Eindexamen biologie vwo 2000 tijdvak 1

bij dit examen

Tenzij a v r l is ak

e a es ge o g m

opgave 1Caulobacter

Binnen het r jk van de bac eriën wordt een groep onderscheiden d e de prosthecat

bacteriën wordt genoemd. Tot deze groep beho

f m r ro h e b i

p ost s een k en

bevat en dat omgeven is door de celwand van die cel.

12p

Welke

weer?

alleen 1

alleen 2

allee

all n 2 4

1, 2, 3 en 4

bron: Th.D. Brock & M.T. Madigan, Biology of microo ganisms, Englewood Clif

Uit a beelding 2 is af te leiden hoevee

22p

Bacteriën van het genus Caulobacter hebben gedurende een deel van hun levensc

een prostheca. Caulobacter deelt zich op een bijzondere wijze. Bij de celdeling

meeste bacteriën ontstaan uit één moederce twee gelijk o ter e. j

ontstaan bij de celdeling uit één moedercel twee ongelijke dochtercellen. Deze twe

doch ercellen worden ’zwermcel’ en ’gesteelde cel’ genoemd.

In afbeelding 3 is weergegeven op welke wijze een zwermcel z ch deelt (period

welke wijze een gestee

bron: Th.D. Brock & M.T. Madigan, Bio ogy of microorganisms, Englewood Cliffs, 199

Pe de di ee we m e n rt lan n er g m

cel begint. Over dit verschi in duu van de perioden worden de volgende b

gedaan.

1 Periode z duurt langer, doordat in deze cel meer DNA gesyntheti eerd wo

2 Periode z duurt langer, doordat de wermcel een st el vormt voor h j zich d

3 Pe

32p

Welk

perio

bewe

opgave 2Bacteriën en virussen

In een experiment worden bacteriën van dezelfde soort in twee oplossingen (1 e

een verschillende osmotische waarde gelegd. In afbeelding 4 is het experimen

schematisch weergegeven. Er is aangegeven w n i op i g m e

gebeurt. De oplossingen bevatten gelijke hoeveelheden lysozymen. Lysozymen zijn

enzymen die de wand van een bac erie aantasten.

ssingen kom

niet. De b

oplossing 2

e na T B &.T M ig lo o i oo g ni

1991, 60

42p

Waardoor barst d m n o o s w l in n t

Doordat de osmotische waarde van oplo sing 1 hoger is dan die van oplossing 2

dan di van de bacterie.

Doordat de osmotische waarde van oplossing 1 hoger is dan die van oplossing

lager dan die van de bac

Doordat de osmotische waarde van oplossing 1 lager is dan die van oplossing 2, m

hoger dan die van

Doord mo he a e n l s n a d e van oss g

dan die van de bacterie.

Als het DNA van een bepaald virus (een bacteriofaag) in een bacterie bin

kunnen de volgende twee proces en plaatsvinden: lysis en ysogenie (zie afbe g

Bi lysis is nieuw b cteriofaagmateriaal in de gastheerbacterie geproduceerd en

samengesteld tot nieuwe bacteriofagen. Vervolgens worden e he a e e

enzymen gevo md die de wand van deze bacterie aantasten De bacterie valt daard

elkaar, waardoor de nieuw gevormde bac eriofagen vrijkomen.

Bij lysogenie is DNA van een bacteriofaag ingebouwd in het DNA van d a

zonder dat dit leidt tot lysis-verschijnselen in de gastheercel. De meeste func

bacteriofaag zijn daarb j onderdrukt. Onder bepaa de omstandig

onderdrukking van deze bacteriofaagfuncties worden opgeheven; dit proces wordt

inductie genoemd. Als

virus/bacteriofaag DNA Legenda: DNA van bacteriofaag DNA van bacterie bacterie kapsel kapsel inductie lysis cel- deling vrijkomen van nieuwe bacteriofagen lytische cyclus lysogene cyclus

