? hypothese 1 hypothese 2 hypothese 3 hypothese 4opgave 13De huid
De huid van de mens is niet op alle plaatsen gelijk van bouw. In afbeelding 12 zijn
schematische doorsneden gegeven van behaarde en van onbehaarde huid. Een aantal
kenmerken van de verschillende zintuigen in beide huidtypen is opgenomen in tabel 3.
tabel 3
Op grond van de gegevens in afbeelding 12 en tabel 3 worden de behaarde en de
onbehaarde huid met elkaar vergeleken.
342p
Is de impulsgeleidingssnelheid van zenuwen in de behaarde huid lager dan, gelijk aan of
lager
gelijk
hoger
Is de impulsgeleidingssnelheid van zenuwen in de behaarde huid lager dan, gelijk aan ofhoger dan die in de onbehaarde huid?
lager gelijk hoger351p
Noem een prikkel die in de behaarde huid door andere zintuigen wordt opgevangen dan
Noem een prikkel die in de behaarde huid door andere zintuigen wordt opgevangen danin de onbehaarde huid.
In het diagram van afbeelding 13 is weergegeven hoeveel impulsen per seconde door
zenuwvezels afkomstig van verschillende receptoren in de huid worden voortgeleid bij
blootstelling aan verschillende temperaturen.
afbeelding 13
bron: A.C. Guyton & J.E. Hall, Textbook of Medical Physiology, Philadelphia etc., 1996,
619
Op grond van de gegevens in het diagram in afbeelding 13 worden de volgende
beweringen gedaan:
1 pijn door warmte is heftiger dan pijn door koude;
2 impulsen afkomstig van warmtereceptoren kunnen in de hersenen tot een
warmtegewaarwording en tot een pijngewaarwording leiden.
362p
Van welke van deze beweringen kan de juistheid op grond van de informatie in
van geen van beide beweringen
alleen van bewering 1
alleen van bewering 2
van beide beweringen
Van welke van deze beweringen kan de juistheid op grond van de informatie inafbeelding 13 worden beoordeeld?
van geen van beide beweringen alleen van bewering 1 alleen van bewering 2 van beide beweringenopgave 14Vissen
In afbeelding 14 zijn een brasem ( Abramis brama ) en een kolblei ( Blicca björkna ) weergegeven. Deze vissen komen in Nederland in een aantal ecosystemen naast elkaar voor. Ze behoren tot de karperachtigen ( Cyprinidae ). afbeelding 14 Vooral jonge brasems en kolbleien lijken zoveel op elkaar dat ze vaak moeilijk zijn te determineren. Kenmerken die bij de determinatie van vissen gebruikt worden, zijn onder andere de aantallen schubben op, boven en onder de zijstreep (zie afbeelding 15).
afbeelding 15 Legenda 1: aantal schubben op één rij vanaf de zijstreep naar onderen 2: aantal schubben op de zijstreep 3: aantal schubben op één rij vanaf de zijstreep naar boven bron: C. v.Wijck, Onderzoek naar de visfauna in de omgeving van Nijmegen, 1972 Tijdens een onderzoek in de Waal bij Erlecom werden 41 brasems en 59 kolbleien gevangen. Bij elke vis werden de aantallen schubben op, boven en onder de zijstreep geteld. De resultaten zijn weergegeven in tabel 4. ! ! " ## " ! ! ## $ " $ $ % ## % # # ! # # # # % ! " tabel 4
In ecosystemen waarin brasem en kolblei beide voorkomen, treft men ook ’interspecifieke hybriden’ aan. Dit zijn individuen die zijn ontstaan door kruising tussen brasem en kolblei. Deze hybriden zijn onvruchtbaar. Zij komen in deze ecosystemen steeds in kleine aantallen voor. In afbeelding 16 is deze relatie tussen brasem en kolblei in een model weergegeven. afbeelding 16 Dit model kan men uitbreiden om de ontwikkeling van brasem en kolblei in een gemeenschappelijk ecosysteem te voorspellen. In afbeelding 17 zijn drie modellen van ontwikkeling getekend. afbeelding 17
opgave 15Infectie
De buitenzijde van een retrovirus wordt gevormd door een deel van het celmembraan van de cel waarin hij zich heeft vermeerderd. Retrovirussen parasiteren dikwijls op één bepaald type gastheercel. In het celmembraan van een gastheercel zijn de volgende stoffen aanwezig: cholesterol, fosfolipiden, glycolipiden en glycoproteïnen.
Over het aantal verschillende soorten antistoffen dat een mens vormt, worden de volgende beweringen gedaan. 1 Dit aantal is groter dan het aantal verschillende ziekteverwekkers waarmee iemand in aanraking komt. 2 Dit aantal is kleiner dan het aantal verschillende soorten geactiveerde B-lymfocyten. 3 Dit aantal is gelijk aan het aantal verschillende geheugencellen dat gevormd wordt.
Welke van deze beweringen is juist? A bewering 1 B bewering 2 C bewering 3 Difterie wordt veroorzaakt door de bacterie Corynebacterium diphtheriae die een toxine (gifstof) vormt.Vaccinatie tegen difterie heeft het aantal ziektegevallen snel doen verminderen.Afbeelding 18 geeft het aantal ziektegevallen in Engeland en Wales vóór en na de introductie van algemene vaccinatie. afbeelding 18 bron: I. Roitt, Essential immunology, Oxford etc., 1984, 211
Bij dit examen hoort geen uitwerkbijlage.
12p
C
22p
32p
41p
52p
62p
73p
82p
D
92p
A
102p
112p
121p
132p
C
142p
C
151p
161p
172p
B
182p
D
192p
202p
B
213p
222p
B
232p
A
242p
E
252p
261p
271p
282p
292p
302p
313p
322p
332p
D
342p
B
351p
362p
A
372p
B
381p
393p
403p
412p
D
422p
A
432p
441p
452p
