Eindexamen nederlands vmbo gl/tl 2026, tijdvak 2

Gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden. (1 punt)

Kevin gaat vaak hardlopen. Hij deelt zijn loopafstanden met zijn vrienden op de

hardloopapp Runkeeper zodat ze kunnen zien welke vooruitgang hij maakt.

Welke intrinsieke drijfveren horen hier het meest bij? (1 punt)

A autonomie en verbondenheid

B competentie en verbondenheid

C zingeving en autonomie

D zingeving en verbondenheid

E autonomie en competentie

F competentie en zingeving

In alinea 5 gaat het over ‘cognitieve dissonantie’.

(1 punt)

Gebruik per advies niet meer dan 15 woorden. (2 punten)

(1 punt)

Gamification kan

A bewust verkeerd worden ingezet om ons verslaafd te maken.

B ervoor zorgen dat we onze doelen steeds aanpassen.

C leiden tot frustraties als een doel niet behaald wordt.

Welke uitspraak komt NIET overeen met de inhoud van de tekst? (1 punt)

In deze tekst

A worden manieren genoemd hoe je gamification kunt inzetten om lastige

situaties bij het aanleren van nieuw gedrag te voorkomen.

B worden voorbeelden gegeven van computerspelletjes waarmee je

gamification kunt inzetten voor het aanleren van nieuw gedrag.

C wordt het verband besproken tussen gamification, cognitieve dissonantie en

valkuilen bij het aanleren van nieuwe gewoontes.

D wordt gamification gezien als het toepassen van spelelementen om het

aanleren van nieuwe gewoontes makkelijker en leuker te maken.

In de laatste zin van de tekst staat: “Het is aan ons om onze homo ludens te

omarmen en zo een leerzame spelomgeving voor onszelf te creëren.”

Wat wordt hiermee bedoeld? (1 punt)

We moeten

A aanvaarden dat gedragsverandering pas bereikt kan worden als we blijven

spelen.

B accepteren dat we spelende wezens zijn en daarom maar beter spelenderwijs

nieuw gedrag aan kunnen leren.

C onszelf beloningen toestaan voor het aanleren van nieuw gedrag door spel.

D tevreden zijn omdat we door spelen ons gedrag kunnen veranderen.

Je moet een samenvatting maken van de tekst.

deze DRIE zinnen. (1 punt)

1 Nu blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat spelen niet alleen leuk is, maar

ook nog eens erg leerzaam.

2 “Ieder mens is uniek, maar over het algemeen zijn er vier belangrijke

intrinsieke drijfveren voor ons gedrag: competentie, autonomie,

verbondenheid en zingeving”, zegt Visser.

3 Je moet zelf bedenken wat je gaat doen en omgaan met onverwachte

situaties (autonomie), waardoor je sneller leert.

4 Het is aardig frustrerend wanneer het weer niet lukt om nee te zeggen tegen

dat biertje of wanneer je aan het einde van het jaar ontdekt dat je weer geen

enkel boek hebt uitgelezen.

5 Zo functioneert de verantwoording naar de buitenwereld als een herinnering

om niet onbewust van doel te veranderen.

6 Spelen, ons onbewuste brein beter begrijpen en gamification kunnen ons

dus goed op weg helpen met het aanleren van nieuwe gewoontes.

(1 punt)

Alinea 2 begint met de zin “Die situatie is op dit moment als een duurzaam

Utopia.”

Wat wordt hiermee bedoeld? (1 punt)

A Een afvalvrije samenleving is meer een wens dan dat die ook al werkelijkheid

is.

B Er zullen steeds minder spullen van nieuw materiaal worden gemaakt.

C Het bestaan van een duurzame samenleving komt steeds dichterbij.

D Het hergebruiken van materialen is al zover dat er steeds minder

milieuschade is.

In alinea 3 zegt Marko Hekkert: “Niemand lijkt de urgentie te voelen”.

Noem DRIE redenen waarom dit volgens hem onterecht is. (2 punten)

Gebruik per reden niet meer dan 10 woorden.

groeit, volgens de tekst? (1 punt)

A Nederlanders en bedrijven in Nederland vinden het niet belangrijk genoeg

om spullen te hergebruiken.

B Nederlanders kopen steeds meer goedkope spullen die niet lang meegaan,

omdat er te weinig betaalbare duurzame producten zijn.

C Nederlanders willen wel hergebruikte producten aanschaffen, maar ze willen

hier niet te veel voor betalen.

D Nederlandse bedrijven bieden nog te vaak goedkope producten aan,

waardoor Nederlanders steeds meer kopen.

Circulaire economie heeft impuls nodig, helpt het om de btw¹⁾ te schrappen?

Verlaag de btw op reparaties en schrap die helemaal op tweedehandsspullen.

Dat staat in een oproep van Bol.com, Zeeman en acht andere bedrijven in een

brief aan het kabinet.

De maatregelen moeten helpen om de samenleving circulair te maken.

Circulair is een economie zonder afval, waarin alle grondstoffen uit

herbruikbare spullen en materialen komen, zegt het Rijksinstituut voor

Volksgezondheid en Milieu.