bron: Th.D Brock & M.T. Madigan, Biology of microorganisms, Eng ewood Cliffs, 1

52p

Vindt tijden

geen trans p i ee

alleen transcriptie

opgave 3Katten

Bij katten wordt de kleur en het pa roon van de vacht bepaald door mins s ti

verschillende genen. X-chromosom al zijn de allelen X^D voor oranje en X^d voor zw

vachtkleur. Bij een heterozygoot rouwtje (X^DX^d) wordt tijdens de embryonale

ontwikkeling in sommige cellijnen het X^D-chromosoom uitges hakeld, in andere c

het X^d chromosoom. Hierdoor kri gt de vacht een v

ekke. e z k

n h k van h

e e

ontwikkeling waarin een X-chromosoom is uitgeschakeld.

Een oranj

poesjes. D sje z n w je e ls o u

poes 1 s oranje,

poes 2

poes 3 s voor ongeveer 2 3 deel oranje; het oran e wordt afgewisse d met

kleurv d

poes 4 is voor ongeveer 2/3 deel zwart; et zwart wordt afgewisseld met 5 or

kleurvelden.

62p

Bij

vac

b j

b j p

bij poes 4

De vach kleur wordt bovendien beïnvloed door een niet X-chromosomaal alle

aanwezigheid van het allel S heeft de vacht witte vlekken, e

(ss) heeft geen witte vle

In een buurt lopen poeze

Minet met genoytpe X^DX

Guusje met genotype

Tommie met genotype

Max met genoty e X^d

Pluis met genotype X^DY Ss;

Rasta met genotype X^dY Ss

Al deze o n e e s

et el r n ze i m a

73p

Welke poes moet paren met welke kater om een nest te krijgen met z

p e p e

En hoe groot is dan de kans dat een vrouwtje in zo’n nest een lapjespoes is?

Het al of niet gestreept zijn van de vacht wordt bepaald door de a lelen A (strepi

a (geen streping). De soort streping van de vacht wordt a d o e a T

regelmatige streping en t voor onregelmatige streping De allelen A en T zijn domin

niet X-chromosomaal en erven onafhankelijk van elkaar over.

Onderzoek bij zwerfkatten in een voor ad van Londen heeft aangetoond dat de re

van allel a in deze gro e populatie katten 40% is. De frequentie van het allel t is 80

83p

Een leerling heeft toestemming om de zwerfkattenpopulatie in een bepaa de wijk

gebied van ca. 300 bi 1800 meter) te ond rzoeken. Hi plaatst op vier willekeur

in de wijk vangkooien met lokaas. Hij plaatst de kooien op een zond g van 9 to

Om het uur controleert hij de kooien. In totaal vangt hi 18 verschillende katten

merkt e

en laa k d a na

e o D v e

zondag herhaalt hij deze opzet. Dan vangt hij 16 verschillende katten waarvan er t

gemerkt zijn.

Op grond van deze gegevens maakt hij een voorlopige schatting van het aantal

deze wijk uitgaande van de volgende aannames:

de eerste 18 katten die hij ving, hebben zich weer homogeen in de populatie verdee

92p

Be t o

en o ti ie k g nd n ns nd ge

best at.

102p

Noem drie veranderingen van zijn proefopzet waardoor deze leerling de nauwke

van de schatting

te z

o e n verdel n da h e e k en v d

moeten blijven gelden.

