bronnen

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2016, tijdvak 2

bij dit examen

Bij elke vraag kun je, indien gewenst, De Grote Bosatlas, 54e druk
gebruiken.

opgave 1Opgave 1 − Globalisering in de special-effectsindustrie

Wereld
Opgave 1 − Globalisering in de special-effectsindustrie
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik bron 1.
De bedrijven die zich bezighouden met special effects werden
oorspronkelijk in Los Angeles gevestigd.
12p
Geef twee redenen waarom deze bedrijven juist in Los Angeles werden
gevestigd.
Gebruik bron 1 en de atlas.
Een deel van de special-effectsindustrie is van Los Angeles verplaatst
naar Silicon Valley bij San Francisco.
22p
Beredeneer waarom deze verplaatsing plaatsvond.
Gebruik bron 2.
In bron 2 zijn van een aantal landen kenmerken gegeven die de
special-effectsindustrie aantrekken of juist afstoten. Voor China is dit niet
gedaan. Twee kenmerken van China voor het aantrekken van de
special-effectsindustrie zijn de lage loonkosten en belastingvoordelen.
32p
Geef van China
− twee andere kenmerken die deze industrie aantrekken;
− twee kenmerken die deze industrie afstoten.
Gebruik bron 2.
De landen Canada, het Verenigd Koninkrijk, Nieuw-Zeeland en India
proberen de concurrentie aan te gaan met de special-effectsindustrie in
Los Angeles. Eén van deze landen gaat deze concurrentie op een andere
manier aan dan de overige drie landen.
43p
Geef aan
− door welk gemeenschappelijk kenmerk juist deze vier landen de
concurrentie kunnen aangaan;
− welk land de concurrentie met Los Angeles op een andere manier
aangaat dan de overige drie landen;
− waardoor dit land de concurrentie met Los Angeles op een andere
manier kan aangaan dan de overige drie landen.

opgave 2Opgave 2 − Een ranglijst van wereldsteden

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik bron 1.
De letters a, b en c in bron 1 horen in willekeurige volgorde bij de steden
Los Angeles, New York en Washington.
51p
Noteer de letters a, b en c op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter de naam van de juiste stad.
Gebruik bron 1.
De ranglijst in bron 1 is samengesteld op basis van vijf criteria. Shanghai
scoort in de ranglijst op één criterium opvallend hoog en op één criterium
opvallend laag.
62p
Geef voor elk van deze twee criteria aan wat de oorzaak is van deze
opvallend afwijkende scores.
Gebruik bron 1.
Londen en Parijs scoren op twee criteria hoger dan Hongkong.
72p
Geef voor elk van deze twee criteria aan wat de oorzaak is van de hogere
score van Londen en Parijs.
De scores op de criteria in bron 1 zijn bepaald op het schaalniveau van
individuele steden. De scores zouden ook op een hoger schaalniveau
bepaald kunnen worden.
82p
Leg uit welk effect dit zou hebben op de positie van de Nederlandse
notering in de ranglijst.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

opgave 3Opgave 3 − Klimaten en zeestromen in het arctisch gebied

Aarde
Opgave 3 − Klimaten en zeestromen in het arctisch gebied
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Zeestromen worden aangedreven door verschillen in temperatuur en
zoutgehalte.
91p
Welke exogene kracht speelt ook een rol in de aandrijving van
zeestromen?
Gebruik de atlas.
In de zeeën ten noorden van Siberië verschilt het zoutgehalte in de zomer
van dat in de winter.
102p
Beschrijf de wijze waarop dit verschil in zoutgehalte ontstaat.
Gebruik bron 1 en de atlas.
Het klimaat op Baffin Land is anders dan het klimaat aan de westkust van
Noorwegen.
112p
Geef aan
− welk klimaat elk van deze gebieden heeft;
− wat de oorzaak is van dit verschil in klimaat.
Gebruik de bronnen 1 en 2.
De gemiddelde jaartemperatuur is op Groenland (Qaanaaq) hoger dan in
Siberië (Verchojansk). Toch is Groenland wel door een ijskap bedekt en
Siberië niet. Zelfs in de laatste ijstijd bevond zich in Siberië geen ijskap.
123p
Geef
− het klimatologische verschil tussen Qaanaaq en Verchojansk waarmee
je kunt verklaren dat op Groenland wel en in Siberië geen ijskap is
ontstaan;
− twee oorzaken van dit klimatologische verschil.