Kan het schrappen of verlagen van de btw helpen om de circulaire economie

een impuls te geven?

In veel landen heeft dat wel gewerkt. Dat zegt Devrim Yazan, onderzoeker

duurzame toeleveringsketens en circulaire economie aan de

Universiteit Twente. Hij verwijst onder meer naar onderzoek naar btw-

verlagingen op gerecyclede materialen in China, Canada en de VS.

Btw is de afkorting van belasting toegevoegde waarde. Dit is een belasting die

wordt toegevoegd aan de prijs van dingen die je koopt. Het wordt gebruikt

door de overheid om openbare voorzieningen te betalen, zoals scholen en

wegen.

Bij welke alinea uit de tekst sluit tekstfragment 1 het best aan? (1 punt)

A alinea 4

B alinea 5

C alinea 6

D alinea 7

Er zijn verschillende manieren om als bedrijf of als particulier bij te dragen aan

een circulaire economie.

bijdraagt aan een circulaire economie. (1 punt)

voor ’t oprapen, maar overheid laat ze liggen’? (1 punt)

A bedrijven adviseren over oplossingen die kunnen bijdragen aan het

verminderen van de wegwerpmaatschappij

B consumenten informeren over hoe zij kunnen bijdragen aan beter hergebruik

van materialen

C de Nederlandse overheid adviseren over mogelijke maatregelen om het

hergebruik van grondstoffen te stimuleren

D lezers informeren over de huidige situatie in Nederland van het hergebruik

van grondstoffen

In de uitwerkbijlage staan drie zinnen uit het begin van de tekst.

als een feit of een mening. (1 punt)

In de Rapportage van het PBL staat de onderstaande afbeelding.

Bekijk de afbeelding en beantwoord dan vraag 18 en 19.

In alinea 1 van tekst 2 wordt het voorbeeld genoemd van een kapotte laptop die

een bureaulamp wordt. De laptop begint zijn route bij het startpunt ‘Inzameling

en sortering’ (zie het omcirkelde tekstvak).

Welke route legt die laptop vervolgens af? (1 punt)

A Verbranding

B Recycling → Verbranding

C Recycling → Detailhandel → Gebruik/consumenten

D Recycling → Productie → Detailhandel → Gebruik/consumenten

In de afbeelding staan bovenaan vier ‘Bestaande beleidsinstrumenten’

genoemd. Dat zijn manieren die de overheid kan gebruiken om recycling te

stimuleren.

Welke situatie past het best bij ‘Circulair inkopen’? (1 punt)

A Bouwbedrijf Struik gebruikt stenen die ze gekocht hebben bij de sloop van

een flatgebouw.

B Frisdrankfabriek Verkerke koopt nieuwe schroefdoppen voor hun flessen.

C Meubelfabriek Jeffrey gebruikt natuurlijke materialen als hout en metalen

voor hun kasten.

Welke andere functie heeft de foto in deze advertentie vooral? (1 punt)

De foto

A is nodig om de tekst te kunnen begrijpen.

B laat zien voor wie de tekst is bedoeld.

C ondersteunt de inhoud van de tekst.

D voegt nieuwe inhoudselementen aan de tekst toe.

De zin ‘Al meer dan 2 miljoen mensen hebben de Burgernetapp’ staat apart in

een tekstvak en valt zo extra op.

Wat is het belangrijkste effect hiervan? (1 punt)

De lezer

A krijgt extra informatie over hoe de app te gebruiken.

B weet dat hij niet de enige is die de app gebruikt.

C wordt extra aangemoedigd de app te gaan gebruiken.

D ziet dat de app zich onderscheidt van andere apps.

Wat is het belangrijkste doel van deze advertentie? (1 punt)

de lezer

A aansporen om zich aan te melden bij Burgernet

B informeren over hoe je mee kunt doen aan Burgernet

C overtuigen van het belang van Burgernet

D uitleggen wat Burgernet precies inhoudt

(1 punt)

Welke TWEE gevolgen voor de klant worden genoemd in de tekst? (2 punten)

geld verdienen geworden? (1 punt)

In de alinea’s 10 en 11 zijn twee deskundigen aan het woord: Spierenburg en

Schinkels.

Op welke manier past wat Schinkels zegt bij Spierenburgs woorden? (1 punt)

Schinkels

A bevestigt wat Spierenburg zegt.

B geeft de gevolgen van wat Spierenburg zegt.

C plaatst een kanttekening bij wat Spierenburg zegt.

D vult de opsomming aan die Spierenburg geeft.

Tekstfragment 2 is een deel uit een tekst voor winkels over hun voordelen van de

klantenkaart.

Lees tekstfragment 2 en maak daarna vraag 29.

De voordelen van een klantenkaart zijn talloos. Wij hebben er enkele op een

rijtje gezet.

Klanten kunnen sparen voor extra korting op huismerkproducten. Daarmee

beloon je dus hun loyaliteit. Als je een klant eenmaal binnen hebt, zal die

vervolgaankopen ook eerder bij jou doen.