Deze leerling leest vervolgens dat je bij het vaststellen van de populatiegroot

moet houden met de invloed die de werkwijze hee t op het gedrag van de dieren

vraagt zich af of zijn aannames wel juist waren. Misschien ha d te v n t c

invloed op de aanta len die hi bij de tweede vangst heeft gevonden. Hij legt zijn v

voor aan zijn doc t e ge d e

li g f r u t:

Een kat die al eens eerder gevangen is, zal moeilijker te vang n zijn dan een kat d

eerder gevangen

112p

Als deze

katte

gew

nprenting

122p

Bij de volgende v k n t 1 geb

opgave 4Het menselijk lichaam

In afbeelding 6 is een dwarsdoorsnede van het bovenlichaam van de mens getekend. De afbeelding geeft een onderaanzicht weer. afbeelding 6 bron: Ray Poritsky, Cross-sectional Anatomy to Color and Study, Philadelphia etc., 1996, section 29 Delen van het lichaam van de mens zijn: (alfabetische volgorde) aorta rechter boezem interpleurale ruimte rechter kamer linker boezem rechter long linker kamer ribben linker long ruggenmerg luchtpijp ruggenwervel middenrif slokdarm Vijf van deze delen zijn in afbeelding 6 met cijfers aangegeven.

Neem tabel 1 op je antwoordblad over en geef bij elk cijfer de naam van het aangegeven deel. tabel 1 cijfer in afbeelding 6 deel van het lichaam 1 2 3 4 5

Tabel 2 geeft informatie over het bloedvolume, het plasmavolume en het volume van de bloedcellen van kinderen gedurende het eerste levensjaar. tabel 2 bloedvolume (ml . kg- 1 ) plasmavolume (ml . kg- 1 ) volume bloedcellen . kg- 1 (ml ) aantal kinderen gemiddeld gemiddeld 8 80,9 43,8 10 84,6 46,8 5 84,0 51,8 5 78,8 53,0 5 80,0 54,8 7 77,4 54,8 5 75,6 52,2 6 81,0 56,3 10 - 12 6 83,8 maanden bron:Wissenschaftliche Tabellen Geigy, Blut, Basel, 1979, 67 In de bijlage bij vraag 14 is een tabel en een stuk millimeterpapier opgenomen.

Bereken het percentage van het bloedvolume dat op de verschillende leeftijden gemiddeld wordt ingenomen door de bloedcellen. Zet de negen berekende getallen (afgerond tot gehele getallen) in de tabel in de bijlage. Teken een lijngrafiek die het verloop weergeeft tussen de leeftijd van een kind en het percentage van het bloedvolume dat wordt ingenomen door de bloedcellen in het eerste levensjaar. Benoem de assen. Met behulp van een nomogram kan snel een onbekend gegeven worden bepaald met behulp van twee bekende gegevens. De twee bekende gegevens worden in het nomogram aangegeven en verbonden door een rechte lijn. Het onbekende gegeven kan vervolgens worden afgelezen. In de bijlage bij vraag 15 zijn twee nomogrammen getekend: één voor het bloedvolume/kg van een volwassene (nomogram 1) en één voor het volume van de bloedcellen/kg bij een volwassene (nomogram 2).

Geef in de twee nomogrammen met lijnen aan hoe je het bloedvolume/kg en het volume bloedcellen/kg van een vrouw van 45 jaar met een gewicht van 60 kilo bepaalt. Lees af op 0,5 ml/kg nauwkeurig en noteer de beide afgelezen waarden op je antwoordblad. Bereken uit de gevonden gegevens het percentage van het bloedvolume dat bij deze vrouw wordt ingenomen door de bloedcellen. Is het percentage lager dan, gelijk aan of hoger dan dat bij een kind van 6 maanden?

In afbeelding 7 is het verloop van de druk in de longen en het verloop van de druk in de interpleurale ruimte (de ruimte tussen longvlies en borstvlies) weergegeven tijdens de ademhaling. Eén ademhaling bestaat uit een inademing en een uitademing. afbeelding 7

n Wordt de druk in de interpleurale ruimte tijdens een inademing lager, blijft deze gelijk of wordt deze hoger? A lager B gelijk C hoger Bij de volgende vraag kun je informatie 2 gebruiken. In afbeelding 8 is een deel van de bloedsomloop schematisch weergegeven op een bepaald moment in de hartcyclus.Vier plaatsen zijn met cijfers aangegeven. Op deze plaatsen wordt de bloeddruk op dat moment gemeten. afbeelding 8 bewerkt naar:W.F. Ganong, Review of medical physiology, Los Altos, Cal., 1969, 527 De plaatsen 1 t/m 4 worden op volgorde gezet, te beginnen met de plaats waar de laagste bloeddruk heerst en eindigend met de plaats waar de hoogste bloeddruk heerst.

