opgave 1Opgave 1 − Kobalt uit Democratische Republiek Congo
Wereld
Opgave 1 − Kobalt uit Democratische Republiek Congo
Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.
Gebruik bron 1 en het kaartenkatern.
In de kobalthandel is sprake van afwenteling.
12pGeef aan dat bij de kobalthandel
− sprake is van ruimtelijke afwenteling op mondiaal schaalniveau;
− ook op een lager schaalniveau afwenteling plaatsvindt.
Gebruik de bronnen 1 en 2 en het kaartenkatern.
Het transportnetwerk in het zuidelijke deel van Afrika heeft kenmerken
van een koloniale infrastructuur.
22pGeef aan
− waaruit blijkt dat het transportnetwerk in het zuidelijke deel van Afrika
kenmerken van een koloniale infrastructuur heeft;
− waardoor het transport van kobalt in de periode december - februari
moeizaam kan zijn.
Gebruik bron 3.
32pBeredeneer waarom centrumlanden een kwetsbare positie hebben in de
mondiale kobalthandel.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
In het uiterste zuiden van Democratische Republiek Congo hebben in het
verleden regelmatig conflicten plaatsgevonden. De afwenteling die in de
kobalthandel op deze regio plaatsvindt kan weer tot conflicten leiden.
42pGeef aan
− wat de regering van Democratische Republiek Congo kan doen om te
voorkomen dat het uiterste zuiden van het land weer een conflictregio
wordt;
− wat grote techbedrijven als Tesla en Apple kunnen doen om een
mondiale kobalthandel mogelijk te maken waarin geen afwenteling
plaatsvindt.
opgave 2Opgave 2 − Mondiale bevolkingsontwikkeling
Bij deze opgave horen de bronnen 4 en 5.
Gebruik bron 4.
Volgens de Verenigde Naties groeit de wereldbevolking tot zo’n 11 miljard
mensen in 2100. Daarna zal de wereldbevolking stabiliseren en
uiteindelijk zelfs gaan dalen.
52pGeef aan
− op welke demografische ontwikkeling de verwachting gebaseerd is dat
de wereldbevolking op termijn zal stabiliseren;
− waardoor de wereldbevolking ondanks deze ontwikkeling voorlopig
toch blijft groeien.
Onderzoekers van de Universiteit van Washington verwachten dat de
wereldbevolking al in 2064 stabiliseert (zie bron 4). Zij zien de verbeterde
toegang tot onderwijs voor meisjes hier als oorzaak van.
63pBeredeneer eerst waarom de verbeterde toegang tot onderwijs voor
meisjes ertoe kan leiden dat de wereldbevolking stabiliseert.
Geef vervolgens een reden vanuit de sociaal-culturele dimensie waarom
vrouwen in perifere landen toch nog vaak veel kinderen krijgen.
Gebruik de bronnen 4 en 5.
Bron 5 geeft de bevolkingsontwikkeling weer van vier macroregio's:
Noord-Amerika, Oost-Azië, Sub-Sahara Afrika en Zuid-Amerika.
72pNoteer de letters a tot en met d onder elkaar op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de bijbehorende macroregio.
De verwachte bevolkingsontwikkeling heeft invloed op de demografische
druk.
82pBeredeneer welke invloed de verwachte bevolkingsontwikkeling in
centrumlanden op de demografische druk zal hebben.
opgave 3Opgave 3 − San Rafael Swell
Aarde
Opgave 3 − San Rafael Swell
Bij deze opgave horen de bronnen 6 tot en met 8.
Gebruik de bronnen 6 en 7.
Bij het ontstaan van San Rafael Swell zijn vier fases te onderscheiden. In
willekeurige volgorde zijn dit:
a Door erosie en verwering worden gesteenten afgebroken.
b Door samendrukking en verkitting worden gesteenten gevormd.
c Er worden dikke lagen sediment afgezet.
d Het gebied wordt door platentektoniek geplooid.
92pNoteer de letters van de fases in de juiste ontstaansvolgorde op je
antwoordblad.
In San Rafael Swell worden gesteenten afgebroken door erosie en
verwering. Toch komt het gebied niet lager te liggen.
102pLeg uit dat het gebied ondanks erosie en verwering niet lager komt te
liggen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 6 en het kaartenkatern.
Het verweringspuin uit San Rafael Swell wordt door een rivier uiteindelijk
in zee afgezet.
111pIn welke zee wordt dit verweringspuin uiteindelijk afgezet?
Gebruik de bronnen 6 en 8 en het kaartenkatern.
Het klimaat in Ferron is typerend voor de staat Utah en heeft kenmerken
van zowel een woestijnklimaat als een landklimaat. De staat Virginia, in
het oosten van de Verenigde Staten, ligt op dezelfde breedtegraad als
Utah, maar heeft een heel ander klimaat.