opgave 4Opgave 4 − Devils Tower

Bestudeer bron 1 uit het bronnenboekje die bij deze opgave hoort.
Gebruik de atlas.
Devils Tower is ontstaan door het opstijgen van magma, maar
vulkanische erupties zijn er waarschijnlijk nooit geweest. Bij Yellowstone
(National Park) en in de Cascade Range is wel sprake van actief
vulkanisme.
132p
Geef aan op welke wijze het vulkanisme
− bij Yellowstone ontstaat;
− in de Cascade Range ontstaat.
Gebruik bron 1.
141p
Geef aan tot welke hoofdgroep het gesteente behoort
− waaruit Devils Tower bestaat;
− dat in de omgeving van Devils Tower aan het oppervlak ligt.
Gebruik bron 1.
Het ontstaan van Devils Tower is in drie stappen te beschrijven. De eerste
stap is al in bron 1 gegeven.
152p
Geef een beschrijving van de volgende twee stappen.
Gebruik de atlas.
161p
In welke zee of oceaan wordt het verweringsmateriaal van Devils Tower
uiteindelijk afgezet?
Gebruik bron 1.
Devils Tower en de nabij gelegen Black Hills liggen midden in de
Great Plains. De Great Plains worden gekenmerkt door steppevegetatie.
Bij Devils Tower en de Black Hills komt een andere vegetatie voor.
172p
Leg uit dat de vegetatie bij Devils Tower en de Black Hills anders is dan
die in de omliggende Great Plains.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

opgave 5Opgave 5 − Moessons in Zuidoost-Azië

Opgave 5 − Moessons in Zuidoost-Azië
Boven de Indische Oceaan waait ten noorden van de evenaar in juli een
zuidwestmoesson.
182p
Beschrijf de wijze waarop deze zuidwestmoesson ontstaat.
Gebruik de atlas.
In het zuidoosten van Indonesië is in de maanden juli tot en met oktober
sprake van een droge tijd.
192p
Beschrijf de wijze waarop de droge tijd ontstaat.
Maak daarbij gebruik van de luchtdrukverdeling in die periode.
Gebruik de atlas.
In de loop van de geschiedenis is vanuit verschillende gebieden handel
gedreven met Zuidoost-Azië door gebruik te maken van moessonwinden.
De kustgebieden van het cultuurgebied Zuidoost-Azië zijn daardoor sterk
beïnvloed door andere cultuurgebieden in Azië.
202p
Vanuit welke drie cultuurgebieden in Azië zijn deze kustgebieden op deze
manier het sterkst beïnvloed?
In Zuidoost-Azië is de afgelopen decennia de exportlandbouw
toegenomen. Dit leidt vooral tijdens de natte moesson tot landdegradatie.
212p
Leg uit dat de toename van de exportlandbouw heeft geleid tot
landdegradatie.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten.

opgave 6Opgave 6 − Demografische verschillen in Zuidoost-Azië

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik bron 1.
De letters a, b en c in bron 1 horen in willekeurige volgorde bij de macro-
regio’s Midden-Oosten, Sub-Sahara Afrika en Zuidoost-Azië.
221p
Welke letter hoort bij Zuidoost-Azië?
Gebruik bron 1.
Uit bron 1 blijkt dat in alle vier de macro-regio’s eenzelfde ontwikkeling
plaatsvindt tussen 1950 en 2025.
232p
Beredeneer waarom deze ontwikkeling plaatsvindt.
Gebruik bron 2.
De gegevens in bron 2 horen in willekeurige volgorde bij de landen
Cambodja, Indonesië en Singapore.
242p
Noteer de namen van deze landen op je antwoordblad.
Schrijf achter elk land de juiste gegevens van het netto migratiesaldo en
het aandeel 65-plussers.
Gebruik kaartblad 234.
Er bestaat een algemeen verband tussen de zuigelingensterfte en het
geboortecijfer. In Zuidoost-Azië gaat dit verband voor een aantal landen
niet op.
252p
Geef
− een reden waarom dit verband in vrijwel alle landen opgaat;
− twee landen in Zuidoost-Azië waarvoor dit verband niet opgaat.
Thailand en Vietnam hebben de demografische transitie inmiddels
helemaal of bijna helemaal doorlopen. De leeftijdsopbouw van de
bevolking is daardoor veranderd.
262p
Geef twee voordelen van de nieuwe leeftijdsopbouw.