n Welke van de onderstaande volgorden is dan juist? A 1 – 2 – 3 – 4 B 2 – 3 – 1 – 4 C 3 – 1 – 2 – 4 D 3 – 2 – 1 – 4 E 4 – 2 – 3 – 1 F 4 – 3 – 2 – 1

Bij de volgende vraag moet je informatie 3 gebruiken.

opgave 5Antistoffen en resusfactor

Na de geboorte wordt soms bij kinderen de ziekte HZPG (= hemolytische ziekte bij pasgeborenen) vastgesteld. Bij HZPG worden rode bloedcellen van het kind afgebroken doordat de moeder antistoffen heeft gevormd tegen antigenen in de membraan van de rode bloedcellen van het kind.

Tot welke van de in informatie 3 genoemde hoofdklassen behoren deze antistoffen? Meestal ontstaat HZPG door resusantagonisme. Het aantal gevallen van HZPG is sinds 1969 sterk afgenomen.Toen werd het mogelijk om Rh - -vrouwen met antistoffen (anti-D) in te spuiten: de resusprofylaxe. Het doel van de profylaxe is te voorkomen dat de moeder antistoffen gaat vormen wanneer antigenen van het kind in haar bloed komen. In tabel 3 zijn bloedgroepen van het ABO- en het Rh-systeem gegeven met de bijbehorende antigenen en de antistoffen die in het bloed aanwezig kunnen zijn. tabel 3 bloedgroep A antigeen A b antistof B B a AB A en B – 0 – a en b Rh + D – Rh - – – (anti-D) Over de uitvoering van de resusprofylaxe worden de volgende beweringen gedaan: 1 een resusnegatieve vrouw wordt ingespoten met anti-D bij het begin van elke zwangerschap als haar man resusnegatief is, 2 kort voor de bevalling wordt een resusnegatieve vrouw ingespoten met anti-D als haar man resuspositief is, 3 direct na de bevalling wordt een resusnegatieve vrouw ingespoten met anti-D als haar man resusnegatief is, 4 direct na de bevalling wordt een resusnegatieve vrouw ingespoten met anti-D als het kind resuspositief is, 5 direct na de bevalling wordt een resusnegatieve vrouw ingespoten met anti-D als het kind resusnegatief is.

n Welke van deze beweringen is juist? A bewering 1 B bewering 2 C bewering 3 D bewering 4 E bewering 5 In zeldzame gevallen kan HZPG ontstaan als de ABO-bloedgroep van de moeder anders is dan die van het kind dat geboren wordt.

n Bij welke van de volgende combinaties van bloedgroepen is de kans op HZPG bij het kind het grootst? A Als de moeder bloedgroep B heeft en het kind bloedgroep A. B Als de moeder bloedgroep B heeft en het kind bloedgroep B. C Als de moeder bloedgroep B heeft en het kind bloedgroep 0.

Bij de volgende vragen kun je informatie 4 en 5 gebruiken.

opgave 6Erfelijk materiaal

Een student doet onderzoek naar de nucleotidensamenstelling van een bepaald stuk dubbelstrengs DNA. Hij gebruikt hiervoor het mRNA dat gevormd is door transcriptie van dit bepaalde stuk DNA. Dit mRNA bestaat voor 45% uit adenine, voor 15% uit cytosine, voor 25% uit guanine en voor 15% uit uracil. Op grond van deze gegevens kan de nucleotidensamenstelling van het corresponderende DNA worden afgeleid.

