bronnen

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2026, tijdvak 1

bij dit examen

Wereld

opgave 1Opgave 1 − De marathon van New York

Bij deze opgave horen de bronnen 1 en 2. Gebruik de bronnen 1 en 2. De marathon van New York kan worden gezien als een kosmopolitisch evenement. Door de finish in Manhattan te plaatsen, wordt het stereotiepe beeld van de stad New York versterkt.
Geef aan • waarom de marathon van New York kan worden gezien als een kosmopolitisch evenement; (1 punt) • waarom het plaatsen van de finish in Manhattan het stereotiepe beeld van New York versterkt. (1 punt) Gebruik bron 1 en het kaartenkatern. De marathon van New York gaat door de vijf stadsdelen…

Geef aan • waarom de marathon van New York kan worden gezien als een kosmopolitisch evenement; (1 punt) • waarom het plaatsen van de finish in Manhattan het stereotiepe beeld van New York versterkt. (1 punt) Gebruik bron 1 en het kaartenkatern. De marathon van New York gaat door de vijf stadsdelen van New York. Over elk stadsdeel staat hieronder een uitspraak. Uitspraak 1: dit stadsdeel heeft de meest homogene etnische bevolkingssamenstelling. Uitspraak 2: in dit stadsdeel ligt de wijk met het grootste aandeel mensen met voorouders uit Sub-Sahara Afrika. Uitspraak 3: in dit stadsdeel liggen de meeste wijken met een grote Aziatische minderheid. Uitspraak 4: in dit stadsdeel is de secundaire sector bijna helemaal verdwenen. Uitspraak 5: dit is het enige stadsdeel dat op het Amerikaanse vasteland ligt.

Geef voor elke uitspraak aan over welk stadsdeel die gaat. (2 punten) Gebruik het kaartenkatern. New York is een stad waarin op verschillende schaalniveaus sprake is van ruimtelijke segregatie.
Beredeneer dat er binnen New York op verschillende schaalniveaus sprake is van ruimtelijke segregatie. (2 punten) Aan de marathon van New York doen meer mensen mee dan aan de marathons van Los Angeles en Washington DC samen. Dit heeft onder andere te maken met de status van New York als wereldstad.
Geef voor New York, Los Angeles en Washington DC aan vanuit welke dimensie of dimensies de stad een wereldstad is. Ga in je antwoord
Wereld en Aarde

opgave 2Opgave 2 − Het leefgebied van de Sami

Bij deze opgave horen de bronnen 3 tot en met 6.
Gebruik bron 3.
Door weidegronden voor verschillende seizoenen aan de Sami toe te kennen,
wordt rekening gehouden met hun traditionele levenswijze.
51p
Geef nog een andere aanwijzing uit bron 3 waaruit blijkt dat bij het toekennen
van weidegronden rekening gehouden is met de traditionele levenswijze van
de Sami. (1 punt)
Gebruik de bronnen 3 en 4 en het kaartenkatern.
Bij het toekennen van graasrechten aan de Sami is rekening gehouden met het
klimaat.
62p
Toon met een klimaatfactor aan waarom bij het toekennen van de
graasrechten onderscheid tussen zomer- en winterweidegronden gemaakt is.
(2 punten)
Gebruik de bronnen 3 en 4.
Toerisme is tegenwoordig de belangrijkste bron van inkomsten voor de Sami. De
toendra is in de zomer gevoeliger voor landdegradatie dan in de winter.
72p
Leg vanuit de dimensie natuur uit waardoor de toendra juist in de zomer
gevoelig is voor landdegradatie.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
De ijzerertsmijn bij Kiruna ligt in het leefgebied van de Sami. Tot 1965 werd het
ijzererts bij Kiruna gewonnen in open mijnen. Het ijzererts lag toen aan het
aardoppervlak (zie bron 5).
82p
Geef aan
• door welk proces in de gesteentecyclus het ijzererts bij Kiruna ontstaan is;
(1 punt)
• door welke combinatie van een endogeen en een exogeen proces het
ijzererts aan het aardoppervlak is komen te liggen. (1 punt)
Gebruik bron 5 en het kaartenkatern.
Om de export van ijzererts het hele jaar mogelijk te maken, is de ijzerertsmijn
van Kiruna niet alleen verbonden met de haven van Luleå, maar ook met de
havenstad Narvik in Noorwegen.
92p
Leg vanuit de dimensie natuur uit waardoor het vanuit Noorse havensteden
wel mogelijk is om het hele jaar ijzererts te transporteren.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
Gebruik bron 6.
Uit de aanwezigheid van zeldzame aardmetalen kun je afleiden dat Lapland ooit
een ander klimaat gehad heeft.
102p
Toon met bron 6 in twee stappen aan dat Lapland ooit een ander klimaat
gehad heeft. (2 punten)
Gebruik het kaartenkatern.
Op het schaalniveau van Europa heeft Lapland kenmerken die typerend zijn voor
afgelegen perifere gebieden en kenmerken die typerend zijn voor
centrumgebieden. Het hoge bruto regionale product van Lapland is bijvoorbeeld
een kenmerk dat past bij centrumgebieden.
112p
Geef van Lapland
• nog een ander economisch kenmerk dat past bij centrumgebieden;
(1 punt)
• een demografisch kenmerk dat past bij afgelegen perifere gebieden.
(1 punt)
Gebruik de bronnen 3 tot en met 6.
123p
Toon met de bronnen aan dat in Lapland een concurrentiestrijd om de ruimte
plaatsvindt.
Ga in je antwoord in op
• verschillende actoren; (1 punt)
• hun belangen vanuit verschillende dimensies; (1 punt)
• verschillende schaalniveaus. (1 punt)
Aarde