123pGeef eerst de twee klimaatkenmerken waaruit blijkt dat Utah zowel
kenmerken van een landklimaat als van een woestijnklimaat heeft.
Beschrijf vervolgens in twee stappen het ontstaan van het verschil in
gemiddelde maximum- en minimumtemperatuur tussen Utah en Virginia.
opgave 4Opgave 4 − De aarde over 200 miljoen jaar
Bij deze opgave horen de bronnen 9 tot en met 11.
Gebruik de bronnen 9 tot en met 11.
Aardwetenschappers van de Universiteit Utrecht hebben gemodelleerd
hoe de aarde er over 200 miljoen jaar uitziet.
132pGeef aan
− welke twee gegevens van tektonische platen nodig zijn om deze
modellering te maken;
− waarom aardwetenschappers het actualiteitsprincipe gebruiken om tot
deze voorspelling te kunnen komen.
Gebruik de bronnen 9 en 10.
De Wilsoncyclus bestaat uit zeven stappen.
143pGeef aan
− welke stap in de Wilsoncyclus (zie bron 9) de huidige tektonische
situatie in de Grote Oceaan het best weergeeft;
− bij welke van de vier scenario’s in bron 10 het Somalayagebergte zal
ontstaan;
− bij welke van de vier scenario’s in bron 10 de continenten bedekt
zullen gaan worden door een ijskap.
Gebruik bron 11 en het kaartenkatern.
De Rode Zee is geologisch gezien pas kort geleden ontstaan bij het
losbreken van de Arabische Plaat van de Afrikaanse Plaat.
152pGeef aan
− in welke geologische periode de tektonische situatie in het zuidelijke
deel van de Atlantische Oceaan hetzelfde was als de tektonische
situatie bij de Rode Zee nu;
− hoe lang geleden de tektonische situatie bij de Rode Zee hetzelfde
was als de tektonische situatie in Oost-Afrika nu.
Kies uit: 200.000 jaar geleden; 2.000.000 jaar geleden,
20.000.000 jaar geleden of 200.000.000 jaar geleden.
opgave 5Opgave 5 − (Geen) water in Bolivia
Zuid-Amerika
Opgave 5 − (Geen) water in Bolivia
Bij deze opgave horen de bronnen 12 en 13.
Gebruik bron 12 en het kaartenkatern.
In Bolivia liggen de isothermen vooral in de richting noord-zuid.
161pGeef de geofactor die bepalend is voor de richting van de isothermen in
Bolivia.
La Paz werd in de zestiende eeuw gesticht op de plaats van de hoog in de
Andes gelegen inheemse nederzetting Chuquiago. Ook de inheemse
bevolking woonde al voornamelijk hoog in de Andes.
172pLeg uit waardoor de omstandigheden hoog in de Andes gunstig waren
voor de inheemse bevolking om daar te gaan wonen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Veel landen in Zuid-Amerika hebben te maken met toenemende droogte.
Vooral de bevolking in Bolivia wordt hierdoor hard getroffen.
182pGeef twee economische kenmerken van Bolivia waardoor de bevolking
van juist dit land hard getroffen wordt door de toenemende droogte.
Gebruik bron 13 en het kaartenkatern.
De gemiddelde hoeveelheid neerslag in Bolivia is de laatste decennia
afgenomen. Hierdoor komt de zoetwatervoorziening van La Paz in gevaar.
191pGeef nog een andere fysisch-geografische oorzaak die grote invloed zal
hebben op de zoetwatervoorziening van La Paz.
In La Paz wordt momenteel grondwater opgepompt om in de extra vraag
naar water te voorzien. Deze oplossing is echter niet duurzaam.
203pGeef
− een manier waarop de overheid van Bolivia de sociale bevolkingsgroei
in de stad kan terugdringen;
− een duurzame oplossing die op het schaalniveau van de stad kan
bijdragen aan de zoetwatervoorziening in de stad;
− een duurzame oplossing die op regionaal schaalniveau kan bijdragen
aan de zoetwatervoorziening in de stad.
opgave 6Opgave 6 − Economische ontwikkeling in Zuid-Amerika
Bij deze opgave horen de bronnen 14 tot en met 16.
Gebruik bron 14.
Bron 14 geeft de handelsbalans van vier Zuid-Amerikaanse landen weer.
213pGeef eerst aan van welk land de handelsbalans tussen 2009 en 2019 het
meest verslechterd is.
Beredeneer vervolgens welke rol exportvalorisatie kan spelen bij de
verbetering van de handelsbalans van een land.
Gebruik bron 15.