n Wat is de procentuele verdeling van de verschillende nucleotiden in dit stuk DNA? % nucleotiden Adenine Cytosine Guanine Thymine A 20 30 30 20 B 25 45 15 15 C 30 20 20 30 D 45 15 25 15 Bij een zoogdiersoort komen onder andere de volgende drie allelenparen voor: P,p; Q,q; R,r. Deze allelenparen zijn niet gekoppeld.Alleen het allelenpaar Q,q is X-chromosomaal.Van een groot aantal gameten van een mannelijk dier van deze soort worden de combinaties met betrekking tot deze allelen bepaald. Daarin worden de volgende allelencombinaties aangetroffen: p, q, R; P, q, R; P, q, r; p, q, r.

n Hoe groot is de kans dat bij dit dier een gameet ontstaat met de allelen p, Q, r? Aangenomen wordt dat er geen mutaties optreden. A 0 B 1/16 C 1/8 D 1/4 Bij de volgende vraag kun je informatie 6 gebruiken. De hoeveelheid DNA in een kern na meiose I en de hoeveelheid DNA in een kern na meiose II worden vergeleken met de hoeveelheid DNA in een kern van een rustende cel voorafgaande aan de meiose. De hoeveelheid DNA in de kern van de rustende cel in de G1-fase wordt op p gesteld.

Is na meiose I de hoeveelheid DNA in een kern ½p, p of 2p? En is na meiose II de hoeveelheid DNA in een kern ½p, p of 2p?

Bij de volgende vragen kun je informatie 5, 7 en 8 gebruiken.

opgave 7Erfelijke afwijkingen

In de familie van een vrouw (IV

ver tan

I 1 2 II 1 2 3 4 5 III 1 2 3 4 5 IV ? 1 2 3

Legenda: = vrouw die deze afwijking heeft = man die deze afwijking heeft = vrouw die deze afwijking niet = man die deze afwijking niet heeft

Deze vrouw (IV-2) heeft een broer (IV-3).

242p

Deze vrouw (IV-2) wil n et dat zij een kind zal krijgen met deze afwijking. Zij be

IVF (in vitro fertilisatie).

Bij onderzoek blijkt dat z ch in het eerst-gevormde poollichaampje het afwij

bevindt Er wordt ge te d dat er

252p

Bevindt zich

afwijkend gen o

geen afwijkend

l n

dat is niet te bepalen

Bij de volgende vraag moet je informatie 9 gebruiken.

De volgende m

embryo va t st

1 de ’vroege biops

2 de ’late biopsie’,

3 de vruchtwaterpunctie.

Een echtpaar zoekt argumenten op basis waarvan het kan kiezen uit deze metho

263p

Geef voor methode 1 een medi io og sc

óf een medisch-biologisch argument om d e

argument vóór of tegen toepassing

opgave 8Gedrag bij duiven

Bij het operant conditioneren van dieren wordt de respons (= reactie) beloond.Wanneer men ophoudt de respons te belonen, zal extinctie (= uitdoving) van de geconditioneerde respons optreden. Het verschijnsel extinctie wordt bij duiven in de volgende twee experimenten bestudeerd. In beide experimenten wordt een duif geconditioneerd om op een schakelaartje te pikken (= de respons).Als beloning ontvangt het dier een graankorrel. experiment 1 • gedurende drie dagen wordt de duif geconditioneerd; hij krijgt een beloning direct na elke vijfde respons • de vierde dag wordt de duif niet meer beloond • resultaat: de extinctie is na tien uur bijna volledig Over operant conditioneren worden de volgende beweringen gedaan: 1 de mate van extinctie van de geconditioneerde respons is afhankelijk van het patroon van beloningen geven, 2 wanneer er geen vast moment van beloning is, ontstaat ook geen geconditioneerde respons.

n Welke van deze beweringen is of welke zijn juist? A geen van beide beweringen B alleen bewering 1 C alleen bewering 2 D de beweringen 1 en 2 Bij de volgende vragen kun je informatie 10 en 11 gebruiken.