opgave 7Opgave 7 − Grebbedijk, een superdijk?

Leefomgeving
Opgave 7 − Grebbedijk, een superdijk?
Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave
horen.
Gebruik de atlas.
De Grebbedijk ligt op de noordoever van de Neder-Rijn tussen
Wageningen en Rhenen. Ten oosten van Wageningen en ten westen van
Rhenen liggen geen dijken (zie atlaskaart 42A).
271p
Geef aan waardoor daar geen dijken nodig zijn.
De Grebbedijk wordt versterkt omdat er in de toekomst vaker hoge
piekafvoeren verwacht worden. Deze hoge piekafvoeren ontstaan onder
andere door grotere hoeveelheden neerslag in het veranderende klimaat.
282p
Geef twee andere klimatologische oorzaken waardoor vaker hoge
piekafvoeren verwacht worden.
Gebruik de atlas.
291p
Welke stad met meer dan 100.000 inwoners zal gedeeltelijk onder water
komen te staan als de Grebbedijk doorbreekt?
Gebruik de bronnen 1 en 2.
In bron 1 worden twee mogelijkheden genoemd om de veiligheid langs de
Neder-Rijn te verhogen. Voor welke mogelijkheid wordt gekozen, is
afhankelijk van het criterium dat wordt gehanteerd:
criterium a een zo groot mogelijke veiligheid in het stroomgebied van
de Neder-Rijn
criterium b het optimaal beschermen van gevestigde lokale
economische en sociaal-culturele belangen
304p
Beargumenteer met behulp van bron 2 voor welke mogelijkheid gekozen
moet worden wanneer
− criterium a wordt gehanteerd;
− criterium b wordt gehanteerd.

opgave 8Opgave 8 − De wijk Spangen

Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze
opgave horen.
Gebruik de bronnen 2 en 3.
De oorspronkelijke opzet van Spangen vertoont verschillen en
overeenkomsten met de opzet van veel negentiende-eeuwse
arbeiderswijken. Eén verschil is de integratie van een voetbalstadion in de
wijk.
312p
Geef
− een ander verschil tussen de oorspronkelijke opzet van Spangen en
die van veel negentiende-eeuwse arbeiderswijken.
− een overeenkomst tussen de oorspronkelijke opzet van Spangen en
die van veel negentiende-eeuwse arbeiderswijken.
Vanaf ongeveer 1960 begon de sociale cohesie in Spangen af te nemen.
322p
Beredeneer dat juist toen de sociale cohesie in de wijk begon af te
nemen.
In 1982 werd in Spangen begonnen met stadsvernieuwing. Veel woningen
werden gerenoveerd en beter geïsoleerd.
332p
Beredeneer dat deze stadsvernieuwing niet leidde tot een verbetering van
de leefbaarheid.
Gebruik bron 2.
Sinds 2000 worden in Spangen andere ingrepen gedaan om de
leefbaarheid in de wijk te verbeteren. In plaats van stadsvernieuwing
werden kluswoningen aangeboden. De woningvoorraad werd hierdoor
opgeknapt, waardoor de leefbaarheid in de wijk verbeterde.
342p
Geef nog twee manieren waarop het aanbieden van kluswoningen
bijdroeg aan het verbeteren van de leefbaarheid in de wijk.
Het aanbieden van kluswoningen is niet voor alle Rotterdamse wijken een
goed middel om de leefbaarheid te verbeteren. In wijken die gebouwd zijn
in de jaren vijftig van de twintigste eeuw (periode van de wederopbouw)
werkt dit niet.
352p
Geef hiervoor twee redenen.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.