Niet alleen de handelsbalans van een land speelt een rol bij de
economische ontwikkeling. Ook de leeftijdsopbouw heeft invloed op de
economische groei.
222pGeef aan
− waaruit blijkt dat deze landen de demografische transitie doorlopen
hebben;
− in welk land uit bron 15 het geboortecijfer het laagst is.
Gebruik bron 16.
Vanuit het buitenland wordt veel geld geïnvesteerd in Zuid-Amerika.
Hieronder staan twee uitspraken over bron 16.
Uitspraak 1: Het aandeel buitenlandse investeringen uit China is in Peru
groter dan in Colombia.
Uitspraak 2: Brazilië is van alle Zuid-Amerikaanse landen het meest
afhankelijk van buitenlandse investeringen uit China.
231pGeef voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Sinds de jaren 70 heeft een aantal landen in Zuid-Amerika een
neoliberaal beleid gevoerd om tot economische ontwikkeling te komen.
Tegenwoordig komt er steeds meer kritiek op dit neoliberale beleid.
243pGeef aan
− waarom neoliberaal beleid economische ontwikkeling kan stimuleren;
− welk punt van kritiek tegenstanders op het neoliberale beleid hebben;
− welke politieke stroming de laatste jaren steeds meer invloed krijgt in
Zuid-Amerika.
opgave 7Opgave 7 − Code rood in Zuid-Limburg
Leefomgeving
Opgave 7 − Code rood in Zuid-Limburg
Bij deze opgave horen de bronnen 17 tot en met 19.
Gebruik bron 17.
De grafiek in bron 17 geeft de afvoer van de Maas bij Maastricht tussen
11 en 19 juli 2021 weer.
252pGeef aan
− welk begrip op de y-as in plaats van afvoer ook gebruikt kan worden;
− welk begrip hoort bij de extreme afvoer op 16 juli.
Gebruik bron 18 en het kaartenkatern.
In bron 18 staan de afvoergrafieken van de aan de Maas gelegen
plaatsen Eijsden, Roermond, Well en Grave tussen dinsdag 13 juli en
zondag 18 juli.
261pZet de letters van de afvoergrafieken van deze plaatsen in de juiste
volgorde van meest stroomopwaarts naar meest stroomafwaarts.
Gebruik bron 19 en het kaartenkatern.
Plaatsen langs de Geul en de Gulp werden hard getroffen door
overstromingen. Langs deze twee beken waren weinig maatregelen
getroffen om overstromingen tegen te gaan.
273pGeef eerst een politieke reden waarom langs de Geul en de Gulp weinig
maatregelen getroffen zijn om overstromingen tegen te gaan.
Leg vervolgens vanuit de dimensie natuur uit dat het lastig is om bij de
Geul en de Gulp maatregelen te nemen.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.
Gebruik bron 19 en het kaartenkatern.
Er zijn plannen om een hoogwatertunnel onder Valkenburg aan te leggen.
Bij hoogwater zou dan overtollig rivierwater kunnen worden afgevoerd
door een ondergrondse buis, die werkt als een bypass voor de Geul.
282pGeef een argument
− voor dit idee op lokale schaal;
− tegen dit idee op een hoger schaalniveau.
opgave 8Opgave 8 − Universiteitsstad Leiden
Bij deze opgave horen de bronnen 20 tot en met 22.
Gebruik de bronnen 20 tot en met 22 en het kaartenkatern.
Hieronder staan drie uitspraken over de bronnen 20 tot en met 22.
Uitspraak 1: de reikwijdte van voorzieningen speelt een belangrijke rol bij
de totstandkoming van de kaart in bron 20.
Uitspraak 2: zowel het aantal als het aandeel internationale WO-studenten
in Leiden neemt toe.
Uitspraak 3: ongeveer de helft van de studenten aan de universiteit in
Leiden woont in Leiden.
292pGeef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Gebruik bron 20.
Op de kaart in bron 20 wordt Leiden niet als primair regionaal centrum
aangeduid, maar Dordrecht wel.
302pBeredeneer waarom Leiden niet als primair regionaal centrum aangeduid
wordt, maar Dordrecht wel.
Betrek in je redenering beide steden.
Gebruik de bronnen 21 en 22.
De vestiging van een groot aantal studenten in Leiden heeft invloed op de
sociale cohesie in de stad.
312pBeredeneer waarom de vestiging van een groot aantal studenten zowel
een positieve als een negatieve invloed kan hebben op de sociale cohesie
in Leiden.
Gebruik de bronnen 21 en 22.
322pBeredeneer dat de ontwikkelingen in Leiden goed aansluiten bij het
ruimtelijk beleid ten aanzien van de Randstad zoals dat in de
Structuurvisie 2040 beschreven is.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