opgave 9Regeling

Afbeelding 10 geeft een theoretisch model weer van de regulatie van de secretie van hormonen. afbeelding 10 hypofysehormoon XRH = releasing hormoon uit hypothalamus XIH = inhibiting hormoon uit hypothalamus bron: R.M. Berne & M.N. Levy, Physiology, St. Louis, 1993, 900

Noem twee perifere hormoonklieren waarvan de regulatie van de activiteit in overeenstemming met de gegevens in dit schema plaatsvindt. Op een bepaald moment is het XH-gehalte van het bloed verhoogd. Route 1 kan een bijdrage leveren aan het weer normaal worden van het XH-gehalte in het bloed.

Beschrijf in de juiste volgorde de gebeurtenissen die via route 1 leiden tot een normaal XH-gehalte van het bloed. Begin je beschrijving bij de invloed van XH op de hypothalamus. Door prikkeling van een receptor, bijvoorbeeld een smaakzintuigcel, kan een potentiaalverandering ontstaan. De sterkte van de potentiaalverandering in een receptor is in diagram 1 van afbeelding 11 uitgezet tegen de prikkelsterkte. De maximaal toegediende prikkelsterkte wordt gesteld op 100%. De maximaal gemeten potentiaalverandering wordt ook op 100 % gesteld. De frequentie van de actiepotentialen die worden opgewekt door prikkeling van deze receptor (de impulsfrequentie), is in diagram 2 van afbeelding 11 uitgezet tegen de afbeelding 11 potentiaalverandering. per diagram 1 diagram 2 Bij een experiment wordt deze receptor achtereenvolgens geprikkeld met prikkels van verschillende prikkelsterkte (uitgedrukt in %): situatie 1: een prikkel van 10% gevolgd door een prikkel van 20%, situatie 2: een prikkel van 30% gevolgd door een prikkel van 40%, situatie 3: een prikkel van 50% gevolgd door een prikkel van 60%, situatie 4: een prikkel van 70% gevolgd door een prikkel van 80%. Het verschil in impulsfrequentie wordt in deze situaties bepaald.

n In welke van deze situaties neemt de impulsfrequentie het meest toe? A in situatie 1 B in situatie 2 C in situatie 3 D in situatie 4

Actiepotentialen worden voortgeleid in zenuwcellen. In diagram 1 van afbeelding 12 is een actiepotentiaal weergegeven. In diagram 2 van afbeelding 12 is de verandering van de membraanpermeabiliteit van een zenuwcel voor Na + - en K + -ionen weergegeven gedurende deze actiepotentiaal. afbeelding 12 diagram 1 diagram 2 bron:A.C. Guyton & J.E. Hall,Textbook of Medical Physiology, Philadelphia etc., 1996, 64 Met behulp van de gegevens in diagram 2 van afbeelding 12 kan de verhouding worden berekend waarin de membraan doorlaatbaar is voor Na + en K + : de Na + /K + -ratio van de membraanpermeabiliteit.Vier leerlingen maken deze berekening en tekenen in de figuur met de actiepotentiaal uit diagram 1 de Na + /K + -ratio van de membraanpermeabiliteit. In afbeelding 13 zijn hun tekeningen weergegeven. afbeelding 13

n Welke van deze tekeningen geeft de Na + /K + -ratio juist weer? A tekening 1 B tekening 2 C tekening 3 D tekening 4

opgave 10In een ecosysteem

Aan de Noordwestkust van de Verenigde Staten van Amerika leven op de vloedgrens allerlei organismen, zoals verschillende soorten algen, mosselen, zeepokken, slakken en zeesterren. Een deel van het voedselweb van deze levensgemeenschap is weergegeven in afbeelding 14. afbeelding 14 bron: P. Stiling, Introductory ecology, Englewood Cliffs, 1992, 331