opgave 3Opgave 3 − De Indische plaat

Bij deze opgave horen de bronnen 7 tot en met 10.
Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
In bron 7 staan met de letters a, b en c drie locaties aangegeven. De aardkorst op
deze locaties is niet even oud.
131p
Noteer de letters a, b en c in de juiste volgorde van oud naar jong op je
antwoordblad. (1 punt)
Gebruik de bronnen 7 en 8 en het kaartenkatern.
Tot 40 miljoen jaar geleden bewoog de Indische plaat met ongeveer 15
centimeter per jaar naar het noordoosten. Daarna name de bewegingssnelheid
van de Indische plaat af.
142p
Geef aan
• welke tektonische kracht tot 40 miljoen jaar geleden zorgde voor de hoge
bewegingssnelheid van de Indische plaat; (1 punt)
• welke tektonische verandering plaatsvond waardoor de bewegingssnelheid
van de Indische plaat afnam. (1 punt)
Gebruik de bronnen 9 en 10.
De top van de Mount Everest bestaat uit kalksteen. Daaronder ligt de Yellow
Band, die bestaat uit marmer. Voor het ontstaan van marmer is kalksteen nodig.
153p
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van marmer.
Begin je beschrijving met het afzettingsmilieu waarin kalksteen ontstaat.
(3 punten)
Gebruik de bronnen 9 en 10.
De Yellow Band is niet alleen op de Mount Everest te zien, maar ook op de
bergen Changtse en Changzheng. Op de Lhotse-Nuptse is de Yellow Band niet te
zien.
162p
Leg uit waardoor de Yellow Band op de Mount Everest, de Changtse en de
Changzheng wel zichtbaar is, maar op de Lhotse-Nuptse niet.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)

opgave 4Opgave 4 − Fysische geografie van Peru

Bij deze opgave horen de bronnen 11 tot en met 14.
Gebruik de bronnen 11 tot en met 13.
De klimaatdiagrammen in bron 12 horen bij de steden Arequipa, Cusco, Iquitos
en Trujillo (zie bron 11).
172p
Noteer de namen van deze vier steden onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke stad de letter van het juiste klimaatdiagram. (2 punten)
In het noordoosten van Peru ligt een voorlandbekken. In dit voorlandbekken zijn
fossiele energiebronnen ontdekt.
183p
Beschrijf in drie stappen het ontstaan van deze fossiele energiebronnen in het
voorlandbekken van Peru.
Begin je beschrijving met het ontstaan van dit voorlandbekken. (3 punten)
Gebruik de bronnen 11 en 14 en het kaartenkatern.
Afhankelijk van het schaalniveau waarop je kijkt, kan de Ucayali in het Pacaya-
Samiria-reservaat tot de benedenloop óf tot de bovenloop gerekend worden.
192p
Geef
• een kenmerk van de Ucayali in dit reservaat dat past bij de benedenloop
van een rivier; (1 punt)
• een argument waarom de Ucayali in dit reservaat ook tot de bovenloop
gerekend kan worden. (1 punt)
Gebruik bron 11.
Tijdens El Niño neemt het debiet van de rivieren in het
Pacaya Samiria-reservaat af. Dit komt doordat er in dit gebied tijdens El Niño
minder neerslag valt.
202p
Leg uit waardoor tijdens El Niño minder neerslag in dit gebied valt.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)

opgave 5Opgave 5 − Migratie vanuit Venezuela

Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16. Gebruik bron 15. In bron 15 staan de letters a tot en met d. Elke letter is van toepassing op de zin die ervoor staat. Hieronder staan acht begrippen. - culturele diffusie - informele sector - exportvalorisatie - neoliberalisme - Gini-coëfficiënt -…

Bij deze opgave horen de bronnen 15 en 16. Gebruik bron 15. In bron 15 staan de letters a tot en met d. Elke letter is van toepassing op de zin die ervoor staat. Hieronder staan acht begrippen. - culturele diffusie - informele sector - exportvalorisatie - neoliberalisme - Gini-coëfficiënt - oligarchie - handelsbalans - socialisme