Mensen kopen meer als dat ze direct voordeel oplevert. Ze zullen dus ook

eerder geneigd zijn om meer te kopen om het bedrag te halen dat (extra)

spaarpunten oplevert.

Je kunt klanten op basis van hun aankopen beter informeren over voor hen

relevante nieuwe producten, kortingen en aanbiedingen.

Je klanten krijgen op hun verjaardag op vertoon van hun klantenkaart een

cadeautje. Ook kun je ze er makkelijker mee uitnodigen voor evenementen die

je organiseert. Of je nodigt ze gericht uit een productreview te schrijven op de

website in ruil voor extra punten.

In alinea 11 van de tekst ‘Nóg een klantenkaart’ staat het voorbeeld van de actie

met de tompouce.

nummer van je antwoord. (1 punt)

Je wilt een dure jas kopen en graag korting krijgen met een klantenkaart, maar

je wilt niet dat de winkel te veel persoonsgegevens van je heeft. Je zoekt daarom

naar tips voor het gebruik van de klantenkaart.

door Wessels of Schinkels wordt voorgesteld in de tekst. (2 punten)

De schrijver citeert Spierenburg aan het eind van de tekst.

Hoe sluit dit citaat aan bij de rest van de tekst? (1 punt)

Spierenburg

A beantwoordt een vraag uit de inleiding van de tekst.

B geeft een belangrijke tip bij het onderwerp van de tekst.

C geeft een stelling over het onderwerp van de tekst.

D vat de belangrijkste zaken uit de tekst kort samen.

Wat is het belangrijkste doel van de tekst ‘Nóg een klantenkaart’? (1 punt)

de lezers

A aan de hand van tips uitleggen hoe ze het best om kunnen gaan met het

delen van gegevens bij het aanvragen van klantenkaarten

B door middel van voorbeelden informeren over de voordelen voor bedrijven

van het uitdelen van klantenkaarten

C naar aanleiding van onderzoek informeren over de voor- en nadelen voor

klanten van het gebruik van klantenkaarten

D op basis van achtergrondinformatie waarschuwen voor de risico’s van het

gebruik van klantenkaarten

In het weekend heb je een trui gekocht in een nieuwe kledingwinkel. Tijdens

het afrekenen vertelde de kassamedewerker dat je 10% korting krijgt als je

een klantenkaart neemt. De korting wilde je wel, dus je hebt wat gegevens

ingevuld en de korting gekregen.

Een week later wordt in de les Nederlands de tekst ‘Nóg een klantenkaart’

behandeld. Je vraagt je daarna af wat er eigenlijk met de gegevens gebeurt die

jij gedeeld hebt met de kledingwinkel. Je bespreekt het met je klasgenoten en

het blijkt dat veel van jullie klantenkaarten hebben zonder precies te weten

wat er gebeurt met jullie gegevens.

De docent Nederlands hoort dit en ziet hier een mooie kans voor een gastles.

De docent nodigt mevrouw Klein uit. Zij is docent digitaal burgerschap van de

mbo-opleiding ICT & digitale veiligheid. Ze zal op 1 juli van 12.00 uur tot 13.00

uur bij jullie op school informatie geven en vragen beantwoorden over digitale

veiligheid rondom klantenkaarten voor geïnteresseerde leerlingen uit de

examenklassen vmbo.

Je docent Nederlands heeft je gevraagd de gastles van mevrouw Klein te

promoten. Jij schrijft een artikel voor de website van je school waarin je een

oproep doet aan de leerlingen om naar de gastles te komen en goede vragen

te stellen. Je eindigt je artikel met een passende zin om zoveel mogelijk

leerlingen enthousiast te maken voor de gastles.

Opdracht (13 punten)

Schrijf een artikel voor de leerlingen uit de examenklassen vmbo waarin je ze

oproept om de gastles te komen volgen over digitale veiligheid.

Gebruik voor dit artikel de gegevens uit de situatiebeschrijving en eventueel de

tekst ‘Nóg een klantenkaart’. Gegevens die niet in de opdracht staan, moet je zelf

bedenken.

Besteed in jouw tekst aandacht aan de volgende punten:

• de aanleiding voor de gastles over digitale veiligheid;

• een voordeel van klantenkaarten;

• een nadeel van klantenkaarten;

• een oproep voor het bijwonen van de gastles over digitale veiligheid met

mevrouw Klein;

• een uitleg wie mevrouw Klein is;

• de doelgroep van de gastles;

• een voorbeeld van een vraag die jij gaat stellen bij de vragenronde van de

gastles;

• een verzoek aan leerlingen om een vraag te bedenken voor de vragenronde

van de gastles;

• een vermelding van de datum, tijd en locatie van de gastles;

• hoe en tot wanneer leerlingen zich kunnen aanmelden voor de gastles;

• een passende slotzin.

Maak er een samenhangend geheel van en zet er een passende titel boven.

Zet je voor- en achternaam en je klas eronder.

Let op: Zorg ervoor dat je tekst minimaal uit 100 woorden bestaat. Bij minder

dan 100 woorden krijg je geen punten voor taalgebruik.

Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit

examen behorende correctievoorschrift.