Hoe wordt de in afbeelding 14 weergegeven voedselrelatie tussen de zeester en de zeeslak genoemd? Bij het begin van een onderzoek naar relaties in dit voedselweb werden in het voedselweb vijftien verschillende soorten onderscheiden.Tijdens het onderzoek verwijderde de onderzoeker gedurende enkele jaren steeds alle zeesterren in een geïsoleerd gedeelte van deze kust. Binnen enkele maanden na het begin van het onderzoek kregen de zeepokken de kans zich sterk uit te breiden, maar in een latere fase werden de zeepokken van hun plaats verdrongen door de mosselen. Uiteindelijk waren er van de oorspronkelijke vijftien soorten in het voedselweb nog slechts acht over en de mosselen hadden de overhand. Twee leerlingen trekken uit dit onderzoek de volgende conclusies. Leerling 1 zegt: Mosselen concurreren met zeepokken om hetzelfde voedsel. Leerling 2 zegt: Mosselen planten zich sneller voort dan zeepokken.

n Welke van deze leerlingen trekt of welke trekken een conclusie die op grond van bovenstaande gegevens juist is? A geen van beide leerlingen B alleen leerling 1 C alleen leerling 2 D beide leerlingen

In afbeelding 15 zijn de energiestromen op een trofisch niveau n weergegeven. afbeelding 15 Boston

opgave 11Bomen

De biomassa van een bos waarin de mens niet ingrijpt, is afhankelijk van het stad

relatieve 1 eenheden 2 3 0 20 40 60 80 100 120 140 160 tijd (jaren)

353p

Welke van de grafieken geeft het verloop van de biomassa tij

j oor Ge

de redenen waarom je de twee nd gr fie n n

Twee reactievergelijkingen jn:

reactie 1: 6CO + 12H O + E

C H O + 6H₂O + 6O

361p

Aan de buitenzijde van een tak van een bepaalde boom in een bos in een gematigd kl

bevindt zich kurk. Kurk beschermt de tak onder andere

371p

In welk jaar is kurklaag p gevormd?

382p

In een experiment werd bij verschillende temperaturen (P, Q, R, S, T) tussen 0 C e

de intensiteit van de fotosynthese en de intensiteit van de dissimilatie van een beuk

gemeten. De verlichtingssterkte was optimaal voor de fotosynthese en de boom k

voldoende wate

De in

t van de

CO -opname Legenda: 2 of fotosynthese CO -afgifte dissimilatie 2 0 P Q R S T 50 temperatuur (˚C)

Het

392p

Neem

nee

l g lij

neemt toe

opgave 12Yoghurt en kefir

Lactobacillus bulgaricus is een bacteriesoort die gebruikt kan worden voor de productie van yoghurt uit melk. Bacteriën van deze soort dissimileren glucose zoals in het schema van afbeelding 20 is weergegeven. De bacteriesoort Leuconostoc mesenteroides , die wordt gebruikt voor de bereiding van kefir uit melk, dissimileert glucose zoals in het schema van afbeelding 21 is weergegeven. Bij beide bacteriesoorten verloopt de dissimilatie volledig anaëroob. afbeelding 20 Lactobacillus

afbeelding 21 bewerkt naar:Th.D. Brock & M.T. Madigan, Biology of microorganisms, Englewood Cliffs, 1991, 772 Je krijgt twee reageerbuizen: de ene buis bevat Lactobacillus bulgaricus , de andere buis Leuconostoc mesenteroides . Je weet niet welke bacteriën in welke buis zitten. Je gaat dit onderzoeken door de bacteriën van beide soorten verder te kweken in petrischaaltjes op agar-agar-voedingsbodems.

Welke voedingsstof moeten alle voedingsbodems zeker bevatten? Wat moet je in ieder geval waarnemen om te kunnen concluderen welke kweek van Lactobacillus bulgaricus is en welke van Leuconostoc mesenteroides ? Leuconostoc mesenteroides vormt uit glucose (C6), via ribose (C5), melkzuur (C3) en ethanol (C2).