Noteer de letters a tot en met d uit bron 15 op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het juiste begrip. Let op: je gebruikt vier van de acht begrippen. (2 punten) Gebruik bron 15. De Venezolaanse regering deed weinig om de emigratie tegen te gaan.
Geef hiervoor een reden • vanuit de politieke dimensie; (1 punt) • vanuit de economische dimensie. (1 punt) Gebruik bron 16 en het kaartenkatern. In de landen in het westen van Zuid-Amerika hebben zich meer Venezolanen gevestigd dan in de landen in het oosten van Zuid-Amerika.
Geef • twee redenen waarom zich in de landen in het westen van Zuid-Amerika meer Venezolanen gevestigd hebben; (2 punten) • twee redenen waarom Bolivia hierop een uitzondering is. (2 punten) Niet alle Venezolaanse migranten bleven in Zuid-Amerika. Een deel migreerde naar Spanje.
Geef aan waarom de migratie van Venezolanen naar Spanje een vorm van selectieve migratie is. (1 punt)

opgave 6Opgave 6 − Bebouwing aan de Nederlandse kust

Bij deze opgave horen de bronnen 17 en 18.
Het kustbeheer in Nederland is gericht op het handhaven van de basiskustlijn en
wordt uitgevoerd door Rijkswaterstaat.
251p
Geef de maatregel die Rijkswaterstaat neemt als de kustlijn zich landinwaarts
verplaatst. (1 punt)
Gebruik bron 17.
Bebouwing op het strand verstoort natuurlijke processen in de duinen. Hierdoor
kan de primaire functie van de duinen op termijn in gevaar komen.
262p
Leg uit waardoor bebouwing op het strand de primaire functie van de duinen
op termijn in gevaar kan brengen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
Gebruik bron 18.
In het westen van Schouwen-Duiveland heeft zich strandtoerisme ontwikkeld.
Ten noorden van Renesse is echter veel meer strandtoerisme dan bij de stranden
ten westen van Burgh-Haamstede.
272p
Leg vanuit de dimensie natuur uit dat strandtoerisme ten noorden van
Renesse veiliger is dan strandtoerisme ten westen van Burgh-Haamstede.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
Gebruik bron 18 en de kaart Zuid-Nederland in het kaartenkatern.
Na de aanleg van de Brouwersdam ontstonden in het Grevelingenmeer geen
nieuwe zandplaten meer. In de Oosterschelde ontstaan nog wel nieuwe
zandplaten.
283p
Beschrijf in drie stappen waardoor in de Oosterschelde nog wel nieuwe
zandplaten ontstaan. (3 punten)

opgave 7Opgave 7 − De stad als gezonde leefomgeving

Bij deze opgave horen de bronnen 19 tot en met 22.
Gebruik de bronnen 19 en 20.
Tussen stadswijken bestaan verschillen in gezondheid en in levensverwachting.
292p
Beredeneer vanuit de economische dimensie waarom het verschil in
levensverwachting tussen wijken groot kan zijn. (2 punten)
Gebruik de bronnen 21 en 22.
De maatregelen 7 en 19 kunnen de sociale cohesie in een wijk versterken, maar
ze kunnen ook een risico vormen voor de leefbaarheid in de wijk.
302p
Geef aan waarom deze maatregelen
• de sociale cohesie in een wijk kunnen versterken; (1 punt)
• ook een risico kunnen vormen voor de leefbaarheid in een wijk. (1 punt)
Gebruik bron 22.
De maatregelen 5, 17 en 24 beperken de gevolgen van klimaatverandering in de
stad.
312p
Geef twee manieren waarop deze maatregelen de gevolgen van
klimaatverandering beperken. (2 punten)
Maatregel 10 (zie bron 22) is een onderdeel van de energietransitie. De
energietransitie heeft niet alleen invloed op de stad, maar ook op de ruimtelijke
inrichting van landelijke gebieden.
321p
Geef een gevolg van de energietransitie voor de ruimtelijke inrichting van
landelijke gebieden in Nederland. (1 punt)
! Let op: de laatste vraag van het examen staat op de volgende pagina.
Ruimtelijke gezondheidsanalyses worden meestal uitgevoerd op wijkniveau
(zie bron 19). Gezien de herstructureringsprojecten van de laatste twintig jaar is
het zinvoller om ruimtelijke (gezondheids)analyses uit te voeren op een ander
schaalniveau.
332p
Beredeneer waarom ruimtelijke analyses in wijken waar herstructurering
plaatsgevonden heeft, zinvoller zijn als ze op een ander schaalniveau worden
uitgevoerd. (2 punten)
√(Einde examen)
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit
examen behorende correctievoorschrit.